N\ III

(Voir page 22.)

Extraits des ' lettres de Frédéric de B a d o n , Evoque d'Utrecht, en l'an 1512.

Wy Frederick, van Goidts genaden, Bisschop V Utreeht, Mufc- Gravc van Baden. Endc wy Prelatcn, Dekcnen ende Capitales à| vijff Goidts-huyscn van Utrecht. Wy gemeen Ridderaoap des gtMsl Ncdcrstichts. Ende wy Burgcrmeisteren, Scepencn ende Raidt, <mé] ende nijc, der Stadt van Utrecht, als dric Staten des Gestîchtl «■ Utrecht acii desc zijdc der Ysclcn, ten capittel generael vergadert it* sende. Endc by 't sclfde capittel d'andere steden des NedentiÉfti oick geropen ende verscreveu waren. Doen condt allen luyden etfc J

Wy Frederick, Bisscop t'Utrecht, voer ons ende onse ; lingen onse. Eude wy Prelatcn, Dckencn ende Capittelen der 1 Goidts-huyscn voirsz. onzer vijf Goids-huyscn. Wy Johan van Mont foi rd etc. Joli an van Renés van Reynonwen,< Johan Zulcn van Nijevclt, llittcrs, ende Gcryt van ZiH van N\jevclt, Johan van Renés van Wnlvon ende III derick van Drakcnborch, ons ons selven, endc ter bedon en van wegen der gemecu Riddcrscap voirsz. onsen. En wy , meisteren, Scepencn ende Rucdt, oudt eude uyc, der stadt vanUtnsf voirsz. oick by cousent der gemeen Gilden voirsz. onser Stadt ffOÊ Zegelcu aen desen BricfF doen hangeu. Gegcvcn etc. 1

Wy Prclaten, Dckencn onde Capitlulen der vijff Goids-huysea. m gemeen Riddcrscap des Nederstiehts. -Endc wy Burgermeisterei, ■ penen endc Raidt, oui endc nijc, der Stadt van Utrecht, als drifill ten des Ncdcrstichts van Utrecht. Doen condt alleu luyden et* ■ .

Ende des tôt oircondc, Soo hcbbcu wy Frederick Bisseopdti ende wy Prelatcn, Dckencn eude Capitlulen voirsz. onser vyffQoll huysen: Endc wy Johan licerc van Montfoirdt etc. Ende Jokf v a n Zulcn van N ij c v e 1 1 , Ritters, over ons zeltTs, ende ter bcè over endc vau wegen der gemeen Riddcrscap voirsz. onse.- ende i burgcrmcjstcrcn, Scepencn eude Raidt der Stadt van Utrecht voir

M Stadt secreot Zegelcn, aen dcscn bricf doeu hangcn. Gegcven Utrecht : io 1 Jair ons Hecren 1512. etc. Ende buyten op de ployé geteykcnt. Thosz.

N\ IV, (Voir page 86.)

[Lettre des Ambassadeurs des Provinces-Unies aux Etats Généraux du 16 Mars 1646.

Hooghe Mogende Heeren.

tegen den a vont zyn ons comen bcsocckcu do Ambassarienipotentiarissen van Vranckryek en hebben geseyt te Iji onderrigt en te hebben verstaen dat in u Ho. Mo. Landcn was fsktrt en gestroyt een gerucht van Houwclyck gearresteert tusschen èi Coninck van Vranckryek en infante van Spagnen, met belofte in hb ta Vranckryek te geven die Spaensche Nederlanden; dat sulck pneht veroorsaect allerley ombrage en alteratie in h et gemoet van Mi aenseben onder u Ho. Mo. gebiet, even off Vranckryek sonder n ^fc Mo. soude hebben gctracteert met Spagnen, nict connende sy In Ambt» gedencken, waeruyt sulck gerucht magh syn gecomen, É wleke ombrage opgenomen, en vcrclecrcnde met vcel hooge woor- !■» dat sulck gerucht is sonder fundament, en van voorsz. houwclyck M dofatie nict en is gcdaen eenige openinge aen Vranckryek, vcel wcyiiipr dat sulex sonder voorgaende communicatie en advis van u Ho. Mo. Me secretelyck sonde syn gctracteert, en binnen soo corten tyt nadat ijt Spagnen directelyck was herwaerts gesonden aen den Grave van Pentranda den last om te proponcercn, dat die Coninginno moeder Vranckryek ter uytvindingc van vrede tusscheu Vranckryek en

soude doen een moderatic quac jus ta et convenions est

Ut byaldien eenige die allerminste voorslach van sulck houwelyck Me gedaen sulcx niet weyniger aen ons sonde hebben gecommuni- Nrt, en altyt uyt gelycke sinccritcyt eu promptitude te sullcn contioeren aile goede correspondentic met versccckcringh ; dat die Couinant en aile ministère van die Croonc gecn ander oogmerck hebben ; k *y Heeren Amb**, onder hacr hebben de een Prince *, en hecren » twinticb jaren Ambri hebben geweest tôt eer en dienst van die

Lt Duc <!• Looguefille.

Croone, niet soudcn syn gens d'honneur (dit warcn de woorden), eanoi niet soudeu willcn laten gebruyken om tegen a Ho. Mo. Staet, ab & bcste en seeckersle vrunden van Vranckryek, te doen eenige die aldejv minste acte van ontrouwicheyt, en dat de Coninck syn repotatie tàà soude laten crcnekcn door blâme van geen woort te booden (hettmfc ? de Grave van Servient in 't particulier noch aan den Heere far Loenen * gebruyckt dese woorden en geïtereert, que je soie jglalwj en wannccr yetwes mochtc voorcomen dat suspicie off ombrage MeMe 7" geven tegen hct tractaet, dat men sulcx claerlyck enderondelyckviitfi seggen, soudeu altyt in aile sinceritcyt en oprechticbeyt Tan die 1 heyt en geschapenhcyt van sacckcn onderricbten, en dat ly Ambr« tegen ons van gclycken sullcn doen en gclycke aineere m qa» j recbte ondcrrichtiugen verwachten. En dewyl bet gerncht van ' houwelyck en dotatie aeu ons niet en was geoommuniceert, moate wmr. sceckerlyck (niet) gcloven en verseeckerden met veel booge woofdea» * dat sulcx niet anders en was aie ecn versierde gedichtsel en artifcÊj van die Spaouschc, om te stroyen materic van oproer in CeisioMn£9 mistrouwen tusschen Vranckryek ende u Ho. Mo. Staet» en tyttevia*^ nen om te voorcomen en doen verswacken de desseins Tan Gampapftj j welcke met courage ende cracbticheyt voortsettende «as die eaugftarï seeckerstc middel om te geraecken tôt een glorieux en vordelyck tnettfM;

Begcercnde en versoeckende sy Hecren Amb» serieuselyck ende instantelyck, dat wy aile 't voorsz. acn u Ho. Mo. wilden ven en die onwaerbcyt van sulck gerucht van houwelyck Vranckryek en Spagnen, met dotatie van die Spaenscbe Ned< van barent wege wilden bekeut maecken. en die vigoureuse van Campagne weder van harcn 'twegen ten besten wilden mandecren.

Wy warcn niet wcynicb verwondert van sulcke onverwacble sitic. dewyl ons door egeen publique brieven cenige kennis off en wat vau sulck houwelyck tusschen Vranckryek en SpagM* met dotatie van de Spacnsche Mederlanden u Ho. Mog. is Toorgeet* men, ooek niet en wisten off en wat altérât ie dacrover in bet gestfrtjj van velc menschen onder u lio. Mo. gebict moebt syn vcroorsaecUil hebben daerom niet anders weten te antwoorden, als dat wy ni 1 voorsz. houwelyck en dotatie en dacruyt vcroorsaeckte ombrage ■ j alteratic egeen kennis liaddca, en ons niet daervan was voorgecaaea. j Seyden mede dat wij groote reden hadden grotelycx te roemen ente

loven die vertroude confidence en correspondenec tôt vast en 1 breekelyck ouderhout van 't tractaet, met ons als miuistcrs van uHo.

* Bariolt van Gendt.

Mo. gehooden en gecontinueert, aïs roede om te roemen die middelen Vj Vranckryck tôt grootmaeckinge en verheffinge van u Ho. Mo. Staet t, gelyck die Heeren van Heomstedc ende Knuyt sulcx m haer rapport aen u Ho. Mo. hadden verseeckert en bekent kt, en dat u Ho. Mo. ona uytdruckelyck hadden gelast tegen Heeren Ambrs te gebruycken gelycke confidence, en met deuàm te hooden naenwe correspondence. Ende hebben wy op der voorsz. Bnrea Àmb™ inatantelyck en sérieuse versoeck ende begeeren aeni derselver bovengeachreven verclaringen aen u Ho. Mo. overfen en bekent maecken, gelyck wy, volgens onsen schuldigen ! ffakt lyn doende by desen, daer toe wy tôt besluyt sullen voegen ons ffcdt aen Godt Almacbtig, Hooghe Mogende Heeren, dat by dcn Staet m regeeringbe Tan a Ho. Mog. in langduyrigen welstant en voor- 9*t wii segenen. In Munster den 10 Martij * 1646.

Oaderstont u Ho. Mog. onderdanige en getrouwe dienaren, ende pt Bartolt Tan Qent. G. J. van Reede. F. van Donia. 1er. Clan t.

(Fer b tel van de Ambassade tôt de Vredehandelinge binnen Munster. M8. T. I. p. 110 sv. — JUsol. d. Etais Qener. du 16 Mars 1646.)

Un tard les Plénipotentiaires français donnèrent à entendre qu'on

j tawjteaait qu'on plan de mariage, qui donnait les Pays-Bas Espagnols

| « est, n'était pas dans l'intérêt do la France. Voir la lettre des

i idhHadenra des Provinces-Unies du 14 Mars, communiquant que les

Mhayafrii lis juin français avaient déclaré: *dat in aile maniercn beter

M voor Yranckryck te behouden Catalonien als in bouwelyck te

WeoBen die Spaenscbe Nederlandcn, dewyl Vranckryck was bcdect

bgei Spagnen door besit van Catalonien, en daermede altyt Spagnen

*ik ont tronbleren, en blyvende in eenichcyt met u II o. Mo. Staet

wt had te vresen van die Spaenscbe Nederlanden, die welcke van

kqie syden sîch niet veel costen besebermen," etc.

(Ferbael van de Ambassade toi de Vredehandelinge binnen Munster. T. 1. p. 112 verso) L.]

tTtflt esc la date dans la Relation de l'Ambassade à Minuter; dans la Rtolulioo dut Chk Géaéraox da 16 Mari, oo lit 11 Mar*.

(Voir page 86.)

[Résolution des Etats Généraux du 10 Mars 1646.

Syu Hoogcheyt des versocht wesende door den Heeie Pnn op voorgaande resolutic van gisteren, is in de vergaderinge w llooch. Moog. gcconiparccrt, ende hebben d'extraordinaris als < Gedeputeerden van wegen de provincio van Hollandt openinge van den last van de liccren liacre principalen, van dat deaolvi mer lie k hebben opgenomcn de openinge, die aihier den 28 I verledeu is geschict, nopens bet stuck van het houweliok tuaw Coninck van Vranckryck ter eenre, ende de Princesse van Spt andere syde met den gcvolgc en aancleue van dien, als ooek ditien daer op hetselve soude syu geslooten, ende dat de gem ren hunno principaleu 't sedert die tyt in duysterheyt en onsef van dien zyu gcblcven eu noch syn; stellende mitsdicu aeuhae Moog. in bedencken, of dcsclvc nict goet en souden connen vin ecn expresse ten spoedichsto sonder tyt verbes werd aflgev aen den Heer van Oosterwyck bacr llo. Mo. ordinaris i deur in Vranckryck, met last op denselven haer ambassadeur, bem exaetclick iuformecre en laten informeeren van de reehte penheyt ende gelcgcubcyt van het voornoemde besluyt tusschen ryek ende Spuguicn, uls ooek van de couditicu, daerop bet sel' mogen syn berusteude, ende bevindendc ofte gewaer wordendc saecke noch in lieri souden mogon syu, dat hy de Coninginne ] ende de verdere groote peraonagien van de hoogste regieringo met aile moogelicke dcbvoircu eu goede oûicieu sal soecken te divertecren, eude voorts dissuadeeren vau daerin oyt oil willen treden; maer in cas dut de gcmelte lleere van Ooste soude mogen comen uyt te vinden, dat een tractact vau bouw de conditien van 28 february lcstledcu voorgesleld soude syn I dat hy Heer vau Oosterwick in soodauigheu gcvalle sonde te cxjjostulccrcn ende proicstccren, dat hetselve soude syn con tractaten de annis 1G35 eu 1G14, eu dieu ouvermiudert instau noch blyveu iusisteereu, met aile bcdcnckelicke redeueu op de tie ende geuot van de purtugic uyt de Spaeuschc Nedcrlanden behouve van deseu Staet by het voors. tractact vau den ji tôt Farys gesloteu, staet gestipuleert. Voorts dat de Heei Hecmstcde eude de Kuuyt ten alderspocdigstc souden wc last, om weder te kecrcii nae Munster ende ncûens de heer

ilegien de handelingen aldacr gcëniameert te continuoeren met de aensche plenipotentiarissen, op soodanige acte van bclofte, als zy eren Spaensche plenipotentiarissen souden presentecren, van dat zy eraae souden uytbrengen behoorlickc procura tic van haeren Coninck )t de toosz. handclînge met desen Staet. By welcke occasie do saientlicke Heeren haer Ho. Mo. plenipotentiarissen de Spaensche onderen en vervolgens penetreercn, oft sy tôt cenige verdere handeinge souden syn geiast ofte niet, sulex dat men van die cant ooek baicU soude connen werden wat van het opgemclte besluit tussclicn Vuncbyck en Spagne soude syn. Ende in cas d'andere provincien tst het stuck van de veranderinge van de voorsz. acte van de Spacn- Nhe plenipotentiarissen niet en souden moogen syn gclast, dat deselve farin souden willen consentecren op t' besoigne van de Ileercn der- «ber respectieve principalen, dcwelckc sulex comende te desavouercn, ket consent der provincie soude gehouden werden voor ongedraegen. — Op slle twelcke syn Hoochgcmcltc Hoogheyt des versocht wesendc keeft openinge gedaen van syne Hoochwyse considéra tien, te wcten, dit men van wegen desen Staet cen gequalificcert persoon ten spoe- £pte sonde afzenden nae Vranckryck, om aldaer te sonderen en pc- ■entrai t gcene dat van de rccbte gclegenheyt ende bescLapcnheyt et vooisz. saecke van Tractaet tusschen Vranckryck ende Spagnen mde mogen syn, en van deszelfs bevindinge en ervaringe sonder delay aWfteliek advertentie doen. Ende wat belanckt het afzenden van de van Heemstede ende de Knuyt nacr Munster, dat men datelick derwaerts soude connen latca gacn, maer dat het knt tonde syn, dat daermede noch cenige wcinige dagen werden ge- Mpsnedeert tôt dat d'advisen van de respectieve provincien op het •mgfsonden concept van het pouvoir soude syn ingecomen. AVacrna •y de respectieve aenwcsendc provincien geadviscert ende dersclver •êrnen van de anderc discrepant bevonden wesende is desc saecke dwby gelaten, verclarcude de Ileercn van Hollant, dat dewylc de pro- 'baen op hun voorstei niet en syn geiast, dat sy de saecke by profile eullen laten staen, versouckende d'opgcmolte audere provincien, àt sy soo haest mogelick willen inbrcngeu den last van de ILcercn faielfer principalen, wacrop do gemelte Ileercn Ucdcputecrdcn van Holkndt by eenige van de anderc provincien versocht syn haer voor- *W m geschrifte ter Vergaderinge over te lèverai, om by d'andereu ploriBeien daervan copie gcnoincu, en vervolgens dacrover gevordert te vorden de last van de heeren hunne respectieve provincien. Doch it Ht geschriji van Hollant niet bukoi.ien"

(Régi si er van 'Extradai uit de Régi s fer s dvr Rexoluticn van h. Ho» Ifû, State* Generael der Fereenigde Nedtrtanden, Tractatea, fruurslam vmm cen générale Vrtcde in de Christenheyt, tôt dieu eynde gedaen, itsgaders fatpoorlen roor de rc^ccticcc plenii>utcntiarissen van Cunin*

yen. Prince* ende Repnhliquen, wclcke op de voorsz. Vredehandeling* loi Munster ofle Osnabrugge sullen comparer en t ende andere stucken faêve saecke raeckende. MS. (Archives du Royaume) T. II, p. 46verso-±8 recto.)

Voir aussi les Mémoires de M. van der Gapel len, T. IL p- 111 sv.:

"Desc sakc M hecft gegeven groote altcratic, soo onder vedeie*

gcntcii, als de gemeente, in de liollantsclic steden; wordende byd'eeae opgciiomcn, als of aile do Nedcrlautschc Provinticn mede ten Honwelick waereu belooft by secrète articulcn, by audre, dat de Conmek van Vraucryck, tegens de formeele alliantie ende mcnigvuldige protfltatien, afsouderlinghe gehandclt eude vrede geslooten hadde» met ctth* aie van onsen Stact."

M. van der Cape 11 en, ne put pénétrer cette affaire mystèmon» Il est plus que vraisemblable suivant lui, que la France, plutôt qtt de se fier au succès douteux des armes, tâchait de parvenir à son M par une négociation de mariage. "Dcngront hiervan hebbeicknoytid kunnen penetreeren; om dat naderhaut ailes verdweenen is gewtft niet anders, als of men daervan noyt hadde gesproken. Het mb kunnen wesen, dat de ministère in Vrancryck dessein hebbendefl» geheel Brabant, Vlaendoren, met d'acngelcgcne Spaensche Nedokaden, te brengen acn ende onder de Croon van Vrancryck, ende ■»■ sorgendc, dat de wegh van wapencn om daertoe le geraken lugMi ende onseker was, haer sclven ingebeelt hcbbcu, dat den SpigBM& om syn cigen ryck te suy veren van vyanden, liever soude» by Honwdkk ende Tractact, acn de Francoiscn iets iuruymcn, als langer alla ft hasard te stcllen, ende behoudendc Portugal ende Catalonien, de fflrfl

abandonnecren in Ncderlant ende dat de Ministers van 9pg"

ncu door d'ecn of d'ander Gcestlick persoon hier over gesondeert i* sonde, of uyt apprehensic, of uyt listigheyt, om daer door te verweanB jalousie tusschen Vrancryck ende aile syne geconfedereerden semblant gemaeckt hebben van daer naor te luysteren. . . .. de Jalousie is onder de gealliecrde vanc Vrancryck genochsam hiernedi ontsteken, ende syn vceJ goede rcsolulicn te ruggc gehouden. In HA lantwas men vol achtcrdcncken, dat ter ecn hcymclickvcrstantwait» sen Vrancryck ende iSpagncn, ende begon men mecr te apprehenden» de vicinitcyt van Vrancryck, door occupât ic van Vlacndcrcn met d'info Spaensche Ncdcrlundcn, als te vrceseu don Spagnaert" (p. 143 s?.).