‹ Histoire générale de la musique religieuseChapitre 20 sur 122 · OFFICIUM AD MISSAM · texte numérisé non relu

OFFICIUM AD MISSAM

Jntroitus, Puer natus est.

Psalm. Cantate. Euouae.

Kyrie eleyson. Glemens rector eterne, Pater immense.

Ce Kyrie n'est indiqué que par les premiers mots, parce qu'il se trouvait dans les Ântiphonaires du diocèse.

Duo :

Gloria in exceisis Deo, cujus reboat in omni gloria mundo, et in terra pax, pax perbennis bominibns bone Toluntatis, qui Deum diligunl in veritate. Laudamuste; te decet laus. Benedicimus te de die in diem. Adoraraus te. Cum prece, volo, bymnis assumus ecce tibi. Glorificamus te qui in celis gloriosus es. Gracias agimus tibi •de beneficiis tuis, propter magnam gloriam tuam, ammirabilem gloriam. Domine Deus, Rex super omnes unns. Rex celestis, Rex sine fine manens. Deus Pater omnlpotens imperans celo et terre, et regens maria. Domine, Fili unigen^te, spes nostra, salus nostra, Jhesd Cbriste, venturum qucm longe cecinere propbete. Domine Deus, âgnus Dei, tu victima et bostia factus es crucis ara, filius Patris, a Pâtre genitus ante secnla, qui toUis peccata mundi, quod perbibuit Joannes, miserere nobis, quia venit tempus miserendi, qui tollis peccata mundi, qui nostram antiquam leviasti sarcinam, «uscipe deprecationem nostram, preces intende servorum ad te dévote clamantum. Qui sedes in superne majestatis arce, ad dexteram Patris, ubi ad dextram Patris almam sedes, conregnans, coeternus peromnia. Miserere nobis, ne dampnemur cum impiis in adventu Judicis, quoniam tu solus Sanctus, Sanctus sanctorum Deus. Tu solus Dominus, Dominus Dominantum. Tu solus altissimus, super celigenas etberis omnesy Jbesu Cbriste, qui mânes in eternum cum Pâtre, cum Sancto Spirilu, polenter cuncta disponendo cum eo secla, in gloria Dei Patris. Amen.

Conductw ad êuhdiaconum :

Lux opUU claruit. Gignitur, — nascitur

Gaude, Sion filia, Chrîstus, sicut Toluit

Virga quae jam aruit, Divina clementia,

Virga succi nescia, Hoc in boc, hoc io hoc,

VirgH Jesse floruit Hoc in hoc soilempnio

Juxta vaticinia Concinat hec concio.

Cnm gloria.

Hoc in hoc n^est autre chose qu*un refrain de Noël analogue à mille autres qui ne nous choquent nullement lorsque nous les avons chantés dans notre enfance. Les rondes enlantines, les chansons anciennes et modernes offrent des effets tantôt gracieux, tantôt excitant la gaieté, qui sont de la même nature que ceux-ci. Les noêlsont toujours été un genre de composition très-libre, et ils se prêtent à la familiarité et aux gais refrains. Qu'y a-t-il d'extraordinaire de trouver ces effets dans trois ou quatre pièces de notre office, composées pour régulariser Tallégresse des clercs en la spiritualisant. Aucun détail de la journée n'a été oublié par le pieux et ingénieux archevêque. Il savait que TÉglise a des prières pour tous les événements de la vie, pour les éléments et les phénomènes de la nature ; qu'elle s'occupe, dans l'intérêt temporel et spirituel du chrétien, de la pluie, de la sécheresse, de la tempête et de la foudre ; qu'elle bénit nos plaisirs et sanctifie nos joies, n a donc composé des textes en prose et en vers pour disposer les esprits à des récréations honnêtes, qui étaient nécessaires à cause de la longueur de l'office, et pour consacrer le repas du soir. Loin de traiter avec dédain une œuvre aussi intelligente que celle de Pierre de Corbeil, nous croyons que la postérité doit lui savoir gré de l'imagination qu'il a déployée dans la rédaction de son office et des belles pensées qui y abondent. Il rencontre même quelquefois la grandeur, comme dans cette prière après le repas qu'il termine ainsi : « Quod sumus aut agimus trina superna regatPietas, ipsi homini quia cuncta dédit que capimus dominante manu, que polus aut humus aut pelagus aère, gurgite, rure créant. Hec michi subdîdit et sibi me. »

Tfasoendi primordia Hoc in hoc, hbc in hoc

Subiit eterniUs, Hoc In boc sollempnio

Induit servltia Concinat bec concio.

Saperna regalitas,

Lactat patrem fliia Jadea, gens rea,

<)uem parit virginitas Regem crede celicum ,

Cam gloria. Per quem sumus liberi.

Angitur, ~ frangitur Hoc in boc , boc in boc

Hostilis protervia Hoc in hoc sollempnio

El ejus potentia. Ck)ncinat bec concio. Hoc in boc, boc in boc,

Hoc in boc sollempnio Gens digna~sapplicio, ^

Concinat bec condo. Danielem legitis,

Quod defecit unctlo

Oaicquid fuit mysticum Pridcm intelligitis ,

Testamento veteri, Missum celi nuntio

Quicquid fuit typicum, Hessyam non creditis, Moyses et ceteri, Gum gloria.

Fructum per Daviticum Hoc in boc, boc in hoc

Decet pateûeri Hoc in hoc sollempnio

Cum gloria. Concinat bec concio.

EPYSTOLA.

Laudem Deodicam per secula, qui me plasmavit in manu deztera et reformavil cnice purpurea sanguine nati, qui cunctos redemit ab ortu solis, orbis per climata usque ad mundi partes ocdduas. In ejus laudes clamores excitât lectio Ysale prophète in qua Christi lucida vaticinatur Nativitas. .

Hec didt Dominus Pater , Filius, Sanctus Spiritus, Deus unus. Populus genUmn qui ambulat in tenebris, quem creastl, quem, fraude subdola , bostis expulit paradyso, Tidit lucem magnam. Fulserunt et immania nocte média pastoribus Inmina habitantibus in regione umbre mortis. Lux sempiterna et redempUo vere nostra orta est eis. 0 stupenda nativitas! Parvulus enim^natus estnobis; magnus bic erit lh«!sus, FlIius Del et fliius Patris summi datus est nobîs ab arce summa, et factus est principatus ejus super bumerum ejus, ut celos regat atque arva, necnon réfrénât maria, et vocabitur nomen ejus Messyas, Sother, Emmanubel, Sabaoth, Adonay, ammirabilis radix David, Consiliarius Dei Patris qui créa vit omnia, Deus fortis, pulchre demonum castra perlmens teterrima, pater futuri seculi, rex omnipotens princeps pacis, per sccla sempiterna multiplicatur ejus imperium in Jherusalem, Judea sive Samaria, et pacis non erit finis hic et In evum, super solium David et super regnum ejus sedebit, et regni meta ipsius non erit aliqua, ut confirmet illud in fidei pignore et corroboret in Judicio et justitia , judex cum venerit judicire seculum, amodo illi debetur gloria, laus et jubilatio et usque in sempitemum.

!n medio choro,

4. Viderunt Emmanubel, patris unigenitum, In ruinam Israbel et salutem positum, Hominem in tempore, verbum in prindpio,

Urbis quam ftindaTerat natum in palatio. Omnes fines terre, salutare Dei nostri jubilate Deo, omnis terra.

f. Notum fedt, quod profuit, Cum Yîrga Jesse floniit, Quod protulit, quod decuit Et quod pater consuluit, Deitate soda ; Nasdtur de fîlla Qui manet in gloria.

Dominus salutare suum ante conspectum gentium, revelavit justidam suam. AUeluya.

!n pulpito. f, Multipharie.

Prosa, Letabundus.

Conductus ad Evangelium.

Quanto decet honore, Avocejoconda

Quanta valet letida. Non dissonet mens munda.

Jubilet ecdesia, Dies est letabunda

Corde simul et ore. Dies hec, dies hec merltos coronat

Summi patris filium Et crimina condonat.

Summum decet gaudium ;

Ista dies sacrata, Sola datur gratia;

In qua, liber a crimine, Homo non meretur

Jordanis in flumine Quod Deus miseretur.

Nostra lavit peccata. Aliter, aliter, meritum humanum

Horum tamen venia IneflQcax et vanum.

Dominus Tobiscum et cum spiritu tuo.

SequenUa sancti Evangelii secundum Lucam.

Gloria tibi, Domine.

Evangelium. In illo tempore, postquam consummati sunt dies octo ut circumcide* retur puer, vocatum est nomeu ejus Jhesus quod vocatum est ab angeio priusquam in utero conciperetur.

L'Évangile est celui de la Circoncision, et fournit une nouvelle preuve de l'objet principal de la fête.

Duo presbiteri vel diaconû

Credo in unum Deum, unum Deum in trinitate, patrem omnipotentem, qui poli summa residet in arce, trinus et unus , factorem celi et terre , conditorem fabrice mundi , visibilium omnium et invisibilium que celi ambitu continentur , et in unum Dominum , qui Dominus est omnium , Jhesum Gbristum regem seculorum, filium Dei unigenitum, Verbum Patris et ex pâtre natum priusquam mundus fieret ante omnia secula , cujus generatio non babct finem , Deum de Deo , deitate socia , lumen de lumine , quod olim nostris refulsit in tenebris , Deum venim de Deo vero , patris eterni genitum ab ore , genitum non factum ,

faaum sub lege, consnbsUntialem Patri, coeternum per omoia, per quem omni» facta sunt valde bona, qui propter nos bomines, florigero pulsos solio, prîmi Patris pro delicto et propter nostram salutem descendit de celis , sicut plu via in Tellus, et est incarnatus de Spirita sancto ex Maria Virgine, quod enim in ea natum est de Spiritu sancto est, et homo factus est, ut saivum faceret genus humanum, crucifixaft etiam pro nobis» mitis hostia factus, nostra ob remédia, sub Pontio Pilato, cam Pilatus baberet presidium, passus et sepullus est, ut expiatos sordibus reddat polorum sedibus, et resurrexit tercia die , vlcto rege scelcris , rediit ab inferis cum summa Tictoria, secundum Scripturas, tune impiété sunt Scripture, et ascendit in oelum anteconspectom.'gentium, sedet ad dexteram Patris, sceptrum tenens impériale, et iterum venturus est cum gloria, caterva septus angelica, judicare tIvos et mortuos,. digna rependens mérita, cujus regni non erit finis, in eternum Dominus regnabit et ultra ; et in Spiritum sanctum Dominum et virificantem, qui animabus vivificandis aquas fecundat, qui ex Pâtre Filioque procedit, amborum sacrum spiramen, nexus amorque, qui cum Pâtre et Filio simul adoratur unapermanens in usya, et conglo* rificatur, cum quibus régnât Deus ante semla, qui locutus est per prophetas, Terbis ut essent proflui et caritate fervidi ; et unam sanctam catbolicam et apostoUcam eoclesiam, angelis coronatam,ut sponsata comité; confiteor unum baptisma^ crismate Tero genus ut creetur cbristicolarum in remissionem peccatorum, quod sanavit lesionem multorum peccaminum in maria , et expecto resurrectionem mortuorum in distrîci adventu judids, et vita venturi seculi, in iempore retributionis. Amen.

Offertorium, Tui sunt cell.

Duo c/ertct. Sanctus.

f, Perpetuo nomine cuncta regens.

Sanctus.

f. Begna cigus disponens jure perbenni.

Sanctus.

t. Consimilis quibona cuncta nutris. — Dominus Deussabaolh. Pleni sunt celi et terra gloria tua. Osanna in excelsis. ^ Benedictus, Marie filius qui venit in nomine Domini.

f. 0 Deitas démens, servorum suscipe laudes.

f. Plebs tibi mente pia, genitor, dictanta sopbya, jubilet Osanna.

f. Laudibus intenta tibi plebs quoque, Cbriste redemptor , geminet Osanna !

t- Carminls in meta sit Spiritus et tibi leta triplicet Osanna ! — In excelsis.

t. 0 quanta, qualis, quam suavis, quam beata gloria, qua complentur, continentur , gubemantur omnia.

Duo clericuli. Agnus Dei, qui tollis peccata mundi,

f. Qui sedes ad dexteram patris, solus invisibilis Deus, — miserere nobis.

Agnus Dei, qui tollis peccata mundi,

f. Lex regum, gaudium angelorum, Deus, — miseriere nobis.

Agnus Dei, qui tollis peccata mundi,

f. Lux îndeficiens, pax perpétua, redemptio, Deus, — dona nobis pacem.

Communio. Viderunt omnes.

Ite, missa est.

On remarquera que deux prêtres ou deux diacres ont chanté

le CredOf que deux clercs ont chauté le Sanctus et qu^ici deux enfants de bhœur, Clericulij chantent VAgnus Dei. Le lecteur peut comparer aussi le laconisme de Vite , missa est « avec les extravagances que Dulaure affirme avoir lu à cet endroit dans notre manuscrit , l'imitation du cri de Pane et les trois hi han proférés par le prêtre. Ce n^est pas la première fois que cet écrivain passionné est pris en flagrant délit d'imposture. Néanmoins ce conte ira grossir encore les ana des historiens dii moyen &ge.

AD SEXTAM.

Hytnnus, Rector potens.

Aniiphona. Rubum quem.

Psalmus, Defecit. Euouac.

Capiiulum, Apparuit.

% Ipse invocavit me. Alleluya. Alleluya.

Vertus, Pater meas es tu. Alleluya. Gloria.

VersieuluB. Quos florigero pulsos solio primi patris pro dellcto, conturbabat miseros flettts in ezilio, Jam propicios ad se superos reducet, donanti regno ezultemus Domino.

BENBDIGAMUS.

Régis natalicia Ergo nostra concio,

Qui gubernat omnla Omni plena gaudio,

Summa cum ietitia Psailat Dei filio,

JuhUet ecclesia, Propulsato vlcio,

Quia Dei gracia miseros Et cum honore pio,

Redudt ad superos. Débitas Deo dicat gratias.

AD NONAM.

ffymniK. Rerum Deus.

àntiphfma. Ecoe Maria.

PBOÀm, Mirabilia. Euouae.

Cap, Virgo verbo.

^. Notum fecit Dominus. Allelnya. Alleluya. y. Salutare tuum. Alleluya. Gloria.

Versiculus. Qui sois inGrma carnis noslre et quanta viciorum aggravemur maie, succurre nobis, o piissime, in isto salo vite tam fragilissime.

BENBDICAMUS.

Verbnm Patris bodie Pacem nobis omnibus

Processit de Virgine. Nuntiavit angélus,

Virtutes angelice, Refulsit pastoribus

Cum canoro jubilo, Veri solis radius,

Benedicamus Domino. Deo gratias dicamus.

AD VESPERAS.

Deus iD a<|jutorium.

Prosa» Aile resonent.

YfnntM. A solis ortas cardine.

Ant, 0 ammirabile.

Pê* Dixit Dominus. Euouae.

I). Descendit.

t. Tanqnam.

Ant. QuaDdo natas es.

Ps, Confltebor. Euouae.

Page 1