Vast, Les grands Traités, p
2. Il y à là un petit point d'histoire qui n’a pas encore été suffisamment élucidé. Cette déclaration ne figure pas dans le volumineux recueil de Meyern; il n’y est fait aucune mention d’un acte pareil ni dans le récit minutieusement détaillé de toute la scène de la ratification, empruntée au Journal d'un diplomate (Meyern, VI, p. 857 suivv.}, ni à l’audience du congé du 18 mars (VI, p. 911). Servien était d’ailleurs malade, et au lit, le 8 février, ce qui lui interdisait tout acte de ce genre. Il est difficile cependant de croire que sa déclaration n'ait pas été produite du tout à Munster, qu'elle a simplement été rédigée comme « protestation secrète » formulée in petto, pour être déposée aux archives royales et en être exhumée au moment opportun, car dans ce cas les adversaires auraient
pas manqué plus tard d'accuser de faux et de mensonge la diplomatie française.
paragraphes de son édition ne concordent pas avec ceux des éditions antérieures, celles de Du Mont, par exemple, ou des Ordonnances d'Alsace :
« $ 34. Principes quoque Wirtembergici lineae Montpeligardensis restituantur in omnes suas ditiones in Alsatia vel ubicunque sitas… et ab utraque parte redintegrentur in eum statum, iura et praerogativa quibus ante initium bellorum gavisi suntt. »
« S 75. Tertio imperator pro se totaque Serenissima Domo Austriaca, itemque Imperium, cedunt omnibus iuribus, proprietatibus, dominiis, possessionibus ac iurisdictionibus quae hactenus sibi, Imperio et familiæ Austriacæ competebant in oppidum Brisacum, Landgraviatum superioris et inferioris Alsatiae, Suntgoviam, Praefecturamque provincialem decem Civitatum Imperialium in Alsatia sitarum, scilicet Hagenaw, Colmar, Schlettstatt, Weissenburg, Landaw, Oberenhaim, Roshaim, Munster in Valle Sancti Gregorii, Kaisersberg, Thurinckhaim, omnesque Pagos et alia quaecunque Jura quae a dicta Praefectura dependent, eaque omnia et singula in Regem Christianissimum regnumque Galliarum transferunt, ita utdictum Oppidum Brisacum cum Villis Hochstatt, Niedereimsing, Harten et Acharen ad Communitatem Civitatis Brisacensis pertinentibus, cumque omni territorio et banno, quatenus se ab antiquo extendit, salvis tamen ejusdem Civitatis privilegiis et immunitatibus antehac a Domo Austriaca obtentis et impetratis?. »
« $ 76. Itemque dictus Landgraviatus utriusque Alsatiae et Suntgoviæ, tum etiam Praefectura provincialis in dictas decem Civitates et loca dependentia, itemque omnes vasalli, landsassii, subditi, homines, oppida, castra, villae, arces, sylvae, forestae, auri, argenti aliorumque mineralium fodinae, flumina, rivi, pascua, omniaque jura, regalia et Appertinentiae, absque ulla reservatione cum omnimodo jurisdictione et superioritate, supremoque dominio a modo in perpetuum ad Regem Christianissimum, Coronamque Galliae pertineant et dictae Coronae incorporata intelligantur, absque Caesaris, Imperii, Domusque Austriacae vel cujuscunque alterius contradictione; adeo ut nullus omnino Imperator aut familiae Austriacae princeps quicquam juris aut potestatis in eis praememoratis partibus cis et ultra Rhenum sitis, ullo unquam tempore praetendere vel
1. Vast, p. 23. C’est le $ 32 des éditions vulgaires, (Ordonnances d'Alsace, Iprevr)
2. Vast, p.38. C’est le $ 73 des éditions ordinaires: (Ord. d'Alsace; 1; p. xIL.)
usurpare possit aut debeat'. Sit tamen Rex obligatus in eis omnibus et singulis locis Catholicam conservare religionem, quemadmodum sub Austriacis Principibus conservata fuit, omnesque, quae durante hoc bello novitates irrepserunt removere?. »
«879. Imperator et Dominus Archidux Oenipontanus Ferdinandus Carolus respective exsolvunt ordines, Magistratus, Officiales et subditos singularum supradictarum dictionum ac locorum vinculis et sacramentis quibus hucusque sibi Domuique Austriacae obstricti fuerunt eosque ad subjectionem, obedientiam, et fidelitatem Regi Regnoque Galliae præstandam remittunt obligantque*... »
« $ 82. Statim a restitutione Benfeldae aequabuntur solo ejusdem oppidi munitiones, nec non adjacentis fortalitii Rhinau, sicuti quoque Tabernarum Alsatiae, Castri Hohenbar et Neoburgi ad Rhenum, neque in praedictis locis ullus Miles praesidiarius haberi poterit#. »
«$ 83. Magistratus et incolae dictae Civitatis Tabernarum neutralitatem accurate servent pateatque illic Regio Militi, quoties postulatum fuerit, tutus ac Liber transitus. Nullae ad Rhenum Munitiones in citeriori ripa extrui poterunt, Basilea usque Philipsburgum, neque ullo molimine deflecti aut interverti Fluminis cursus ab una alterave parte*. »
« $ 84. Quod ad aes alienum attinet quo Camera Ensisheimiana gravata est, Dominus Archidux Ferdinandus Carolus recipiet in sese cum ea parte Provinciae, quam rex Christianissimus ipsi restituere debet, tertiam omnium debitorum partem, sine distinctione, sive chyrographaria sive hypothecaria sint, dummodo utraque sint in forma authentica, et vel specialem Hypothecam habeant, sive in Provincias cedendas sive in restituendas, vel si nullam habeant in Libellis rationariis receptorum ad Cameram Ensisheimianam respondentium usque ad finem anni 1632 agnita, atque inter debita et credita illius recensita fuerint et pensitationum annuarum solutio dictae Camerae incubuerit eamque dissolvet, Regem pro tali quota indemnem penitus præstandof, »
« $ 89, Teneatur Rex Christianissimus non solum Episcopos
. À: Le p. 39. C'estle $ 74 des éditions courantes. (Ordonnances d'Alsace, JU it
2. C'est le $75 des anciennes éditions. (Ordonnances, I, DIT)
3. Vast, p. 40. C'est l'ancien $ 78. (Ordonnances, I, P. XHI.)
4. Vast, p. 41. C'est l’ancien $ 81. (Ordonnances, I, P. XII.) Ë 5. NE 42. Ce paragraphe correspond à l’ancien $ 82. (Ordonnances, Hp. RU: x
6. Vast, p. 42; c'est l’ancien S 83. (Ordonnances d'Alsace, I, D: XIVÉ)
Argentinensem et Basileensem, cum Civitate Argentinensi sed etiam reliquos per utramque Alsatiam Romano Imperio immediate subjectos ordines, Abbates Murbacensem et Luderensem, Abbaüssam Andlaviensem, Monasterium in Valle sancti Gregorii Benedictini Ordinis, Palatinos de Lutzelstain, Comites et Barones de Hanaw, Fleckenstain, Oberstain totiusque Inferioris Alsatiae Nobilitatem. Item praedictas Decem Civitates Imperiales quæ Præfecturam Haganoënsem agnoscunt, in ea libertate et possessione immediatis erga Imperium Romanum qua hactenus gavisae sunt, relinquere : ita ut nullam ulterius in eos Regiam superioritatem praetendere possit, sed ïis juribus contentus maneat quaecunque ad Domum Austriacam spectabant et per hunc Pacificationis tractatum Coronae Galliae ceduntur, Ita tamen ut praesenti hac declaratione nihil detractum intelligatur de eo omni supremi dominii iure quod supra concessum est!.»
« $ 90. Item Rex Christianissimus pro recompensatione partium ipsi cessarum dicto Domino Archiduci Ferdinando Carolo solvi curabit tres Milliones Librarum Turonensium annis proxime sequentibus, scilicet 1649, 50 et 51, in Festo Sancti Joannis Baptistae, quolibet anno tertiam partem in Moneta bona et proba Basileae, ad manum Domini Archiducis ejusve Deputatorum?. »
« S91. Praeter dictam pecuniae quantitatem Rex Christianissimus tenebitur in se recipere duas tertias debitorum Camerae Ensishemianae sine distinctione*... Utque id aequius fiat, delegabuntur ab utraque parte Commissarii statim a subscripto Tractatu Pacis, qui ante primae pensionis solutionem convenient quaenam nomina utrique parti expungenda sint... »
Nous avons tenu à remettre tout d'abord les textes authentiques eux-mêmes sous les yeux du lecteur, avant de clôre ce chapitre par quelques considérations sur les formules employées dans le traité de Munster, formules si vivement controversées depuis le moment de leur rédaction jusqu'à ce jour, et sur le sens véritable qu'il convient de leur donner, en dehors de tout parti pris national et politique.
On peut négliger dans une discussion générale sur la portée du traité, les $$ 34 (ancien 32), 79 (78), 82 (81), 83 (82), 84