CVI
Donation faite à Vabhaye de Vahre, en Rouergue, pour le rétablissement de celle de Nant ^.
SI rerum nostrarum, &c. Idcîrco in Christi nomine ego Bernardus & uxor mea Udalgarda pertimescentes diem mor-
tis , locum cui vocabulum est Waber,
qui est situs in pago Rutenico in ministerio Curiense, &c., elegimus prout voluimus humiliter ex rébus honorare, quae nobis ob origine parentum seu ex conquesto advenerunt seu ex rébus paternis, ideoque cedimus loco praenominato res proprietatis nostrae pro remedium animae nostrae vel pro remedium genitori meo Radulfo & génitrice mea Rodlinde vel pro remedium Guigone, Madanulfo, Bernardo, Gonduino, item Bernardo, Aldradi vel Fredelone abba & Mancio praeposito, & pro cunctis amicis vel fidelibus nostris vel pro remedium genitore meo Fredelone & génitrice mea Odane & Benigno presbytero, ut quorum fuit communis amor sit & elemosyna communis. Eas namque res quae sitae sunt in pago Rutenico, in ministerio Nantense, hoc est ecclesia quae est fundata in honore sancti Petri in villa Triancianico, que vocant Nante, ubi aspiciunt villae quorum vocabula sunt Molinis, Ambolo, &c., in integrum cedimus ad jamdicto venerabili loco sacrisque pignoribus ibidem humatis necnon & Fredoloni abba, qui custos loci fratribus Deo monastica norma militantium praeesse videtur,
• Le texte porte dccc lviii.
' Cartulaire de l'église de Vabrej [& copie dans la collection Doat, à la Bibliothèque nationale, V. 148, f« 36.]
Dotatio sanctae 6* insignis ecclesiae Vivariensïs^.
IN nomine Domini nostri Jesu Christi. " Incipit catalogus de honore quem fidèles Christi dederunt Deo & sancto Vincentio pro redemptione animarum suarum & abolitione peccatorum suorum.
In primis de episcopis Albensium seu Vivariensium. Civitas Albensium quae fuit subversa a Croco rege Romanorum; sub ipso rege asseritur isti episcopi fuisse Albeuses :
Primus episcopus Janoarius.
' La charte avait été mal à propos datée par les Bénédictins de 877; en la supposant du règne de Charles le Chauve, il faudrait 878, date postérieure à la mort de ce prince; de plus, l'abbé Frédelon est du temps de Charles le Simple; cette rectification recule donc encore de cinquante ans la fondation du monastère de Nant (voir, au tome IV, la note sur les abbés & les évèques de Vabre). [A. M.]
* Bibliothèque nationale, fonds de Lancelot, t. 160. — C'est ce texte que les historiens & les anciens annalistes désignent sous le nom de Charta vêtus; rédigé par l'évêque Thomas II, il date de çSo & non de 1 I 5i ; il est du règne du roi Conrad de Bourgogne & non pas du règne de Conrad III, roi des Romains; c'est ce que M. l'abbé Rouchier démontre péremptoirement dans son Histoire du Fivarais, t. i , p. 565 & suivantes. Ce texte se composait d'une première partie, renfermant la chronologie des anciens évêques & les diplômes royaux jusqu'en 877; puis venaient un polyptique & les additions faites par les évêques, successeurs de Thomas II. C'est ce document qui a permis à l'abbé Rouchier de donner une chronologie beaucoup plus exacte des anciens évêques de Viviers; nous avons, au tome IV, dans la chronologie de ces prélats, adopté la plupart de ses rectifications. — Nous donnons en note la traduction des noms de lieux •» anciens, d'après le travail de M. Rouchier; les variantes qui se trouvent en note nous sont aussi fournies par lui, d'après une ancienne copie des archives de l'Ardèche. [A. M.]
An
PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC
Secundus Septimius. cate', medio Saconaco, Vocerno. Ista om-
Tertius Maspitianus. Melanus. Auxo- nia dereliquit Deo & sancto Vincentio.
nius. Sed quanta miracula per eos Chris- Dotavit dompnus Heumachius Beciate
tus ostendere dignatus fuisset aut quibus cum ecclesia% Saduaco, Caucolomno, Car-
temporibus plebem suam rexissent aut qua tennaco, Luguiliano.
fuissent natione progeniti enarrare non Ego Secundus cum uxore mea Prima
possumus. nie cui summopere sedule obtu- condonavimus Deo & sancto Vincentio de
lerunt omnia novit. propriis nostris de mancipiorum & pecu-
Incipit de episcopis Vivariensium. liarium. In primis, in Vivariense quod
Primus episcopus in Vivario promotus ante Albense vocabatur, ecclesiam in ho-
praefuit, qui de Albense Vivario contulit nore sancti Victoris quae est in vertice
& Alba vicum appellari voluit. Deinde se- montis^ juxta fluvium Rhodani, de Scota-
cundus episcopus Lucianus régnante Ala- dio usque ad Albis ■* & usque ad summum
rico; deinde sanctus Valerianus; post hune montis Coiroti (a)^& usque exemplatorium
sanctus Venantius; deinceps Rusticus. De- totum & in alio loco caput montis cum
hinc sanctus Melanius, deinde sanctus Fir- colonicis LX una cum servis suis. Et in
minus, deinde sanctus Eucherius, deinde Bergundia, in comitatu Vivariense Tor-
sanctus Aulus, deinde sanctus Eumachius, tiliano dimidio una cum suis appenditiis.
deinde sanctus Longinus, deinde domp- Et in alio loco qui dicitur Vienisaco (A)®,
nus Johannes. totum & ab integrum tradTmus. Et in Va-
Domnus Joannes dotavit promotus epi- lentinense prope Rhodanum fluvium, villa
scopus Sancti Vincentii villas duas, Cla- quae dicitur Cupertas cum servis suis. In
riaco, Cassariae (a)'. Arelatense, in Ugio salinas areas octo ',
Dompnus Melanus ibi monasterium in per singulos annos eximit solidi trecenti.
Cassariense (A)' sancto Vincentio dotavit. Ista omnia dereliquimus Deo & sancto
Dotavit Lucianus episcopus Ameliaco villa, Blandamisco, Ociaco : ista omnia dereliquit Deo & sancto Vincentio.
Dotavit domnus Valerius villa Coresse,
Vincentio.
Ego Léo & uxor mea Hostiliana condonavimus aliquid de nostris rébus quae sunt in Vivariense, in aice Samsonense',
Scudio, Muoj dereliquit Deo & sancto de villa qui dicitur Quiciaco cum servis
Vincentio.
Dotavit sanctus Firminus, cum uxore sua Aula (c), Lendronino', Meteratis cum ecclesia Sancti Andreae'*, Damate, Torni-
(a) Alias Cassaniae.
' Un grand nombre de v'illae mentionnées dans ce document ont disparu, d'autres ont changé de dénomination, de sorte que la restitution des noms offre beaucoup de difficulté. — Clariaco, villa inconnue pour nous. — Cassar'iae ou Casser'iae , Chassiers , paroisse. [Cette note , comme les suivantes, est empruntée textuellement à l'ouvrage de M. l'abbé Rouchier, t. i, p. Sço & suiv.]
(i) Alias Axnacenum & Casanence.
" Monasterium in Cassariense, — Monastère de Chassiers.
(c) Alias Ladamusco.
' Lendronino, — Villa dont le nom nous est inconnu. Le P. Colombi a lu : Lacadusa, dont il a fait le surnom i'Aula, méprise évidente, car alors l'usage des doubles noms était entièrement perdu.
^ Meteratis cum ecclesia Sancti Andraee, — Saint-
suis usque ad flumen Begma (c) & Rose-
André-de-Mitrois, commune de Saint-Montan , ancienne paroisse, aujourd'hui supprimée.
' Tornicate. — Territoire ou quartier de Tourne à Bourg-Saint-Andéol.
^ Beciate cum ecclesia. — Paroisse de Bessas.
' Ecclesiam S. Victoris quae est in vertice montis. — L'église de Saint-Victor, aujourd'hui ruinée, sur la montagne du Détroit, près de Lafarge, commune de Viviers.
"• De Scotadio usque ad Alhis. — Depuis la rivière de l'Escoutay jusqu'à Aps [Alba).
(a) Alias Conati ou Conoti.
5 Summum montis Coiroti. — Sommet de la montagne du Coiron.
[h) Alias Vieniscio.
* Vienisaco. — Vinesac, paroisse.
^ Salinas areas octo. — Huit salines.
* In aice Samsonense , de villa, &c, — Dans la circonscription de Vaicis ou de Vager de Sampzon, la villa de Quiciac, inconnue pour nous.
(c) Alias Bessina.
An
An
PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC
An
rias" : totiini sunt colonicas L. Tradinius Cnulatis carte ' cuni villis très Pociolis ^'^^ Deo & sancto Vincentio. Caligiaco ex Osigio totiun.
Ego Marins aedificavi ecclesiam in ho- Ego Albiiius dotavi Sancti Auli foras ci-
nore sancti Mauritii quae est super Hen- vitatis', Causonerii (a), Nargatis, Congo ticani flumen'; dotavi eam colonicis XXX Scondolatis & Anoniatis & Brandatis & Pauna cuni servis suis; tradidi eam Deo & lagione. sancto Vincentio. Ego Bobo & uxor mea Eulalia & frater
Ego Bellus qui fui natus in Viennense meus Rufinus aedificavimus ecclesiam in 8c nutritus in Vivariense, in infirmitate Arverniatense (b) in honore sancti Pétri mea fui annos xxx ; aedificavi ecclesias super fluvium Liger. Dotavi eam de prosuper Plenticam flumen' in honore sancti priis meis colonicis VI; & super Henticam Pétri, sancti Pauli , sanctae Heulaliae, flumen villa que vocatur Utiaco; & ista sancti Joannis & sancti Romani. Dotavi omnia tradimus Deo & sancto Vincentio.
Ego Aspasia dotavi sancto Vincentio in Caxona Laudatis, & in Misilianence (c) ' Servationo totum usque Inno , Vola neta (c/) , vitem & pruinis totum usque in fluvium Cicei.
Ego Sconbertus dotavi Sancti Romani est in Vallevinaria'' cum colonicis X, & in foras portas, in Diense villam Orsiano (e) monte Bergo ^ colonicas xx. usque in rio montis, in Vallevinaria* mo-
Ego Marcellus, Potamia (a) Deo sacrata dia terrae (/) viginti & vineas très, pratis condonavi de propriis meis vel mancipiis, duo & Castria totum usque in summitate in monte Bergo ubi dicitur Turnustus" montis.
colonicas decem & in monte Coiroto' co- Ego Venantius, sedis Vivariensis episco-
lonicas XX. P"S, dotavi ecclesiam in Luciatense "' in
Ego Fredegundis Deo sacrata aedificavi honore sanctae Mariae & sancti Martini Melatis"* mouasterium puellarum in ho- Bessiaco''. Dotavi eas colonicas LXX cum nore sancti Stephani & sancti Saturnini. servis suis & dimisi eas Deo & sancto Vin- Hic vixi annis Vllll : hic defiuivi. centio.
Ego Ardulphus episcopus sedis Viva- Ego Yteria femina quae fui sine viro sexa-
riensis dotavi Deo & sancto Vincentio ginta annos, aedificavi ecclesiam in vertice Mixano', Vicano dimidio, Canavarro ", Para cum ecclesia sancti Laurentii" &
eas de meis propriis in loco ipso colonicas LXXX una cum servis suis; tradidi eas Deo & sancto Vincentio.
Ego Ebo & uxor mea Bertha donamus sancto ^incentio de propris meis ecclesiam in honore sancti Symphoriani, quae
' j4d Jîumen Begma &Roserias, rivière de Beaiime; Rosières, paroisse. ■
^ Ecclesiam S. Mauritii... super Henticam /lumen.
— Saint-Maurlce-sur-l'Ardèche, paroisse.
' Henticam /lumen. — L'Ardèehe, rivière.
* Eccles, S. Symphoriani ^uae est in Vallevinaria
— Saint-Symphorien -de-Valvignères, paroisse.
'• Tn monte Bergo. — Montagne de Berc, à l'ouest de Valvlgnères.
(a) Alias Potanna.
^ In monte Bergo uhi dicitur Turnustus. — Tournon- lès-Villeneuve-de-Berc, ancien prieuré.
^ In monte Coiroto, — Sur le Coiron.
* Melatis. — Mêlas, paroisse.
° Mixano. — Meysse, paroisse.
'" Canavarro. — Chanavari, territoire de la commune de Rochemaure.
" Fara cum ecclesia S. Laurentii. — Lafare, villa
qui devait se trouver entre Rochemaure 8t Chanavari, près de la chapelle rurale de Saint- Laurent.
' Crudatis Curte. — Cruas, paroisse. — Les trois villae qui suivent nous sont inconnues.
" Sancti Auli foras civitatis. — L'église de Saint- Aule extra muros, à Viviers, entièrement ruinée.
(a) Alias Casoneni.
[h) Alias Arvematenie.
(c) Alias in Miliclanence.
' In Misilianence. — Dans le territoire de Mézilhac.
(^) Alias Volenceta.
(e) Alias In Oisiano.
'' In Vallevinaria. — Terroir de Valvlgnères.
(/") Alias modia ter xx.
^ In Luciatense ecclesiam Sanctae Mariae. — Notre-Dame-de-Lussas, paroisse.
^ Ecclesiam S. Martini de Bessiaco. — Saint- Martln-de-Bessiac, qui prit, plus tard, le nom de Lavilledieu, paroisse.
lî.
An
PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC
montis in honore sancti Thomae & sancti quae fuit soror sancti Auli dotavimus Sebastiani". Dotavi eam usque in fluviiim sancti Vincentii de Cuisiniaco ' quod est Scotadii' & villam quae dicitur Cacerdis & constructum super flumen Rhodani usque tradidi eas Deo & sancto Vincentio. ad Bauarias^ & usque ad rivum Osonem Ego Antherius patritius provinciarum & & Bello dimidiuni % & in Tricastinensis uxor mea Sulpitia dotavi sancto Vincentio insula quae vocatur Argentarias quae est de propriis nostris Albenate (a) ' palatium ad Burgogiates superiorem ^ Ista omnia nostrum quod est constructum secundum tradimus Deo & sancto Vincentio. Henticam fluvium cum ecclesiis duabus, Ego Rodulphus dotavi ecclesiani Sancti una sancti Saturnini*, alia sancti Lupi ', Pétri in Rumpone monte-' & in Valenti- Botericus (b) villam, Ragiatis villam, Ar- nense aedificavi ecclesiam in honorem caiatis paludes, colonicas IIII, Oraches vil- sancti Albani, dotavi Deo & sancto Vinlam , Caninicus villam ; in Botera (c) *' centio. Et in Vivariense (a) aedificavi ececclesiam Sancti Johannis & Sancti Mau- clesias duas in honore sancti Projecti^'Ec ritii'j sunt colonicas Lxxx cum servis sancti Stéphanie dotavi eas. Ista omnia suis. Ista donamus Deo & sancto Vin- tradidi Deo & sancto Vincentio. centio. Omnia ista dotaverunt ad sanctum Vin- Ego Longinus episcopus aedificavi eccle- centium vel ad ipsa corpora s^nctorum siam in honore sancti Stephani in monte quae in circuitu requiescunt, anno Vli reg- Coiroto quae dicitur ad Scans% dotavi co- nante domno nostro Galdeberto & etiam lonicas XX, & ecclesiam Sancti Laurentii", domno nostro Theuberto (A) rege , indicdotavi colonicas XX; ego indignus & pec- tione XI ^ cator consecravi eas & dereliqui Deo & sancto Vincentio, & Silvatense medio cum cxx colonicis una cum servis suis.
Ego Gombertus aedificavi ecclesiam in honore sancti Vincentii in villa quae dicitur Crasco'", dotavi eam in primis villae cum XXX colonicis, pratos iili, de vineis unde exire possunt modii CLXXX.
Ego Alicinius & uxor mea Macedonia
An
' Ecclesiam S. Thomae & S. Sehast'iani. — Salnt- Thomé, paroisse.
" Fluvium Scotadii. — Rivière d'Escoutay.
(a) Alias Albemiate.
3 Albenate. — Aubenas.
^ Una (ecclesia) S. Saturnini. — Saint-Sernin-de- Lespinasse, paroisse.
■' Alia S. Lupi, — Saint-Loup-de-Mercuer, paroisse.
(i) Alias Botellicus.
(c) Alias Bocera.
" In Botera. — Dans le district des Boutières.
' Ecclesiam S, Johannis & S. Mauritii, — Saint- Maurice-sous-Chalancon, paroisse supprimée.
^ Ecclesiam S. Stephani in monte Coiroto quae dicitur ad Scans. — Saint-Etienne-de-Sceautres, paroisse.
*• Ecclesiam S. Laurentii. — Saint -Laurent-sous- Coiron, paroisse.
'" Ecclesiam S. Vincentii villa Crasco. — Saint-
Vincent-de-Gras, paroisse.
' De Cuisiniaco. — Notre-Dame- de-Cousignac, paroisse supprimée, près de Bourg-Saint-Andéol,
' Ad Bauarias. — Rivière de Berre dont l'embouchure est en face de Cousignac, de l'autre côté du Rhône.
' Bello dimidium. — Domaine de Bel, situé sur la rive gauche du fleuve.
'' Argentarias... ad Burgogiatem superiorem. — L'île d'Argentière & Bergoïata-le-Haut.
'' Eccles, S. Pétri in Rumpone monte. — Eglise de Saint-Pierre sur la montagne de Rompon, qui devint plus tard le monastère de ce nom.
(a) Alias in Valentinense.
" Eccl. S. Projecti. — Saint-Priest, paroisse.
' Eccl. Sancti Stephani. — ^ Saint-Etienne-du-Lac , près Privas, église supprimée depuis longtemps.
(i) Alias Cheuberto.
* Il est très-difficile de reconnaître quels sont les deux rois ici désignés. D'après les anciennes chronologies des évèques de Viviers, Galdehertus serait Childebert F'', & Theubertus, Théodebert I'"', qui régnèrent sur le Vivarais, après la destruction de la monarchie des Burgondes, à partir de l'année 534 ou 535. On ne trouve pas, dans toute la série des rois mérovingiens, deux princes régnant concurremment, dont les noms se rapprochent autant de ceux que mentionne notre document. Quant aux autres indices chronologiques, ils ne peuvent convenir à aucun règne; il faut donc qu'il y ait eu erreur de la part du scribe ou des copistes.
An