ISTA

Xme siècle. — Donatio decixnœ villœ Relaniee.

(Arch. des B.-d.-Rh. Fonds Montmaj., chartes de Carlac, n* 1.)

Auctoritas etenim jubet ecclesiastica et lex precepit romana, ut qui rem suam in qualicumque potestate transfundere voluerit, per paginem testamenti eam infundat, ut prolixis temporibus soluta et quieta permaneat. Quapropter ego Athonulphus, et uxor mea Scocia et Rostagnus Milo et uxor mea (sans nom), et Petrus Josfredus et uxor mea Brugeria, et frater meus W. et Petrus W. et uxor mea Garcina, donamus Deo, et sancte Marise, et sancto Petro Kariloci quartam partem decimi Relanie, ad priorem Petrum, et ad monachos qui ibi serviunt die ac nocte. Sane si quis nos, vel eredes nostri, aut ullus homo de propinquis parentibus nostris faut ulla amissa persona qui contra cartula donacionis istius inrumpere voluerit, sit maledictus et excomunicatus cum Juda traditore qui Dominum tradidit, et cum Herode pessimo et Piiato qui. Dominum judicavit ad crucifigendum, sine fine in perpetuum. Amen, Aamen. Sic fiât. Ego Athenulphus quia hanc cartam scribere fecit, manu mea firmo. S. Petrus Ursi. Ramundus Farala fr. S. W. Faralde fr. Petrus Amicus fr. Petrus Josfredus fr. Rostagnus Milo fr. Petrus W. fr. R. Lautaldus Malsanguis fr.

1040. — Precaria Raïaxnbaldi Archiepiscopi.

Superno quoque intuitu gracisB splendentis eximio Rainbaldo onmipotentis Dei sancte sedis Arelatensis archiepiscopo merito sumo. Notum sit omnibus sancte Dei ecclesie fidelibus presentibus perpetuis et futuris qualiter venions domnus abba benedictus Montis majoris abbas exiguus ante domnum Rainbàldnm archipresulem; inquirens ci qualiter ecclesiam sancti Genesii marliris daret Deo omnipotenti, et sancte Marie matris Domini semperque virginis, et sancto Petro regni cœlorum Glavigero, una pro remédie anime sue, ut Deus oninipotens daret ei vitam post mortem et requies post laborem, et ut mereatur conjungi supernorum civibus, et careat inferorum averni ignibus et ira (1) splendidus sideribus micantia luminibus.

(1) Ici quelques mois entièrement effacés par l'humidité.

Qui domnus archiepiscopus fecit juxta voluntatem domni abbatis, et pro amore congregationis et fraternc dilectionis, dédit supranominatam ecclesiam, cum altari, cum decimis, cum primitiis, vel omnia ibidem adjacentiis, tali autem tenore ut, omni anno, in festivitate sancti Stephani protomartyris, persolvant monachi olim jam dicli in censu libras ii de cera, ad ecclesiam sancti Stephani et sancti Trophimi, sancte sedis Arelatensis. Si vero non poluerint omni anno persolvere, et remanserit unus vel duo anni, hoc quod debuissent monachi persolvere per unumquemque annum dent in sequenti anno, quando habere potuerint, ut non sit inter nos turbatio, sed charitas firma, et dileclio maxima omnique tempore.

Facta precaria ista in mense octimbrio, anno incarnationis dominece mxl* indictione vin', régnante Domino nostro Jhesu Christo.

1040. — Goncordia inter monachos Santi Victoria

et Montis-Majoris.

(Texte donné par CiSantelou dans son histoire M. S. L'original de cet acte

est aux arch. d'Arles, fonds Véran.)

Nuper in Provincie partibus vir quidam fuit nobilissimus, judex videlicet Lambertus, qui omnipotenti Deo, et aime matri ejus Marie, sanctique Pétri Montis-Majoris monasterio aliquid dédit ex suis possessionibus in page arelalensi, locum scilicet qui dicitur Vetula. et ecclesiam sancti Victoris, cum omnibus illi pertineniibus, cum villa Perdiganna, et insula que vocatur Pernens, cum montibus et garricis, terris cultis et incultis, pratis et exagiis aquarum decurrentium, omnia in omnibus, usque ad areas anteriores, et usque ad turrem quam vocant Malnoscentum secundum quod ex comparatione illi legibus obvenit de hereditate Ariberti qui fuit quondam. Alius quidam fuit miles nobilissimus, nomine Artulfus, pater Willelmi et Aicardi, qui juxta ipsam hereditatem dédit simili modo ad jam dictum cenobium villam quam nuncupant Serivignana, quantum mihi visus fuit habere totum ab intègre. Ex quibus rébus testamenti paginas scribere fecerunt, et in prelibato monasterio ad usum mônachorum perpetim reliquerunt. Denique quod illi Deo et ^sanctis ejus devotissime obtulerunt, habitatores hujus loci per" negligentiam, longo post tempore oblivioni tradiderunt, testamenti chartas habentes, et omnino ignorantes. Accidit igitur ut, nescientes domini vicecomites massilienses donationes quas prefati milites Montis majoris contulerunt monasterio, dederint ecclesiam sancti Victoris, et cuncta que ibi habebant ad beati Victoris monasterium : pro quibus et nonnullis aliis rébus infra predicli temporis spatium, malorum patrator omnium inter demi-

nicos grèges, Montis scilicet majoris et sancti Victorîs congregatione, tante immensitatis discordiam incitavit, ut omnis eos homo ad concordiam se posse revocare diflfideret. Quod dum ad nolitiam domni Raimbaldi archiepiscopi arelatensis pervenisset, eorum compassus fragilitatis, aa deponendas diabolicas fraudes, non parvum, sed magnum constituit placitum, in quo de hac re maxima altercatio fuit. Omnes tamen jam dictas a primordio donationes unanimiter judicaverunt Montis majoris monasterio. Erant ibi congregati utriusque loci primates ac vasses, plebeii quoque ac urbani diversi ordinis, aiverse que etatis, utriusque sexus, quorum aliquot in hac litterarum série nomen exprimi duximus : Domnus videlicet sancte sedis arelatensis episcopus Rambaldus, domnus quoque Wiilelmus, vice comes Massiliensis, conjuxque ejus, una cum filiis pusillis suis cum majoribus, domnus etiam Fulco, cum conjuge sua Odila, Volveradus et Guibertus, alque Atanulfus, vasses urbis arelatensis, abbates quoque supradicti utriusque loci cum monachis suis. Quorum omnium consilio et adjutorio, inter serves Dei charitatis dilectionem reparare commonuit archiepiscopus. Dum autem pro concordia fratrum cuncti verbis laborarent, et minime proficerent, comperta veritate domnus archiepiscopus, ne lantus eorum labor imperfectus remaneret, domnos vice comités pro fraterna dilectione suppliciter 'postulavit, ut, ob amorem omnipotenlis Dei, et sanclorum ejus, necnon suis et utrorumque monachorum precibus ad consequendam pacem lideliter décernèrent. Vicecomites vero, monitis ejus obtempérantes, fraterne pacis pro amore, si quid in predicto honore habebant, aut ulla persona per eos, cunctipotenti Deo et pretiosissime Matri ejus Marie, sanctoque Petro in Montis majoris cenobio dederunt, et ea que illic antea injuste tenuerant, absque ulla contrarietate, omnia in omnibus, ipsi, uxores eorum et lilii in eternum funditus reliquerunt. Dederunt etiam et cunctam terram fiscalem quam illic habebant, aut ullus homo per oos, jure perpétue. Ad dirimendam enim controversiam, et pacis charitatisque fédéra perpetim tenenda, omnibus qui huic interesse conventui potuerunt visum est censeri debere, ut utraque pars terram pro terra que proprie fore suo monasterio videretur, pro commutatione vicissim concedere deberet : hoc est, ut terr» que -juxta paludem monasierii Montis majoris, ubi ecclesia beati martyris Victoris antiquitus constructa fuisse videtur, et alie terre que juxta vel longe in eadem vicinia site sunt, quarum antiquiorem anctoritatem chartarum in médium proferebant a donatoribus qui eas olim monasterio massiliensi concesserunt, eisdem rursus quibus date fuerant monachis consensieqtibus, Montis majoris monasterio, propter supradictarum anctoritatem chartarum reddi deberent, et monachi Massilienses cellam que interritorio castri quod vulgo Buccus-vocatur sita est, et que sibi jam per auctoritatem litterarum a possessoribus predicti castri data fuerat, absque ulla contradictione reciperent, tenerentque atque possiderent, jure perpétue. Sane quecumque pars utriusque monasterii hanc conventionem vei pactum pupa-

père nisa fuerit, et infra xl dies non emendaverit, tali damno mulctetur : id est, ut si monachi Montis majoris primo hoc vinculum ruperint, quartam partem de villa quam vocant Ollarias, que illorum est, monachi sascti Yictoris in emendationem accipiant ; simili ter'monachi sancti Yictoris aliam quartam partem, quam habentin supradicta villa, si primi irrUperent, in emendationem componant monachis Montis majoris.

Facta carta ista II idus Augusti, ferla III, hora un, luna xxix, anno ab incarnatione Domini MLX, indictione viii, ipso annuente et per omnia régnante domino nostro Jesu Christo, per inflnita seculorum secula.

Signa Gaufredi et Berlranni comitum, Willelmi et Fulconis vice comitum, qui hujus donationis seriem scribere mandaverunt, et testes ad conlirmandum non tarde, sed concile incitaverunt, et manibus suis sponte firmaverunt. Poncius episcopus firmavit. Willelmus fîrmavit. Aicardus firmavit. Gaufredus fîrmavit. Stephanus firmavit. Bertrandus firmavit. Petrus firmavit. Domnus Raimbaldus archiepiscopus gratanter fîrmavit. Berangeriusjudex, etc. Raimbaldus archiepiscopus Guillelmum fidejussorem dédit. Rostagnus episcopus Elisiarium, Bertrannus comes Alfantum, Gulllelmus Bertrannus supradictum Elisiarium. Guillelmus Balcius Raînaldum Mataronem.

1210.. — Privilegium Othonis IV imperatoris.

(Ârch. des B.-d.-Rh. Fonds Montmaj. Privil. n» 23.

In nomine sancte et individue Trinitatis, Otto quartus divina favente clementia Romanorum Imperator et semper Augustus, Guillelmo abbati Montis majoris et monachis ibidem Deo servientibus in perpetuum graciam suam et bonam voluntatem. Vobis et univérsis imperii nostri fidelibus, lam presentibus quam futuris notum facimus, quod nos de innata benignitate nostra et pro redemptione anime nostre et antecessorum nostrorum , monasterium vestrum Sancti Pétri de Montemajore, cum omnibus personis rébus et pernitentiis suis in nostre maiestatis specialem recipimus protectionem et deffensionem predicto monasterio per hos nostros apices confirmantes omnia que piissimus rex Conradus eidem suo privilegio confirmavit, videlicet hoc quod dominus Léo Apostolicus, atque felicis memorie Otto imperator Augustus ac soror Cunraai régis Adelasia imperatrix dicto monasterio concesserunt, et insuper hoc quod Boso, arelatensis comes, reddidit ipsi régi Cunrado de terra sancti Remigii de Francia, et in comitatu Vapinco cellam quant vocant ad Motam sancti Martini, et in alio loco cellam Antonaves, et in comi-

tatu Aquensi celiam Roccafrondosa, ad castellum quod dicitur Istrium ecclesias Sancti Pétri et sancli Martini, cum terris, campis, vineis, saiinariis et terras ({uas nominant Sancte Marie Antipolensis, cum servis et ancillis et villam que de Gatarosco cum saiinariis, et in Martigo unum vas quod vocatur Venros et vallem quam nominant Sancti Pétri cum tribus ecclesiis, in loco qui dicitur Namarra et paludes quas vobis dederunt Lambertus et uxor ejus Galburgis consensu ac petitione Guillelmi Gomitis et fratris sui Robaldi sicut a vobis juste possidentur in circuitu Montis majoris et protenduntur a columnellis jacentibus in confmio urbis Arelatensis ubi sunt termini sancti Pétri et sancti Gesarii et diriguntur ad columnam marmoream rectam et exinde claudunlur via Balciense, in qua jacenl aliecolumnelie, et iterum protenduntur usque ad sanctum Johannem del Gres.etibi terminantur columnellis fixis de territorio Balciense, usque ad Gasteletum.

Item ipsum Gasteletum cum suo territorio et suis pertinentiis. Item castrum Beduini cum omni integritate sua et pertinentiis suis. Gonfirmamus enim vobis et dicto monasterio acquisitiones> sicut juste a vobis possidentur et acquisite fuerunt a tempore memorati çiissimi régis Gunradi, videlicet : castrum de Miramas cum integritate et pertinentiis suis. Item Gastrum de Gorneliono. Item Gastrum Sancti Genesii de parte, cum omnibus pertinentiis suis. Item villam de Palicanna cum integritate sua. Item castrum Pertusii cum omni integritate sua et pertinentiis suis. Item castrum de Stoblono cum omni integritate sua et pernitentiis suis. Item Gastrum deParacolUs et villam de Gorenz cum territoriis et pertinentiis suis. Item quartam partemcastri de Oleres. Item medietatem ville sancti Remegii. Item quartam partem castri de Gabannis. Item Gastelletum quod est subtus Aribel. Item castrum de Monte Jovis. Item quiquid habetis et juste possidetis in civitate Arelatensi et ejus territorio. Item honores sancti Pétri aput Tarascum et aput Buchet et aput Bellicadrum et aput Laboradam et aput Alegodes et aput Moleges et aput Avelonigas. Item honorem de Gobia. Item villam Gari loci. Item villam Dolunne. Item villam sancti Salvatoris de Valbanes. Item villam sancti Johannis de Sala. Item territorium sancti Pétri de Vais . Item in comitatu Vienensi villam sancti Antonii et cum omnibus hiis que habet in villa sancti Antonii et villa sancti Stephani et villa sancti Marcellini cum omnibus aliîs pertinentiis suis. Item villam de Lauxona cum integritate et pertinentiis suis. Item castrum de Rensum cum*omni jure suo. Item villam sancti Johannis de Roins. Item villam sancti Justi. Item villam de Nacum. Item villam sancti Pétri de Malavalle. Item villam de Gilgans. Item villam sancti Evodii. Hec omnia sicut juste ea possidetis cum omnibus adjacentiis et pertinentiis suis, et omnia alla que juste acquisitis aut in posterum justis modis acquisieritis, vobis et dicto monasterio libère, quiète ac pacifiée tenenda confirmamus, et sub protectione et noslra deffensione recipimus, statuentes quod de cetero non liceat alicui archiepiscopo vel episcopo, duci, marchioni, comiti, vicecomili, potes-

tati seu consulibus, vel alicui communi, sen etiam alicui persone, humili vel alte, seculari vel ecclesiastice, hanc nostre concessionis et confirmationis seu protectionis paginam confringere, seu in aliquo violare. Quod quicumque facere presumpserit, quinquaginta libras puri auri pro pena componat, medietatem camere nostre, et reliquam medietatem injuriam passis. Ad cujus rei perpetuam notitiam, présentera paginam nos conscribi jussimus et imperiali majestatis sigillé comuniri. Datum apud Ymolam, anno dominice incarnacionis m* ce' x% indictione xiu, IV kaiendas aprilis, salvo tamen in omnibus jure imçeiii et regni Arelabnsis. IIujus rei testes sunt Wolpherus, palriarcha Aquilegensis, Henricus Mantuensis episcopus, imperialis aule vicarius, Guillelmus Gumanus episcopus. Jacobus Taurinensis episcopus. Maynardinus Ymolensis episcopus et alii quam plures.

Signum Domini Ottonis quarti Romanorum imperatoris invictissimi.

1246. — Privllegiam Innocentil PP. IV.

(Àrch. des B.-d.-Rh ; Fonds Montmaj. PrivU. n«28).

Innocentius episcopus, servus servorum Dei. Dilectis filiis abbati et conventui monasterii Montis Majoris, ordinis sancti Benedicli, Arelatensis diocesis, salutem et apostolicam benedictionem. Ut monasterium vestrum, quod gravi, ut dicitis, premitur onere debitorum, ex Sedis Apostolice providentia revelationis alicujus solacium assequatur, auctoritate vol3is presentium indulgemus, ut ad provisionem seu receptionem alicujus, tara in monasterio ipso, quam in membris ejusdem compelli per litteras sedis apostolice seu legatorum ejus non possitis inviti que de indulgentia hujusmodi expressam non fecorintmentionem. Nulli ergo omnino hominum liceat hanc paginam nostre concessionis infringere, vel ei ausu temerario contraire. Si quis autem hoc attemptaro presumpserit, indignationem omnipotentis Dei et Beatorum Pétri et Pauli, apostolorum ejus, se noverit incursurum. Datum Lugdun. XV kaiendas junii, Pontificatus nostri anno tertio.

1410. — Privilegium Ludovic! II, Siciliœ Régis.

(Arch. des B.-du.-Rh., Fonds Montmaj., Priyil., n» 84.)

Ludovicus secundus, Dei gratia Rex Jherusalem et Sicilie, Ducatus Apulie, Dux Andegavie, comitatuum Provincie, Forçai-

querii, Genomanie, Pedemontis ac Rouciaci Cornes, universis et singulis officiariis nostris tam majoribus quam minoribus per predictos comitatus nostros Provincie et Forqualquerii ubilibet constitutis quocumque nomine censeantur et eorum cuilibet, seu locatenentibus eorumdem presentibus et futuris, fidelibus nosiris, graciam et bonam voluntatem. Hodie in audiencia nostri consilii fuit oblata peticio sub hiis verbis : Sacre Régie Majestati Jherusalem et Sicilie humiliter exponitur pro parte humilis et devoti viri abbatis monasterii Montismajoris , quod, cura ofTiciarii seculares sui quandocumque literatorie requirant in juris subsidium offlciarios régies et alios eidem majestati subjectos, ut aotus judiciarios exequantur secundum juris formam et consuetudinem in patria Provincie inconcusse observatam, quod tamen offlciarios dicti exponentis ministrari non potest ; igitur e vestra majestati humiliter supplicat dictus abbas quatinus dignemini percipere et mandare cum pena officiariis vestris et aliis vestre majestati subjectis, ut, de cetero, cum requirentur ex parte officiariorum dicti supplicantis in juris subsidium , requisita adimpleant cum effectu, et exequantur secundum formam juris, et consuetudinem in similibus in patria Provincie obssrvatam, de vesti a gracia speciali. Et, quia attente religionis zelo volontés cum dicto abbate ageregenerose,fidelitati vestre, et eu juslibet vestrum de certa noslra sciencia tenore presencium mandamus expresse quatinus dum si quum et quociens pro parte dicti abbatis in juris subsidium, ut prefertur, fuerîtis requisiti, vel alter vestrum fuerit requisitus, quascumque literas justas et rationabiles pariter et mandata juxta tenores literarum et privilegiorum dicti monasterii Montismajoris, ac usum antiquum et consuetudinem hactenus observatam adimpleatis seu alter vestrum adimpleat, ac exequamini seu exequatur cum effectu, si penas uostro arbitrio in vos infligendas cupitis evitare presentibus post oportunam inspeccionem earum ac subscripcionem et debitis execucionem remanentibus. Datum in Castro nostro Tharasconis, per nobilem et egregium virum Johannem Louvetî, militem, iicenciatum in legibus , mandamento nostro locumtenentem judicis majoris comitatuum Provincie et Forcalquerii predictorum, consiliarium et fidelem nostrum dilectum, anno Domini millésime quatercentesimo decimo, indiccione tercia et Die x mensis'aprilis regnorum vero nostrorum predictorum anno vicesimo sexto.

Per Regem, vobis presentibus. •

Franchomme. t

1504. — Privileginm Julii PP. II.

(Arch. des B.-du.-fih. Fonds Montmajoar, Privil, n* 108.)

Julius episcopus servus servorum Dei. Universis Chrisli fidelibus présentes litteras inspecturis, salutem et apostolicam benedictionem. Licet is de cujus munere venit ut sibi a suis fidelibus digne et laudabiliter deserviatur de abundantia sue pietatis que mérita supplicum excedit et vota bene servientibus sibi multo majora rétribuât quam valeant promoveri, nichillominus desiderantes Domino populum reddere acceptabilem et bonorum operum sectatorem, fidèles ipsos ad complacendum et quasi quibusdam alectivis muneribus, indulgentiis videlicet et remissionibus invitamus, ut exinde reddantur divine gratie aptiores. Cupientes igitur ut Ecclesia in honorem sancte crucis in montanea monasterii sancti Pétri Montismajoris, ordinis sancti Benedieti, Arelatensis diocesis et ecclesia magna ejusdem monasterii congruis frequententur honoribus, et in suis structuris et edeficiis manuteneantur et amplientur, ac libris, calicibus, ornamentis rebusque aliis divine cultui necessariis muniantur, ipsique fidèles eo libentius devotionis causa ad easdem ecclesias confluant, et ad manutentionem et ampliationem predictas manus promptius porigant adjutrices que ex hoc ibidem dono celestis gratie uberius conspexerint se refffectos, de omnipotentis Dei misericordia et beatorum Pétri et Pauli, apostolorum ejus auctoritate confisi, omnibus et singulis utriusque sexus Chnsti fidelibus vere penitentibus et confessis, qui in festo inventionis ejusdem sancte crucis, quoties illud sexta feria contigerit celebrari, duntaxat ab ipsius primis vesperis usque ad secundas vesperas inclusive ecclesias predictas dévote visitaverint, et ad hujusmodi manutentionem et ampliationem ac ornamentum manus porrexerint adjutrices, plenariam peccatorum suorum remissionem et indulgentiam auctoritate apostolica tenorô presencium concedimus et elargimur. Et, ut fidèles Cristi indulgentiam hujusmodi, Deo propitio, facilius consequi valeant, abbati dicti monasterii pro tempore exîstenti aut ejus vicario ac priori claustrali, in dicto festo et per duos dies ante, tôt presbytères seculares, vel cujusvis ordinis regulares quos idem abbas, seu ejus vicarius et prier ad id alios ydoneos cognoverit et quos sibi visum fuerit necessarios in dictis ecclesiis deputandi, ipsique presbiteri pro tempore deputati omnium et singulorum Chnsti lidelium ad dictas ecclesias pro hujusmodi indulgentia consequenda confluentium confessionibus diligenter auditis, ipsos ab omnibus et singulis suis peccatis, et omnibus in casibus episcopalibus duntaxat absolvere, eisque pro commissis penitentiam

&alutarem injungere, ac omissa per eos vota quecumque, ultramarino, liminum apostolorutn Pétri et Pauli ac sancti Jacobi in Compostella, necnon castitatis et religionis votis duntaxat exceptis, in alia pietatis opéra comutare libère et licite valeant, auctoritate et tenore premissis plenam et liberam concedimus facuUatem presentibus perpetuis futuris temporibus valituris. Volumus autem quod alias viiitantibus dictas ecclesias vel ad premissa manus porrigentibus adjutrices, aut alias inibi elemosinas errogantibus seu alias aliqua alia indulgentia, in perpetuum, vel ad cerlum tempus nondum elapsum duratura per nos concessa fuerit présentes littere nullius sint roboris velmomenti, Datum Rome, apud sanetum Petrum, anno incarnationis dominice millésime quingentesimo quarto, octavo idus Februarii, pontificatus nostri anno secundo.