‹ Histoire générale de la musique religieuseChapitre 65 sur 122 · CHAPITRE IV · texte numérisé non relu

CHAPITRE IV

ConsIdératloiiB pratiques relatiTefl à une Festavrailon de l'étvde

da plaln-ehant.

Il nous parait naturel de conclure que Ton ne saurait admettre la justesse de notre comparaison sans être amené à réclamer la restauration de Tétude du plain-chant; il est hors de doute que le résultat de notre comparaison nous conduit à exprimer ce désir.

Il serait ridicule de craindre que sous ce voile on ne déguis&t l'intention d'agir avec violence ou despotisme ; car il y a une sage et bonne maxime qui présidera à la mise en^œuvre des idées que nous venons d'émettre, c'est que le chant religieux a été fait pour l'homme^ et non pas l'homme pour le chant. Si nous préférons le chant du Rituel, c'est uniquement parce que nous sommes convaincu que c'est le seul moyen de réaliser la pensée de Dieu touchant la musique religieuse. Mais, dans l'accompUssement de nos désirs^ il faut être indulgent et tenir compte des circonstaii'» ces ; en effet, le Sauveur, dans sa miséricorde, n'a pas imposé à l'homme les conditions d'une perfection absolue; il a fait une concession nécessaire à notre imperfection et il nous a toujours permis de suivre une voie moins parfaite. La perfection absolue est, il est vrai, le but proposé à tous, mais seulement comme conseil et non comme obligation.

Quelles que soient donc les vues élevées que puissent avoir les partisans du chant grégorien, ils cesseraient d'être les disciples de Jésus-Christ, s'ils ne pouvaient souffrir de le voir négUgé et remplacé par un autre, si cela était nécessaire. Ils seraient nonseulement satisfaits, mais heureux d'avoir un chant de deuxième ou troisième ordre , là où le chant des Saints ne pourrait exis^

ter, sous peine d'amener des désordres et des disputes tout à fait contraires à Tesprit de TÉvangile. Les dons de Dieu doivent être mis en usage dans un esprit de paix et de conciliation ; et quoique les vents et la tempête puissent quelquefois appuyer la parole de Dieu, n'oublions pas que c'est la douce pluie du ciel ^ui produit la végétation. Si Ton ne peut par la persuasion parvenir à faire de nouveau accepter au peuple son ancien chanty le partisan du plain-chant sera assez sage pour se taire et ne pas se rendre importun. Cette musique remplirait mal le but du Créateur, si l'on ne pouvait la faire adopter que par des moyens analogues à ceux que l'on emploie pour apprendre aux serins à siffler un air; c'est-à-dire par la faim et les importunités. Le partisan du chant grégorien sera le dernier à contraindre les fidèles au nioyen de dragonnades à l'accepter contrairement à leurs goûts et à leurs habitudes, et à le faire exécuter, comme le fit le dernier roi de Prusse dans son Église évangélique, c'està-dire par la force des baïonnettes. C'est la plus grande des folies que de vouloir obliger un peuple à agréer une chose qui ne sau* rait remplir son but que dans le cas où elle serait volontairement et unanimement admise. Moïse savait combien la loi du mariage, telle que le christianisme l'a établie, était préférable à la loi juive sur le même sujet; mais la dureté du cœur de son peuple l'empêcha d'exiger ce qu'il prévoyait ne devoir pas être accepté : il s'écarta de la loi primitive du mariage parce que cette déviation était exigée par les circonstances.

C'est seulement sous ce point de vue que nous voulons étudier la question d'une restauration du chant grégorien qui est consacré déjà par le temps. Les hommes pratiques doivent toujours agir avec douceur; la foi les porte souvent à suivre une méthode que ceux qui ne partagent pas leurs idées trouvent naturellement sotte et ridicule ; mais ils poursuivent toutefois leur but avec calme et persévérance, fermement convaincus qu'ils sont du succes, grâce au secours de Dieu et à l'intercession des Saints.

Quel est l'aspect que présentera l'Angleterre aux yeux des missionnaires futurs du christianisme? Celui d'un peuple où une foule de malheureux délaissés errent comme des brebis sans pas-

teur, se réunissent avec empressement sous la direction d'un prêtre quelconque, et montrent cet amour du chant collectif inné dans le cœur de tous les Saxons.

Est-il possible que ceux qui ont affaire à des gens sans éducation s^maginent qu^au moyen de la musique des Haydn et des Mozart dont l'exécution, après beaucoup d'efforts, est toujours imparfaite, ils réussiront à captiver des cœurs étrangers à la science musicale?

Seraieni-ce là les armes invincibles dont nous nous servirions contre l'attrait du chant collectif des dissidents? Le jeune David ne voulut pas endosser une brillante cuirasse pour combattre le Philistin qui avait porté un défi à Israël. Il mit sa main dans sa panetière, il en prit une pierre, la lança avec une fronde^ et il triompha ainsi de son ennemi (1). Les œuvres de l'esprit humain sont-elles donc nos meilleures alliées pour nous aider à reconquérir le cœur d'un peuple qui s'est éloigné de nous ? Ne pouvons-nous puiser notre force dans l'exemple d'un saint vieillard, d'un profond penseur et d'un grand moraliste, de S. Grégoire le Grand, ce pontife usé par le travail, qui s'astreignit volontiers à la tâche si pénible d'instruire des enfants de chœur? Sans aucun doute il serait utile à plus d'un missionnaire à qui Dieu a départi la santé et la connaissance de la musique, cet art vraiment divin, d'as* sembler quelques jeunes hommes de son troupeau, de leur montrer lui-même les principes du chant grégorien et d'en former des maîtres qui pussent à leur tour les enseigner dans les écoles des missions. Avec la foi et la persévérance, les résultats ne se feraient pas attendre; il aurait le bonheur de voir se former autour de lui un chœur de chantres sacrés, qui ne serait pas à dédaigner, même par les gens dont le goût musical est le plus difficile ; et ces chantres l'aimeraient et le vénéreraient comme un Père pour leur avoir fait connaître toutes les joies qu'inspire le chant sacré. Si les missionnaires préfèrent supporter le joug désagréable et onéreux des musi-

(1) V. I livre des Rois, cb. xvii, 38-SO.

ciens mercenaires et capricieux, il devient inutile de discuter avec eux sur Tobjet de leur préférence, car ces chanteurs sont connus depuis longtemps (1).

Cependant pour que les membres du clergé ou les simples ama-* teurs puissent connaître l'excellence et la valeur du chant gré* gorien, il faut quMls se soient appliqués à son étude sous un maître instruit et qu'ils y aient apporté le plus grand soin. C'est parmi les prêtres qu'il faul chercher cet amour et cette aptitude avant que le goût du chant se répande chez le peuple. Il faut d'abord que le peuple voie ce chant apprécié et admiré par le clergé comme un héritage de ses saints prédécesseurs, avant qu'on exige de lui qu'il accorde à cette musique l'attention qu'elle mérite. Il est donc à désirer que l'étude et la pratique du plain-chant occupent de nouveau une place dans les séminaires, quoiqu^'il ne soit pas convenable à un simple prêtre de prétendre donner des conseils à ses supérieurs.

Quelle belle et noble occupation, quel emploi utile et chrétien que l'étude du plain-chant pour des laïques qui voudraient consacrer leur talent musical au service de l'Église ? Que de dames mêmes pourraient passer des moments agréables en étudiant l'accompagnement du chant sur l'orgue et en l'enseignant aux enfants des écoles! Notre grand but en Angleterre doit être de pouvoir former un chant collectif: or, l'Ordinaire de la Messe, les Vêpres, les Litanies et les Proses du Salut nous offrent, pour ainsi dire, des moyens divins d'atteindre ce but. Tout laïque inteUigent pourrait, sans de trop grandes difficultés et avec un peu d'étude, devenir capable de former des chantres qui puissent chanter le plain-chant de la Messe. Il n'est pas besoin d'être prophète pour leur prédire que la sympathie du peuple viendrait bientôt récompenser ces nobles efforts. Car il ne faut pas supposer un seul instant que l'art moderne ait, lorsqu'il s'agit de se conciUer la sympathie populaire, des moyens de lutter contre le chant religieux qui est si agréable et si doux.

Cependant nous ne devons pas oubUer qu'on ne saurait passer

(1) V . la lettre de M. Orton k un de ses amis.

de la théorie à la pratique sans être dirigé par des gens vraiment compétents en tout ce qui peut être nécessaire à la restauration d'une œuvre si intimement liée au culte chrétien. Rien ne serait plus contraire à Fesprit que nous voulons faire naître, et rien ne serait plus regrettable qu'un essai de restauration mal organisé, irréfléchi et par trop précipité. Plus une chose hors d'usage depuis longtemps a de valeur, plus sa restauration demande de prières, de ferme persévérance et de piété. Tout essai qui ne rentrerait pas dans ces conditions aurait probablement le même sort que la première tentative des Israélites pour entrer dans la' terre promise. Chi va sano va piano j dit le proverbe italien. Telle a toujours été la marque caractéristique du progrès d'une idée divine se réalisant parmi les hommes.

Si quelques personnes se trouvent portées à exercer leurs talents et leurs connaissances dans cette œuvre de miséricorde, nous croyons que leurs efforts doivent avoir pour base la conviction calme et réfléchie, mais cependant claire et positive, qu^elles ont entrepris la réalisation de l'idée du chant telle qu'elle existe dans l'esprit de Dieu. Car il leur faudra certainement, pour repousser les appréciations fausses et peu bienveillantes qui viendront quelquefois troubler leurs travaux, pouvoir répondre à cette question qui leur sera faite au surplus par un bon motif : Où voulez-vous en venir ? Quel est votre but ? — Nous voulons nous associer à la grande pensée qui règne dans le Rituel et dans son chant, c'est-à-dire à l'incarnation et au sacrifice du Fils de Dieu. Si le Rituel et son chant se sont trouvés dès le commencement associés A la pensée des souffrances du Rédempteur, s'ils en ont été pendant tant de siècles et s'ils en sont encore la seule commémoration vraiment touchante, il serait imprudent de croire que l'effort (quel que soit Tesprit d'humilité qui l'inspire), par lequel nous tenterons de lui rendre l'honneur qui lui appartient de droit, soit exempt de toute participation à la croix et à la passion de notre divin Sauveur. Si, comme le prétendent quelques-uns, il n'y a aucune inspiration divine dans ce chant, on ne sera pas longtemps sans y découvrir cette prétendue stérilité, quand on viendra à en faire l'essai; si, au contraire, il est inspiré par l'Es-

prit divin y il deviendra une source de joies et de satisfactions intérieures que rien ne viendra tarir, et qui croîtra chaque jour à mesure que l'œuvre produira les fruits par lesquels Dieu, dans sa miséricorde^ bénira et fera prospérer une œuvre qui n*a d'autre but que de réaliser ses propres desseins.

Ce désir de restauration du chant grégorien n'est pas purement national. Mgr Parisis, le profond et savant évèque d'Arras, en fit le sujet de sa Lettre pastorale de 184&, et ses sentiments sont fortement partagés par le clergé de France. L'on sait que le primat de Belgique désire ardemment cette restauration et qu'il emploie depuis longtemps une partie de son clergé à poursuivra cette réforme que vient de compléter une édition cor* rigée des Antiphonaires romains approuvée et recommandée par le Saint-Pèrelui-méme. En Italie les travaux de BaXni et d' Alfieri, en France les savants articles du chanoine Jouve (1), ceux de M. Dan* jouet de ses amis (2), les ouvrages de M. Fétis et de M. l'abbé Jans« sen en Belgique ont ravivé l'intérêt qui s'attachait à la restauration du chant grégorien. En Angleterre, l'usage exclusif du plainchant dans le grand séminaire de Maynooth, gr&ce au zèle de son digne directeur, ne peut que porter d'heureux fruits. En Allemagne, Mortimer (3), W. Maslon (4), Forkel (5), ont par leurs travaux attiré l'attention du peuple allemand dont les chants dérivés du chant grégorien, en ont en grande partie conservé les principes. Si ce désir existe aussi en Angleterre, c'est un symptôme de notre sympathie pour les penseurs, les savants, les sages et les hommes vertueux des autres nations, et, nous l'espérons, un signe de notre zèle pour la religion.

Plaise à Dieu, dans sa miséricorde, d'inspirer de nouveau à nos prêtres l'amour des chants de leur Rituel, de ces chants si fréquemment unis aux objets principaux de leurs prières. Plaise à Dieu de leur donner l'énergie et la sagesse qui conviennent

(1) Annales archéologiques^ publiées par Didron aîné.

(2) Refme miuicale.

(3) Mortimer, Der Choral Gesang,

(4) W. Maslon, der Gregorianische Gesang.

(5) Forkel, EinMtung :fu der G^chiehte des firMichm JK tmUr,

560 HISTOIRE GÈniBALB DE LA MUSIQUE REUGIEU8E.

aux disciples d^un si grand saint ( S. Grégoire) I Qu'ils se dévouent, sous son patronage, à la t&che d'enseigner le chant aux pauvres et aux ignorants, dont les musiciens modernes n'ont jamais cru devoir s'occuper, et qu'ils conservent toute la dévo» tion qui est due à la bienheureuse Vierge que saint Augustin appelle avec tant d'amour a Tympanistria nostra, »

Si, après un essai convenable, on s'aperçoit que l'esprit saxon n'est plus ce qu'il était, que ce chant qui faisait couler les larmes de S. Augustin a perdu son ancienne vertu, que le peuple l'a définitivement abandonné pour se jeter du côté des œuvres modernes, alors le partisan du chant grégorien sera le premier à se soumettre à Tesprit du temps, et il se contentera de s'occuper, dans un but purement chrétien, d'un art si noble, donné par un Créateur plein de miséricorde, retrouvé par un Rédempteur plein d'amour, dirigé et approuvé par l'Esprit-Saint, par la très-sainte Trinité et par un Dieu béni dans les siècles des siècles.

Mais jusqu'à ce que l'essai ait été fait avec bonne foi et que les résultats en aient été évidents, le partisan du chant grégorien tient à ses espérances : que le musicien n'en soit pas surpris.

it

La bibliographie que nous offrons au public est puisée dans Touvrage que le cardinal Bona a écrit sur la musique. Nous n'avons pas eu la prétention de donner une bibliographie complète de Thistoire de la musique religieuse. Nous avons cru faire une chose utile en donnant Tindication d^ ouvrages fort peu connus pour la plupart, et qui cependant offrent un grand intérêt à ceux qui s^occupent de Tétude de cette branche de Tart. Cette bibliographie comprend un très -grand nombre d^auteurs et embrasse les temps qui se sont écoulés depuis le siècle d'Homère jusqu'au xyii*". Elle serait donc suffisante pour faire une histoire générale de la musique sacrée, si le docte auteur avait joint à sa prodigieuse lecture celle des théoriciens et des manuscrits du moyen &ge.

Le titre de chaque ouvrage est plus complet et plus exact que dans les catalogues bibliographiques, parce qu'il a été copié scrupuleusement sur les volumes eux-mêmes, de telle sorte que le lecteur qui désirerait se procurer pour ses études tel ou tel des dits ouvrages est assuré de les trouver dans les bibliothèques.

Nous saisissons cette occasion pour témoigner ici toute notre

gratitude à M. Alphonse Pauly, dont les connaissances spéciales

nous ont été d'un grand secours pour ce genre de travail. Les

fonctions qu'il remplit à la Bibliothèque Impériale, avec autant

de zèle que d'inteUigence^ lui ont permis de nous fournir les rende

seignements les plus détaiUés sur la date des meilleures éditions, et de mener à bonne fin, nous l'espérons, un travail dont tout le mérite d'ailleurs ne consiste que dans la plus scrupuleuse exactitude.

Libri très de Institutione harmonica editî a Petro AARON, interprète lo. Ant. Flam. Forocornelite. — Bononiœ, in œdibus Bened. Hectoris, 1516, in*-4.

Sermones in prœcipuas christiani cultus solennitates , auctore D. ABSALONE, abbate Sprinckirsbacensi Canon, regul. jam inde ab annis ferme quingentis editi, recens autem castigati scholiisque et indicibus aucti, opéra D. Basilii Sereni, Mediolani, 1605, in-4.

KX. AIAIANOr ffc^ioTou Uoix(Xiq (trropCa, Cl. -^iani sophistœ varia hîstoria ad mss. codd. nunc primum recognita et castigata cum versione Justi Vulteji, sed innumeris in locis ad grsecum auctoris contextum emendata et perpetuo commentario J. Perizonii. . . Lugduni in Batavis, 1701, 2 vol. in-8.

Opéra divi -^ELREDl rhievallensis quondam in Anglia ex ordine Cisterciensi abbatis et D. Bemardi contemporalîs, omnia; ope et studio R. P. Richardi Gibboni. . . ex vetustis mss. nunc primum in luoem producta, variisque lectionibus, marginalibus citationibus et indicibus illustrata. Additi anonynii rhythmi de laude virginitatis — editio secunda, — Duaci et Parisiis, 1654, in-4.

S. AGOBARDI archiepiscopi lugdunensis opéra, item epistolœ et opuscula Leidradi et Amulonis archiepiscoporum lugdunensium, Ste^ phanus Baluzius tutelensis in unum coUegit, emendavit notisque iUu* stravit. — Parisiis, F. Muguet, 1665— 1666, 2 vol. in-8.

Vita S. AIBERTI monachi et presbyteri Crispiniensis monasterii^ bona fide conscripta a Roberto archidiacono Austromandiœ vel ostronandensi ejus aBqu&Ii, plenimque stylus mutatus est in gratiam lectoris per F. Laurentium Surium. (Voyez Surius : De profanis Sanctorum historiis... — Colonise Agrippinae, 1576-1581, 7 vol. in-fol. tom. II, pag. 618-626.)

ALCINOI philosophi platonici De Doctrina Platonis liber. (Voyez Marsilii Ficini... opéra... — Basile», 1576, 2 vol. in-fol. Tome II, pag. 1946-1962.)

F. AUONSI A CASTRO Zamorensis ordinis Minorum.. .adversus omnes hœreses libri XIV, opus hoc nimc denuo ab auctore ipso recognitum est et multis ab eo locis supra omnes ante editiones auçtum atque locupletatum. — Venetiis, 1555, in-8.

AAITIIOÏ Ei(jaY(i)Y)) [Aouaixi^. Alypii Introductîo musicœ. (Voyez Meibomius : Antiquœ musicœ auctores septem. — Amstelodami, 1652, 2 vol. in-4., Tome I, part, iv.)

Fior angelico di musica, nuovamente dal R. P. frate ANGELO DA PICITONE conventuale dell'ordine minore, organisto prsedarissimo composto... — Venezia, 1547, in-4.

ANGELUS MINORITA. [Voyez Angelo da Pidtone.)

Vîta sancti ANSBERTI ex cancellario abbatis Fontanellensis, deinde episcopi Rotomagensis, auctore Aigrado monacho Fontanellensi, cum commentario prœvio Godofredi Henschenii. (Voyez Actes des saints de V ordre de Saint-Benoit, tom. II,.pag. 1,048).

APULEII opéra omnia cum notis întegris P. Colvii, J. Wowerî, Godeschaici Stewechii, Everharti Elmenhorstii et aliorum, imprimis cum*animadversionibus ineditis Fr. Oudendorpii. — Lugduni Batavorum, Luchtmans, 1786-1823, 3 vol. in-4.

APISTEIAOr KOINTIAIANOr Hepl Moufftxtjç pi«X(a T. Aristidis Quintiliani De Musica libri III. ( Voyez Meibomius : Antiquœ musicœ auctores septem... — Amstelodami, 1652, 2 vol. in-4, tom. H, part, i.)

ARISTOTELIS opéra omnia quœ extant grœce et latine veterum ac recentiorum interpretum ut A. Tumebi, I. Casauboni, I. Paccii studio emendatissima... huic editioni accessit brevis ac perpetuus in omnes Aristotelis libros commentarius... Authore Guillelmo Du Val... — Lutetiœ Parisionim, 1619, 2 vol. in-fol.

APISTOSENOr 'ApiJLOvixûv croixsJwv giéXfa T. Aristoxeni Harmonicorum elementorum libri III. (Voyez Meibomius : Antiquœ musicœ auctores septem... — Amstelodami, 1652, 2 vol. in-4. Tom. I, part, i.)

Tou èv à^Jotç xarpbç -JiiJLÛv A6ANA2I0Ï ipxiexioxoxou 'AXeÇâ^Spefo^ ik 6&ptaxéiJL£va lîavra. Sancti Patris nostri ATHANASII... opéra omnia... ad mss. codd... castigata multis aucta;.. opéra et studio monachorum ordinis S. Benedicti e congregatione S. Mauri. — Parisiis, 1698, 3 vol. in-fol.

ATHEN^I Deipnosophistarum libri XV, gr. ex optimis codicibus

nunc primum coUatis emendavit ac supplevit, nova latina versione et animadversionibus cum Is. Casauboni aliorumque, tum suis illustravit, commodisque indicibus instruxit Jo. Schweighaeuser, . — Argentorati, 1801-1807, 14 vol. in-8.

Sancti Aurelii AUGUSTINI Hipponensis episcopi openim tomus primus — (undecimus)... opéra et studio monachoram S. Benedicti e congregatione S. Mauri. — Parisiis, 1679-1700, 11 tomes en 8 vol. in-fol.

AULU GELLII Noctes Atticœ, ex edit. Jac. Gronovii, cumnotis et înterpretationein usum Delphini, variis lectionibus notis variorum, recensu editionum et codicum, indice locupletissimo recensita. — Londini, Valpy, 1824, 4 vol. in-8.

BAKXEIOr Tou -ifépovToç EîaaYWf^ fé^vr^ç pLouffix-tîç. Bacchii senioris Introductio artis musicœ. {Voyez Meibomius : Antiquœ musicae auctores septem... — Amstelodami, 1652, 2 vol. in-4., Tom. I, part, vi.)

Annales ecclesiastici auctore BARONIO Sorano, una cum critica historica chronologia P. Antonii Pagii et cum eorumdem annalium apparatu. — Lucœ, 1738-1757, 38 vol. in-fol. •

S. BASILII opéra omnia grsece et latine ad manuscriptos codîces, necnon ad antiquiores editiones castigata multis aucta, nova interpretatione... — nova sancti doctoris vita et indicibus locupletata opéra et studio D. Juliani Gamier... — Parisiis, J. B. Coignard, 1721-1730, 3 vol. in-fol.

Venerab. BED-^ opéra omnia.— Coloniœ Agrippinœ, 1612, 8 tome» en 4 vol. in-fol.

Opéra omnia Roberti BELLARMENl... nunc postremo ab ipso authore recognita et in septem tomos distributa cum indicibus S. Script, rerum item et verborum locupletiss. — Colonise Agrippinœ, B. Gualterus, 1633, 7 vol. in-fol.

Régula celeberrimitoto occidente patris S. BENEDICTI... cum aliis ejusdem opusculis vita et historia varie illustrata opéra F. Balduini Moreau... — Duad, ex typ. L. Bogardi, 1611, in-16.

S. BERNARDl opéra omnia. Nova editio tertiis curis D. J. Mabillon... — Parisiis, 1719, 6 tomes en 2 vol. in-fol.

Apiaria universœ philosophifie mathematicœ in quibus paradoxa et nova pleraque machinamenta ad usua eximios traducta etfadllimis de-

BIBLIOGRAPHIE MrsiCALE. 565

monstrationibus confirmata... authore Mario BETTINO Bononiensi... — Bononiœ, 1645-1656, 2 vol. in-fol.

BIÛNOZ Tcu Z|xupvaCou xai Méa^cu tou ZupoLULOcioD Ta C(i>2^é(uva. Bionis Smyrnœi..... quee supersunt, notis Jo. Heskin — Oxonii, 1748,

Lœlii BISCIOL.^ Mutinensis Societatis Jesu, Horarum subsecivarum tomus primus libros viginti continens, in quibus pleraque ex philologia et encyclopœdia et omnibus fere scientiis ac tribus prœcipuis linguis hebraea, grœca, latijîa, non vulgaria explicata, adnotatis, emendatis,enucleatis plurimis omnis generis scriptorum locis. — Ingolstadii, 1611, in-fol.

Anitii Manlii Severini BOETHI... opéra omnia... prœterea jam accesserunt J. Murmelii in V lib. de Consolatione philosophiœ commentarii, et in eosdem Rodolphi Agricolœ enarrationes ; item G. Porretœ, episcopi pictaviensis in III lib. de Trinitate commentarii ante nunquamediti, praeter reliquos doctissimos viros H. Loritus Glareanus arithmeticam et musicam demonstrationibus et figuris auctiorem red* ditam suo pristino nitori restituit... — Basileœ, 1570, in-fol. •

S. BONA VENTURA... opéra omnia in septem tomos distributa,

Sixti V... jussu eraendata, opusculis aucta, nunc primum in Gallia post correctissîmas Vaticanam et Gemianicam edit. typis mandata. — Lugduni, P. Borde, 1668, 7 vol. in-fol.

J. BROD-/EI Turonensis Miscellaneorum libri sex in quibus plurimi autorum tam latinonim quam grœcorum loci restituuntur vel explicantur. — Basileœ, 1555, in-8.

Mavo6Y)X BPrENNIOT àp[i.ovtîLi. Manuelis Bryennii harmonica, ex codd. mss. nunc primum édita. {Voyez J. Wallis : Operum mathema* ticorum, vol. III, pag. 357-608.)

Omnia opéra Gulielmi BUD-^I... — Basile», 1557, 3 vol. in-fol.

Julii Cœsaris BULENGERI... opusculonmi systema duobus tomis digestum. Prior continet libros III de instrumento templorum in quorum primo agitur de veste pontificum, episcoporum et sacerdotum : in secundo de donariis, in tertio de forma templorum... Prœterea alios de tota ratione divinationis ; de oraculis, sortibu^s, auguriis et auspiciis; de ominibus et prodigiis : de terrœ motu et fulminibus : de magia licita et vetita... Tomus posterior complectitur libros de triumpho, de circo romano, ludisque circensibus, de theatro et de venatione circi. Nunc de-

mum hoc ordine in lucem editum atque... ab ipso'auctore sedulo et accurate auctum etrecognitum... — Lugduni, A. Pillehott, 1621, 2tom, en 1 vol. in-fol.

Opus Martiani Minei Felicis CAPELL-^ Afri carthaginiensis, de

nuptiis Philologiœ et Mercurii et de septem artibusliberalibus libri IX,

ad codd. mss. fidem cum notis B. Vulcanii, H. Grotii, C. Barthii,

C. Salmasii... M. Meibomii aliorumque partim integris partim selectis

et commentario perpetuo edidit Ulricus Fred. Kopp. — Francofurtî, 1836, in-4.

Magni Aurelii CASSIODORI... opéra omnia in duos tomos distributa ad fidem jnss. codd. emendata et aucta, notis et observationibus illustrata... opéra et studio J. Garetii... — Rotomagi, A. Dezallier, 1729, 2 vol. in-fol.

CENSORENl liber de die natali cum perpetuo commentario H, Lindenbrogii, necnon notarum spicilegio coUecto ex Scaligeri, Meursii, Salmasii, Barthii aliorumque scriptis ut et C. Lucilii satyrarum quae supersunt reliquiœ cum notis et animadversionibus F. J. F. Douzœ; ex recensione SigebertiHavercampi... — Lugduni Batavorum, 1743, in-8. t

CHALCIDIUS V. C. Timœus de Platonis translatus, item ejusdem in eundem commentarius : Joannes Meursius recensuit^ denuo edidit et notas addidit. — Lugduni Batavorum, 1617, in-4.

D. Bartholomœi GHASSAN-^ Burgundi apud Aquas Sextias in senatu decuriœ prsesidis... Gatalogus gloriœ mundi in quo doctissiine simul et copiosissime de dignitatibus prœrogativis et excellentia spirituum, hominum, animantium rerumque cœterarum omnium quae cœlo, mari, terra infemoque ipso continentur... — Genevœ, P. Chouet, 1649, in-fol.

Œuvres complètes de M. T. CICÉRON, publiées en français avec le texte en regard, par Jos. Vict. Le Clerc... 2« édit. — Paris, 1827, 35 vol. in-18.

CLEDONn, senatoris romani, Constantinopolitani grammatici in Ponati artem priipam et secundam expositio. {Voyez Grammatical Jatinae aixctoTes antiqui, opéra et studio H. Putschii. — Hanovice, 1605, iM)

KX-ZiiJLevTo; 'AXsÇavîpéu); Ta e6p'.cr)t4ii.£va. CLEMENTIS ALEXAN- DRINÏ, opéra quœ extant recoghita et iilustfuta per Joannem Potterum episcopum Ôxoniensem. — Oxonii, 1715, 2 vol. in-fol.

Tou èv flcY^oiç TcaTpbç •^jjlûv Iwdtvvou 2xoXa<r:txou toO -fiYOUViivou tou aY^oy cpouç Ziva Âxavra. Sancti patris nostri Joannis, scolastici abbatismoritis Sina qui vulgo CLIMACUS appellatur opéra omnia, interprète

Mattheeo Radero — Lutetiae Parisiorum , S. Cramoisy, 1633,

in-fol.

Natalis COMITIS mythologiœ sive explicationis fabtilarum libri X... nuperab ipsoauthore recogniti et locupletati. Ejusdem librilV de Venatione. Accessit G. Linocerii musarum mythologia et anon)nni obsejrvationum in totam de diis gentibus narrationem libellas . — Lugduni, 16Q2, in-8.

Lud. CRESOLLII Societatis Jesu Mystagogus de sacrorum homînum disciplina opus varium libris quatuor. — Parisiis, S. Cramoisy, 1629, in-fol.

Disquisitionum magicarum liljri VI, quibùs continetur accuratacuriosarum artium et variarum superstitionum confutatio. . . auctore Martino DELRIO. — Moguntise, P. Henningius, 1624, in-4.

Christianœ religionis, institutionisqueDomini nostri J. C. etapostolic4jB traditionis adversus misoliturgicorum blasphemias ac novorum hujus temporis sectariorum imposturas prœcipue Joannis Calvini et suonim contra sacram missam catholica et historica propugnatio. ... Antonio Monchiaceno DEMOCHARE Ressonseo... auctore... — Parisiis, N. Chesneau, 15fâ, in-fol.

AI0AÛP02. DIODORI SICULl bibliothecœ historié libri qui supersunt e recensione P. Wesselingii cum interpretatione latina L. Rhodoniani atque annotationibus variorum integris indicibusque locupletissimis. Nova editio cum commentationibus III C. G. Heynii et cum argumentis disputationibusque I. N. Eyringii. — Biponti, 1793-1806, 11 vol. in-8.

DIOGENII LAERTII de vitis, dogmatibus et apophthegmatibus clarorum virorum libri X grœce et latine cum subjunctis integris annotationibus I. Casauboni, T. Aldobrandini et M. Casauboni. Latinam Ambrosii versionem complevit et emendavit M. Meibomius. Seorsum excusas -^g. Menagii in Diogenem observationes auctores habet vol. II ut et ejusdem syntagmade mulieribus philosophis et J. Kuhnii ad Dipgenein notas. — Amstelodami, 1692, 2 vol. in-4.

DIOMEDIS grammatici opus a Joh. Cœsario îta emendatum scholiisque illustraturp ut nulla porro Jabes insideat. . . Hagapoœ, I. Secerjus, 1526, in-8.

Cassii DIONIS Cocceiani historise romanae quœ supersunt cum annotationibus J. A. Fabricii ac paucis aliorum : grœca ex codd. niss. et fragmentis supplevit, emendavit, lat. versionem Xylandro- Leunclavianam limavit, varias lectiones, notas doctorum et suas adjecit H. S. Reimarus. — Hamburgi, Herold. 1750—1752, 2 vol. in-fol.

DIONIS CHRYSOSTOMI de regno libri IV, Andréa Mylio interprète. — Rostochii, 1578, in-4.

Opéra S. DIONYSH AREOPAGIT^, cum scholiis S. Maximi et paraphrasi Pachymerœ a Balthasare Corderio. . . latine interpretata et notis theologicis illustrata — Antuerpiœ, 1634, 2 vol. in-fol.

Aelii DONATI commentarii grammatici très. . . — Parisiis, eX typisR. Stephani, 1543, in-8.

Jo. Baptistœ DONII patricii Florentini de praestantia musicae veteris libri très totidem dialogis comprçhensi in quibus vêtus ac recens musica cum singulis earûm partibus accurate inter se conferuntur. — Florentiœ, 1647, in-4.

S. DOROTHEI archimandritœ institutiones asceticœ, Baltlîasaris Corderii, Societatis lesu, nova interpretatione et notis illustratœ» — AntuerpisB, 1646, in-12.

Joannis Stephani DURANTI, secretioris regii consistorii consiliarii, amplissimique senatus Tolosani primi prœsidis, de ritibus Ecclesiœ catholicœ libri III, recens in lucem editi. . . et a mendis quœ in editione romana irrepsqjant diligenter recogniti. . . — Colonise Agrippinœ, 1592, in-8.

ETKAEIAOT EJua^wY*) àpiJLOv'.xif) . Euclidis Introductio harmonica. (Fby^z Meibomius, Antiquae Musicœ auctores septein... — Amstelodami, 1652, 2 vol. in-4. Tom. I. part. II.)

EUMENII pro instaurandis scholis oratio. {Voyez Panegyrici yeteres. . . — Trajecti ad Rhenum, 1790—1797, 2 vol. in-4. — Tom. I. pag. 173—230.)

EUSTATHII, archiepiscopiThessalonicensis, ad Homeri Odysseam. — lipsiœ, 1825-1826, 2 vol. in-4.

Agonisticon Pétri FABRI. . . sive de re athletica ludisque veterum gymnicis, musicis atqùe circensibus spicilegiorum tractatus, tribus libris comprehensi. . . Lugduni, 1595, in-4.

Marcilii FICINI. . . opéra et quœ hactenus exstitere et quœ in lucem

BIBLIOGBAPHIE MUSICALE. 569

nuncprimum prodiere omnia : omnium artium et scientiarum majonunque facultatum multifaria cognitione refertissima in duos tomos digesta et ab innumeris mendis hac postrema editione castigata. . . — Basileae, 1576, 2 vol. in-fol.

Joannis FILESACI, doctoris theologi parisiensis, selectorum libri (I-III)— Parisiis, 1621, 3 vol. in-4.

FRANCHINUS. {Voyez Franchinus GAFFORUS.)

Sancti FULGENTU, Ruspensis episcopî, opéra. . . omnia ad mss. codd. plures necnon ad edit. antiquiores et castigatiores emendata, aucta et in unum omnia volumen nunc primum collecta. — Parisiis, G. Desprez, 1684, in-4.

Franchini GAFFORI practica musicse utriusque cantus. — Venetiis, 1512, in-fol.

Dialogo di Vincentîo GALILEI nobile Fiorentino délia musica antica et délia moderna. — In Florenza, 1581, in-fol.

Promptuarium rerum et theologîcarum et philosophicarum. . . Francisco GEORGIO Veneto authore. — Lutetise, 1564, in-fol. (Contenant : De harmonia mundi totius cantica tria.)

Joannis GERSONII... opéra novo ordine digesta... ad mss. codd. quam plurimos collata; quibus accessere H. Hassia, P.-de AUiaco, J. Brevicoxœ, J. de Varanis, scriptorum coetaneorum, ac insuper J. Almaini et Joannis majoris tractatus... necnon monument* omnia ad causam Joannis Parvi pertinentia; opéra et studio M. Ludovici Ellies du Pin... — Antuerpiœ, 1706, 5 vol. in-fol.

GLAREANI AwBexixopSov. — Basile», 1547, in-fol.

rOPriOr Aeovxtvou Xéf 0? lîept àpjua^iTjç -rijç ÏXsvfiç. (Voyez à la suite de laoxpiTou; Xé^ot xat èTctcroXai. Isocratis orationes et epistolœ cum latina interpretatione H. Wolfii... H. Stephani in Isocratem diatribœ Vil... Aristidis et Georgiœ quœdam... Guil. Cantero interprète. — Excud. Henricus Stephanus, 1593, in-fol.

Tou èv à'^ioK; 'r:(x,içibq •?j|jlwv rPHFOPIOY tou 660X6700 àp^ie'ï^t^^iroo KwvoravTtvo'JTréXswç Ta e6p'.cy.6ii.6va Tcavra. Sancti patris nostri GREGO- RII theologi vulgo NAZIANZENI... opéra omnia ad mss. codd.... nec non ad antiquiores edit. castigata opéra et studio monachorum sancti Benedicti e congregatione Sancti Mauri. — Parisiis, 1778 — 1840, 2 vol. in-fol.

R. Patr. GUILBERTI TORNACENSIS, doctoris theologi parisiensis ordinis Minonim, tractatus de pace animique tranquillitate ; ex Luca Vadingo in opère de scriptoribus ordinis Minorum. (Voyez MAXIMA BIBLIOTHECA PATRUM... a Margarine de la Bigne... in luœm édita... — Lugduni, 1677, 27 vol. in-fol. Tom. XXV, pag. 378,

GUILIELMI ALVERNI episcopi parisiensis... opéra omnia... reconditissimam rerum humanarum ac divinarum doctrinam abunde complectentia ac proinde bonarum artium ac scientiarum studiosis, maxime vero theologis ac divini Verbi concionatoribus apprime necessaria... Sermonibus et variis tractatibus aucta ex mss. codd.... — Parisiis, 1674, 2 vol. in-fol.

GUILLAUME DE PARIS ( Voyez Guilielmus Alvernus, episcopus Parisiensis.)

HERACLIDIS pontici qui Aristotelis œtate vîxit, allegoria in Homeri fabulas de diis nunc primum e graeco sermone in latinuin translata, Conr. Gesnero... interprète. — Basileœ, 1544, in-8.

HERMES TRISMÉGISTE. {Voyez Mercurius Trismegistus.)

HERODOTI Musae sive historiarum libri IX ad veterum codd. fidem denuo recensuit, lectionis varietate continue interpretatione latina, adnotationîbus Wesselingii et Valckenarii aliorumque et suis illustravit Johannes Schweighœuser... — Argentorati et Parisiis Treuttal et Wlirtz, 1816, 6 vol. in-8.

HZIOAOr 'A(7xpa(ou Ta e'jp'.<7xé|i.sva. HESIODI Ascrœi quœ extant ex recensione J. G. Grœvii cum ejusdem animadversionibus et notis. Accedunt notée ineditœ J. Scaligeri et F. Guieti. — Amstelodami, D. Elzevirius, 1667, in-8.

S. Eusebii HIERONYMI opéra post. inonachor. S. Mauri recensionem quibusdam ineditis monumentis aliisque lucubrationibus aucta, notis et observationibus illustrata studio etlabore Dominici Vallarsii. — Veronœ, 1734-1742, 11 vol. in-fol. (d'après BruneiJ

HOMERI carmina recognovit et explicuit F. H. Bothe. — Lipsiœ, 1932-1834, 2 vol. ip^.

Q. HORATII Flacci opéra omnia. Textum denuo recensuit, varietate lectionis intégra instruxit... Guilielmus Bmunhardus. — Lipsia? 183J, 2 vol. in-«.

lAMBAIXOr XaXx(8s(i)ç rf^q xoiXi)? 2up(a; iztpi p(ou IIuOaYop'.KOu Xéyoq. lAMBLICHI... de vitap)rthagorica liber greece et latine e codd. mss. a quamplurimis mendis quibus edit. Asceriana scatebat purgatus notisque perpetuis illustratus a L. Kustero. Versionem latinam graeco textu^ adjunctam confecit... U. Obrechtus... — Amstelodami, 1707, in-4.

S. ISIDORI Hispalieïisis opéra omnia denuo correcta et aucta, recen-* sente Faustino Arevalo qui Isidoriana prœmisit, variorum praefationes, notas, collationes coUegit, veteres edit, et codd. mss. romanum contulit. — Romœ, 1797-1803, 7 vol. gr. in-4.

Vita sanctœ memoriœ Mariœ de Œgnies, authore JACOB 0 DE VI- TRIACO. (Voyez SURIUS : De profanis sanctorum historiis partim ex tomis Aloysii Lipomani... partim ex egregiis mss. codd. optimo fide coUectis... — Colonise Agrippinae, 1576-1581, 7 vol. in-fol. Tom. III, page 853-887.)

Tou èv i-^ioiç lîaipbç -JjiJitov 'Iwavvou... tou XpuaocrcéiJLOu Ta eupiax^tiieva Tîiyra. Sancti patris nostri JOANNIS CHRYSOSTOMI... opéra omnia quse exstant vel quae ejus nomine circumferuntur ad mss. codd... necnon ad Savilianiam et Frontanam editiones castigata, innumeris

aucta, nova interpretatione... illustrata, nov'a sancti doctoris vita

locupletata, opéra et studio D. Bemardi de Montfaucon. — Parisiis, L. Guérin, 1718-1738, 13 vol. in-fol.

S. Gregorii magni Papœ primi vita a JOANNE DIACONO scripta libris quatuor. {Voyez Sancti Gregorii magni... opéra... Romœ, 1588, 6 vol. in-fol.)

JOANNIS SARISBERIENSISPolicraticus sive de nugis curialium et vestigiis philosophorum libri VIII. Accessit ejusdemMetalogicus. — Lugduni Batavorum, 1639, in-8.

JORNANDÈS. De la succession des royaumes et des temps, et de l'origine et des actes des Goths. Traductions nouvelles, par A. Savagner... (avec le texte en regard). — Paris, C. L. F. Panckoucke, 1842, in-8.

Flavii JOSEPHI opéra omnia, gr.'et lat. cum notis et nova versione J. Hudsoni : accedunt nunc primum notœ integrœ ad grœca Josephi et varios ejusdem libros... Omnia collegit, disposuit et diligenter recensuit, notasque passim suas et quinque indices adjecit Seg. Havercampus. — Amstelodami, 1726, 2 vol: in-fol.

lOTAIANOY aitoxpaTopo; Ta awÇéjxsva. JULIANI imperatoris opéra quœ extant omnia a Petro Martinio Morentino Navarro... et Carolo

Cantoclaro... latina facta, emendata et aucta... — Parisiis, 1583,

ToO âv (XYio'.ç zoLipoi; -îjjjlwv lOrSTINOY çiXoaéçou xai [xiprupoç Ta eOpioxéjAEva xavra. S. P. N. JUSTINI philosophi et martyris opéra quœ exstant omnia... Cum mss. codd. coUato ac novis interpretationibus, notis... opéra et studio unius ex monachis congregationis S. Mauri.

— Parisiis, 1742, in-fol.

Joannis KEPPLERI harmonices mundi lîbri V, quorum primus geometricus..., secundus architectonicus... tertius proprie harmonicus..., quartus metaphysicus..., quintus astronomicus... Appendix habet comparationem hujus operis cum harmonices Cl. Ptolemœi libro m, cumque Roberti de fluctibus... harmonicis speculationibus...

— Lincii Austriœ, 1619, in-fol.

Athanasii KIRCHERI... musurgia universali^sive ars magna consoni et dissoni in X libros digesta... — Romse, 1650, 2 vol. in-fol.

Henricus ICNIGHTON, {Voyez, Historiée anglicanœ scriptores... ex vetustismss. nunc primum editi. — Londini, 1652, 2 vol. in-fol.)

AOrKlANOr 2a|jL0(jaT£(i)ç fizavra. LUCIANI Samosatensis opéra cum nova versione Tiberii Hemsterhusii et lo. Matthiae Gesneri grapcis scholiis ac notis omnium proximse editionis commentatorum, additis lo. Brodœi, lo. lensii, etc. ; curavit notasque suas adjecit Joannes Fredericus Reitzius. — Amstelodami, 1743, 3 vol. in-4.

Francisci LUISENT Utinensis parergon. libri III, in quibus tam graecis quam in la^inis scriptoribus multo obscura loca declarantur. — Venetiis, 1551, in-8.

Musurgia seu praxis musicœ, illius primo quœ instrumentis agitur; certa ratio ab OttomaroLUSCINIO Argentinoduobuslibris absoluta. Ejusdem Ottomari Luscinii de concentu polyphoni... — Argentorati, 1542, in-4 oblong.

Aur. TheodosiiMACROBII... opéra. Accedunt notœ integrœ Is. Pontani, lo. Meursii, Jac. Gronovii. — Lugduni Batavorum, 1670, in-4.

Hieronymi MAGII variarum lectionum seu miscellaneorum libri IV , in quibus multa auctorum loca emendantur atque explicantur et quae ad antiquitatem pertinent non pauca afferuntur. — Venetiis, 1564, in-8.

Christophori MARCELU... universalis de anima traiditionis opus.

— Venetiis, 1508, in-fol.

BIBLtOGRAPHIE MUSICALE. 573

MARCHETI DE PADUA, Musica seu lucidarium in arte musicœ planée ex mss. biblioth. Ambros. Mediolanensis. (Voyez, Gerbertus : Scriptores ecclesiastici de musica sacra... — 1784, 3 vol. in-4., Tome m, p. 64-121.)

MAPINOr npéxXoç. MARINI Vita Procli : grœce et latine ad fidem mss. recensuit... I. F. Boissonade. — Lipsiœ, 1814, in-8.

MARTIANUS. (Voyez Martianus Mineus Félix CAPELLA.)

MASIMOr TrPIOr X^yoi. MAXIMI TYRII Dissertationes ex interpretatione Dan. Heinsius, recensuit et notulis illustravit Jo. Davisius... — Cantabrigœ, 1703, in-8.

MERCURII TRISMEGISTI Pymander de potestate et sapientia Dei. Ejusdem Asclepius de voluntale Dei... lamblichus de mysteriis -^g)T)tiorum, ChaldsBorum et Assyriorum. — Proclus in platonicum Alcibiadem de anima et dœmone. Idem de sacrificio et magia... — Basile», 1532, in-8.

F. Marini MERSENNII... quœstiones celeberrimœ in genesim cum accurata textus explicatione. In hoc voluinine athei et deistse impugnantur et expugnantur et vulgata editio ab hœreticorum calumniis vindicatur, Graecorum et Hebi*8eorum musica instauratur. . . — Lutetia? Parisiorum, lfâ3, in-fol.

Marti'nius MORENTINUS, préface du Misopogon. (Voyez louXtavoy ta cwÇéjjLsvût. Juliani... opéra... — Parisiis, 1583, in-8.)

NEMESIUS Emesenus, De Natura hominis, grœce et latine. Post edit. Antuerpiensem et Oxoniensem adhibitis tribus codd. Augustanis, duobus Dresdensibus, totidemque monachiensibus necnon duabus vetustis versionibus latinis Cononis et Vallœ ; denuo multo quam antea emendatius edidit et animadversiones adjecit Christian. Frédéric. Matthœi... — Halœ Magdeburgicœ, 1802, in-8.

NIKH<ï>OPOr KaXXtoToy tou SavroxouXcu èxxXrjŒiaartxY); {oropCaç Pt6X(a IH. NICEPHORI Callisti filii Xanthopuli ecclesiasticœ historiée libri XVIII... Adjecta est latina interpretatio Jo. Langi a R. P. Frontone Ducaeo... — Lutetiae Parisiorum, S. et G. Cramoisy, 1630, 2 vol. in-fol.

NIKOMAXOr Tepacrrivou nuOaYoptxou àp^jLOvixt); âr/e^p/^tov. NICOMA- CHI Gerasenipythagorici harmonices manuale. (Foy^sMeibomius, Antiquae musicœ auctores... — Amstelodami, 1652, 2 vol. in-4. Tom. I.)

NONNOr Tou îcavoTcoXiTOu Stovuîiaxwv pt6X(a MH. NOiVNI panapolitœ

dionysiaconim libri XLVIII; suis et alionim conjecturis emendavit et illustravit D. Fridericus Grœfe... — Lipsiœ, 1819-1826, 2 vol.

in-8.

NOTKERI de Musica ( Voyez Gerbertus : Scriptores ecclesiastîci de musica sacr$i... — 1784. 3 vol. in-4. Tome I, p. 95-102.)

OPirENOVS ta suptŒxéjjLsva rivra. ORIGENIS opéra omnia quœ graece vel latine tantum exstant et ejus nomine circumferuntur... opéra et studio D. Caroli de La Rue... — Parisiis, 1733-1759, 4 vol. in-fol.

Hieronymi OSORII Lusitani episcopi Algarbiensis opéra omnia Hieronymi Osorii nepotis... diligentia in unum collecta et in quatuor vol. distributa — Romœ, 1592, 4 vol. in-fol.

IIAAAI^ATOr Tcept àxiorwv. PAL2EPHATI de Incredibilibus. Corn, Tollius in latinum sermonem vertit et notis illustravit — Amstelodami L. Elzevirus, 1649, in-12.

liturgicalatinorum JacobiPAMELII... duobus to'mis digesta : quorum prior ritum sacrificii missee continet a D. N. J. C. ac vetustioribus latinœ ecclesiae Patribus observatum cum ambrosianis missa, coUectis, praefationibus, ac missa mosarabe : posterior D. Hieronymi comitem sive lectionarium, D. Gregorii papœ antiphonarium et ejusdem ac Grimaldi et Alcuini... sacramentorum libres e quibus vêtus ordo missœ romanœ concinnatus est cum vetustissimis quibusdam prœfationibus nunc prîmum in lucem édita — Coloniœ Agrippiriœ, 1571 2 vol. in-4.

PAPPUS Alexandrinus (celebris mathematicus cui musica Euclidis a quibusdam eruditis adscribitur.)

Fabli PAULINI Utinensis... hebdomades, sive septem de septenario libri habiti in Uranicomm academia in unius Virgilii versus explicatione. — Venetiis, 1589, in-4.

Description de la Grèce de PAUSANIAS, traduction nouvelle avec le texte grec collationné sur les mss. de la bibliothèque du roi par EU Clavier. — Paris, 1814-1823, 7 vol. in-8 f d'après Brunet).

Mbnarchia PETRI t)E MONTE Veneti^ episcopi Brixifensîs, in qua gènèralium conciliohim materia de potfestate, prëestantia et excellentia romani Pontificis fet imperatoris plënissime discutitur, ex proprio origihall Felini Sandei transcripttt una cùm quibtisdam additiunctdis ejusdem F. Sanddi hovissîme in lucem data. — Rômfe, 1637, in-12.

PETRÙS MONTIUS. (Voyez Petrus de Monte.)

OIAÛNOS 'louSaiou a^^pa[t.[LaLioL, PHILONIS Judœi omnia quœ extant opéra ex accuratissima Sigismundi Gelenii et aliorum inteq)retatione, partim ab Âdriano Turnebo... partim a Davide Hœschelio... édita et illustrata... — Lutetiœ, 16540, in-foL

Ta Tôv OIA02:TPATÛN Xetxéixsva «xavra. PHILOSTRATORUM quœ supersunt omnia : vita Apolloniilibris VIII, vitœ sophistarum libri II, heroica, imagines... et epistolœ... Accessere Apollonii Tyaniensis epistolsB, EusebiiliberadversusHieroclem, Callistratidescript. statuarum. Omnia ex mss. codd. recensuit... versionem totam fere novam fecit Gottfridus Olearius — Lipsiœ, 1709, 2 vol. in-fol.

PHOTII Bibliotheca ex recensione Immanuelis Bekkeri. — Berolinî, 1824, in-4.

Joann. PIERII Valeriani Bellunensis Hieroglyphica seu de sacris -^gyptiorum aliarumque gentium literis commentarii libris quinquaginta octo digesti, quibus addita sunt duo hieroglyphicorum libri Cœlii Aug. Curionis, ejusdem Pierii pro sacerdotum barbis dedamatio et poemata varia... — Lugduni, 1626, in-fol.

Hiérarchise ecclesiasticœ assertio per Albertum PIGHIUM... ab ipso autore sub mortem diligenter recognita et nova accessione passim locupletata. — Coloniœ, 1544, in-fol ;

Joannis de PINEDA Hispaliensis... ad suosin Salomonem commeritarios Salomon prœvius, id est de rébus Salomonis régis libri VIII — Mogimtiœ, 1613, in-fol.

HistoriaB. PLATINE de vitis Pontificum romaîiorum a D. N. Jesu Christo usque ad Paulum II Venetum papam lohge quam antea emendatior doctissimarumque annotationum Onuphrii Panvini acces* sione nunc illustrior reddita. Cui etiam nunc accessit suppleraentum Pontificum primum per eundem Onuphrium usque ad Pium V et deinde per A. Cicarellam porro ad Paulum V... — Coloniœ Agrippinœ> 1611, in-4.

Caii PLINII SECUNDI Historiaô naturalis libri XXXVII quos recensuit et notia illustravit Gabriel Brotier; — Parisiisi 1779^ 6 vol. in-l2.

IIAÛTINOr Smdvzà, PLOTINI opéra omnia. Porphyrii libër de vita Plotini ciim MarsiUii Ficini commentariis et ejusdem interpretatione castigata. Adnotationem in unum librum Plotini et in Porphyrium addidit Daniel Wyttenbach... ad fidem codd. mss. emeridavit;.. Fridericua Creuzer... — Oxonii, 1835; 3 vol. iri^.

PLUTARCHI Chœronensis opéra quœ supersunt omnia graece et latine principibus ex editionibus castigavit, vironimque doctorum suisque annotationibus instruxit lo. JacobusReiske. — Lipsiœ, 1774-1782, 12 vol. in-e.

•icyXtoO nOArAEÏKOVS 'Ovoixaorixbv èv Pi6X(otç 8éxa. Julii POL- LUCIS Onomasticum graece et latine, post egregiam illam Wolfgangi Seberi edit... emendatura, suppletum et illustratum... accedit commentarius doctissimus Gothofredi Jungermanni... itemque alius Joachimi Kuhnii... Omnia contulerunt ac in ordinem redegerunt... septem quidem prioribus libris Joh. Henricus Lederlinus... et post eum reliquis Tiberius Hemsterhuis... — Amstelodami, 1706, 2 vol. in-fol.

nOAÏBIOr jjisYaXôroXkôu i(jTop(u)v -rà cwÇéixeya. POLYBII megalopolitani historiarum quidquid superest recensuit, digessit emendatiore interpretatione, varietate lectionis... illustravit Johannes Schweighœuser... — Lipsiœ, 1780-1795, 8 tom. en 9 vol. in-8.

Dialogo del R. M. Don Pietro PONTIO Parmigiano ove si traita délia theorica e prattica di musica, e anco si mostra la diversita de contraponti e canoni. — In Parma, 1595, in-4.

PRISCIANI Caesariensis grammatici opéra, ad vetustissimorum codd... fidem recensuit... Augustus Krehl... — Lipsiœ, 1819-1820, 2 vol. in-8.

E?ç Tbv Toî3 IRatwvcç Ttixaiov irïcojjLviQiJLi-cov UpiyCko'j ^tJX. E. àizdar^^ çiXs- Goç(aç vfiÇ ^aXataç 6T;ffaup6;... In Platonis Timœon commentariorum PROCLI libri V totius veteris philosophiœ thésaurus... — Baisileœ, 1534, in-fol.

Sex. Aurelii PROPERTII elegiarum libri quatuor ad fidem vetenim membranamm curis secundis J. Broukhusii sedulocastigati. — Amstelodami, 1727, in-4.

M. Aurelii démentis PRUDENTII V. C. carmina... recognita et correcta... a Faustino Arevalo... — Romœ, 1788, 2 vol. in-4.

KAArAIOï nToX£p.atou àp[i.oviy.wv Pt«X(a F — Claudii PTOLEIVLEI harmonicorum libri très ex codd. mss. undecim nunc primum graece editi. Johannes Wallis... recensuit, edidit versioneet notis illustravit... — Oxonii, 1682, in-4.

Eryci PUTEANI musathena sive notarum heptas ad harmonicœ lectionis novum et facilem usum; ejusdem iter nonianum dialogus qui epitomen musathenœ comprehendit... — Hanoviœ, 1602, in^.

BlBLIOGiiAPHLË MUSICALE. 577

QUINTILEEN, de llnstitution de TOmteur, traduit par M. l'abbé Gédoyn... nouvelle édition avec le texte latin, revue, corrigée et augmentée des passages omis par le traducteur d après un mémoire manuscrit de M. Capperonnier. — Paris, 1810, 6 vol. in-8.

RABANI MAURI... opéra quotquot reperiri potuerunt omnia a R. D. Jacobo Pameiio olim collecta et nunc primum in lucem édita. — Colonise Agrippinœ, 1626, 6 vol. in-fol.

RAPHAELIS VOLATERRANI de Institutione christiana ad Leonem X... libri VIII; ejusdemde prima philosophia.., liber unus; de dormitione Maris Yirginis sermones duo Jo. Damasceni et imus Andreœ Hierosolymitani e grœco in latinxmi per eumdem conversi, — Romse, 1515, in-fol.

De Liturgia romani Pontificis in solemni celebratione missarum libri duo ubi sacra mysteria ex antiquis codicibus... laliisque monumentis plurimum illustrantur cura et studio Dominici Georgii RHODIGINI. — Romœ, 1731, in-4.

M. RICHARDI S. VICTORIS parisiensis doctoris prœclarissimi opéra ex mss. ejusdem operibus... accurate castigata et emendata, cum vita ipsius antehac nusquam édita; studio et industria canonicorum regularium regalis abbatiœ S. Victoris parisiensis. — Rotomagi, 1650, in-fol.

Monochordum mundi symphoniacum seu replicatio ROBERTI FLUD, alias DE FLUCTIBUS, armigeri et in medicina doctoris Oxon. adapologiam,.. loannis Kepleri adversus demonsirationem suam analyticam nuperrime editam, in qua Robertus validioribus loannis objectionibus harmonise suœ legi repugnantibus comiter respondere aggreditur. — Francofurti, 1622, in-4.

Veritatis proscenium... seu demonstratio qusedam analytica in qua cuilibet comparationis particulœ in appendice quadam a Joanne Kepplero nuper in fine harmonise suœ mundanse édita, factse inter harmoniam suam mundanam et illam Roberti Fludd, ipsissimis veritatis arguments respondetur authore ROBERT FLUDD alias DE FLUC- TIBUS. -- Francofurti, 1621, in-fol.

Speculiun omnium statuum totius orbis terrarum, imperatoris, papœ,

regum, . . . opificum et agricolarum, sortem generis humani. . . reprœsen-

tans; auctore RODERICO episcopo Zamorensi... cui... est adjunctum

Macabri spéculum morticinium utrumque recensitum et editum ex bi-

bliothecaV. N. MelchiorisGoldasti... — Hanovise, 1613, in-4.

R. D. D. RUPERTI, abbatis monasteriî S. Heriberti tuitiensis ordinisS. Benedicti... opéra quotquot hactenus haberi potuenint auctiora et correctiora quam antea... — Parisiis, 1638, 2vol. in-fol.

RURICII Lemoviceni episcopi epistolarum libri duo nunc primum ex membranis mss. celeberrimi monasterii S. Galli editi per Henr. Canis. {Voyez Maxima bibliotheca veterum patrum... a Margarine de la Bigne... in lucem édita... — Lugduni, 1677, 27 vol. in-fol. Tom. VIII, pag. 659.

SAXONES grammatici historiœ danicse, libri XVI. lohannes Stephanius summo studio recognovit [notisque uberioribus illustravit. — Sorœ, 1644, in-fol.

Julii Cœsaris SCALJGERI... poetiees libri septem. I. historiens; IL hyle; III. idea; IV. parasceve; V. criticus; VI. hypercriticus ; Vn. epinomis... editio quarta, — In bibliopolio commeliniano, 1607, in-S.

Œuvres complètes de SÉNÈQUE LE PHILOSOPHE, traduction de La Grange (avec le texte en regard). — Paris, A. Delalain, 1819, 13 vol. in-12.

SEXTI EMPIRICI opéra graece et latine. Pyrrhonarum institutionum libri III cum H. Stephani versione et notis; contra mathematicos sive disciplinarum professores libri VI ; contra philosophes libri V, cum versione Gentiani Herveti. Grœca ex mss. codd. castigavit, versiones emendavit supplevitque et toti operi notas addidit Jo. Albertus Fabricius... — Lipsiœ, 1718, in-fol.

R. P. Pauli SHERLOGI... antiquitatum hebraicarum dioptiU in duoslibros tributa... opus posthumum n\mc primUm lucem videté — Lugduni, 1651, in-fol.

STRABONIS rerum geographicorum libri XVII gMce et latine cum variorum prsecipue Casauboni animadversionibus juxta editionem Amstelodamensem, codicum mss. coUationem, annotationes et tabulas geographicas adjecit Thomas Falconer... — Oxonii, 1807, 2vol. in-fol.

Opus de virtute et statu religionis authore P. D. Francisco SUAREZ Granatensi... — Lugduni, 1609-1610, 2 vol, in-fol.

ZOriAÂS. SUIDjE Lexicon grœce et latine : textum graécum cum mss. codd. coUatum a quam plurimis mendis purgavit notisque perpetuis illustravit; versionem latinam .£milii Porti innumeris in locîs correxit... LudolphusKusterus. — Cantabrigse, 1705» 3 vol. in-fol.

Q. Sept. Florentis TERTULLIANI opéra ad vetustissimorum exemplarium fidem locis quam plurimis emendata, Nicolai Rigaltii I.C. observationibus et notis illustrata... editio secunda... — Lutetiœ, 1641, in-fol.

Maxapiou OEÛAÛPITOÏ licioxéicou Kupou àiravra. Beati THEODORETI episcopi Cyri opéra omnia... cura et studio Jacobi Sirmondi... — Lutetiae Parisiorum, 1642, 4 vol. in-fpl.

Bsûvôç Sjxupvafcu xXaTOvtxou, id est THEONIS Smyrnœi platonici expositio eorum quœ in arithmeticis ad Platonis lectionem utilia sunt ; Bullialdi interpretationem latinam, lectionis diversitatem suamque annotationeip addidit J. J. de Gelder. — Lugduni Batavorum, 1827, in-4.

eE0*PA2T0r *Ep€(j(ou Ta c(D!;6[;.6va. THEOPHRASTI ^resii quœ supersunt omnia... explicare conatus est lo. Gottlob Schneider saxo. — Lipsiœ, 1818-1821, 5 vol. in-8.

Bivi THOM^ AQUINATIS doctoris angelici Fratrum Prœdicatorum opéra omnia... — Romœ, 1570-1571, 18 vol. in-fol.

Conciones sacrœ... DD. THOM^ A VILLANOVA ex ordineEremitarum divi Augustini... — Brixiee, 1603, in-4.

P. THOM^ WALDENSIS... doctrinale antiquitatum fidei catholic8B ecclesise... — Venetiis, 1571, 3 vol. in-fol.

Andréas TÎRAQUELLI, regii in curia parisiens! senatorîs, commentaiii de nobîlitate et jure primigeniorum. — - Lugduni, 1579, in-fol.

IwivVôo Tou TZHTZOï &t6X(ov (arûptxTîç rfi^ Btarrtxwv -TtoXi-ctxwv àXffltSe KâiXcU[jLéyy2(;. Joannis TZETZ-^ historiarum variarum Chiliades graece textum ad fidem duorum codîcum monacensium recognovit, brevi adhotatione et indicibus instruxit Theophilus Kiesslingius... — Lipsiae, 1826, in-8.

VALERII MAXIMI libri IX factorum dictorumque memorabilium cum notis integris H. Loriti Glareani, S. Pighii, etc.. necnon selectis aliorumeméndationibus. . . ad plurimorum mss. fidem opus recensuit et notas adjecit Abrahamus Torrenius. — Leidfie, 1726, 2 vol. in-4.

Flavii VEGETII Renati cômitis de re militari libri V. cum selectis notis Godeschalci Stewechii et Pétri Scrivierii, necnon ad codd. mss. fidem notis perpetuis criticis emendati, addità versione gallica cura Nicolai Schwebeliî. «^ Norimbergœ, 1767; in-4.

580 HISTOIRE GEXÉaAXË DE LA MUSIQUE RELIGIEUSE.

M VITRUVII PoUionis architectura textu ex reœnsione oodicmn emendato cum exercitationibus notisque novissimis J. Poleni et commentaiiis variorum additis nunc primum studiis Simonis Stratioo. — Utini, 1825-1829, 4 vol. in-4.

SEN04>ÛNT02 Ta G<^dii.6va. XENOPHONTIS quœ extant ex librorum scriptonim fide et vironim doctonim conjecturis recensuit et interpretatus est lo. Gottlob Schneider saxo. — Lipsiae, 1838, 6 vol. in-8.

Le institutioni harmonische del reverendo M. Gioseffb ZARLENO da Chioggia, nelle quali oltra le materie appartenenti alla musica si trovano dichiarati molti luoghi di poeti, d'historici e di filosofi. — Venetiis, 1562, in-fol.

SUPPLllNT A LA BIBLIOGRAPHIE PRiCÉiNTE

Page 1