‹ La désolation des églises, monastères, hopitaux en France, pendant la guerre de cent ansChapitre 228 sur 505 · Ibid., p · texte numérisé non relu

Ibid., p

des chanoines de Baugency, du 8 mai 1367, fait une description des plus tristes de Fétat auquel les avaient réduits les ennemis en portant partout la désolation, brûlant et saccageant tout ce qu^ils rencontraient *.

En face de Robert Knolles, ce nouvel ennemi, les habitants d^Orléans firent ce qu'ils renouvelèrent soixante-dix ans plus tard, en 1428, quand les Anglais s'avancèrent pour mettre le siège devant la ville ^. Toutes les églises et monastères situés hors des murs furent abattus. Ainsi le monastère des chanoines réguliers de Saint'Euverte fut tellement démoli que les chanoines se virent contraints de chercher un refuge chez leurs parents 3. L'ennemi incendia leurs maisons des champs et leurs granges ; les cultivateurs chassés prirent la fuite ; le bétail fut emmené, de sorte que les chanoines furent réduits k un complet dénûment et se retirèrent à Saint-Donatien, dans la ville ^, où furent également reçues les

1. Voy. VioxAT, Cartulaireet histoire de Vabbaye de Noire-Diinte de Baageney (1879), p. L.

2. Demflb, La déioUtion des églises en France, I, n"* 104 à 110.

3. Reg. Aven. Innoc, VI, n** 21, fol. 552, ad an. 1359, Januar. 17 : « Dil. fil... abbati et conventui mon. S. Evurtii in suburbiis Aurelianen., Ord. S. Aug., salutem, etc. Devotionis vestre, etc. Cum itaque, sicui petiiio pro parie vesira ezbibita continebat, monasterium vestrum in suburbiis Aurelianen. consistcns cum suis edificiU adeo propter guerras in illis partibus ingruentcs, prout ingruunt, desirucium eziatat, quod vos in eo commorari et divinis obsequiis vacare et in religionis obaervantia famulari Domino non potestis, quinimo ad consanguineorum et amiconim vestrorum liabilationes et sufTragia rccurrcre vos oportet, ac propterea in prioratu S. Donatiani Aurelianen. O. S. Aug. ab ipso mon"* dependente et infra muros Aurelianen. coosistcnte commorari et Domino famulari guerris cisdem durantibus cupiaiis [Peiitam facultatem concedit.]. Dat. Avinione XVI kal. Febniarii anno sepiimo ».

4. Reg. Aven. Innoc. VI, n» 24, fol. 499, ad an. 1360, Maii 18 : « Dil. fil. abbaM et conventui nionasterii S. Evurtii Aurelianen. O. S. Aug. salutem, etc. Sincère devotionis... Oblatc... petionis séries continebat, quod monasterium vestrum S. Evurtii Aurelianen. O. S. Aug. cum omnibus cjus ofilcinis propter guerras que in illis partibus viguerunt dcstructum et ad aream (proh dolor) redactum ezistii, quodqiie veatri redditus propter combustionem domorum et grangiarum, fugam colonorum, parditionem animalium necessariorum ad agriculturam sunt adco dioiinuti quod ex eis sustentari nequilis. Quare fuit nobis pro parte vestra huniiliter suppiicaium ui ad prioratum S. Donatiani Aurelianen. d. Ord. a dicto nionasterio dependentem et per ejus cancmicos solitum gubernari, ad quem cum Sanctorum rcliquiis, libris, etoniamcntis ccclesiasticis confugistis, et in quo certisque hospitiis contiguis eidem prioratu conjungendis monasteriolum cum modicis ofilcinis, ubi silentium et alla teneatif regulnrin instiluta, commodius quam alibi conslrui poterit vos transferre et ibidem morari libère valeatis licentiam conccdere dignaremur. [Liccntiam bi;gu8modi conce^ dit.] Datum apud Villamnovam Avinionen. dioc. XV kal. Junii anno octavo ». Les

Bénédictines de Saint-Loup et les Cisterciennes de Voisins. Le sort de La Magdeleine-lez-Orléans de TOrdre de Fontevraud était pire encore. Ce monastère, habité par plus de soixante religieuses, fut démoli * et dans les années qui suivirent, toute leur fortune, les meubles et les immeubles, les titres, même les fenêtres, les portes, le bois et les pien'cs en démolition furent saisis par les malveillants^ . L'église paroissiale de Saint-Pierre-Ensentelée fut ruinée de telle sorte que le curé et ses paroissiens durent se retirer dans la ville ^. Les quatre Ordres mendiants perdirent également les maisons qu*ils possédaient en dehors des murs ^. Dès le 23 octobre 1358, les Carmes reçurent du pape la permission d'aliéner leurs anciennes habitations et de se retirer ailleurs ^. Les Dominicains n'étaient pas encore installés dans leur nouveau couvent en 1372^. C'est dans ce même temps que la célèbre abbaye de Saint-Aignan fut abattue, ainsi que Jean de Venette le répète deux fois '^, bien que d'autres

chanoines avaient alors Tinlention de construire un nouveau monastère (/Jbid., fol. 280. ad Maii 20)^ mais le 28 avril 1371, leur église n'était pas encore b&tie {Reg. Val. Greg. XI, n« 282, fol. 43).

1. Jean de Venette, p. 296. Voy. la note suivante. De Vauzellbs, Hisl. du prieuré j de Ul Magdeleine-leZ'Orléans (1873), au contraire dit p. 45 : « nos recherches ne nous ont rien appris à ce sujet ».

2. Suppl. Urbani V, n" 41, fol. 10, ad an. 1375, April. 16 : « Significant S. V. cum lacrimis etgenibus flexis et exponunt devoti vestri lilii et assidui oratores priorissa priorquc et conventus prioratus hospicii nionialium B. Marie Magdalene prope Aurelianos per priorissam quantum ad moniales et sorores insimul et ad partem commorantes, et per priorem quantum ad fratres ad partem aliam commorantes et administrationem tcmporalium ipsius prioratus soliti j^ubernari, a monaslerio monialium Fontis Ëbraudi O. S. B. Pictaven. dioc. dependentis, quod cum nonnulli iniquitalis filii, quos prorsus ignorant, décimas, redditus, census, legata, domos, vineas, ortos, prata, pascua, neniora, molendina, jura, jurisdictiones, vasa aurea et argentea, calices, cruces, libros ecclesiasticos, pannos lineos et laneos, bladi, vini, lanarum quantitates, pecuniarum summas, privilégia, litteras auttenticas, instrumenta publica, hostia, fenestras, lapides et ligna suorum destructorum occasione guerrarum edificiorum, animalia ad agriculturam necessaria, et quedam alia bona ad dictos significantcs et prioratum spectantia tenierc et malitiose rccelare et occultare, ac occulte detinerc presumunt. [Petunt ut cantori ceci. S. Aniani Aurelian. concedalur ut in supradiclos excommunicationis sententiam proférât, nisi de premissis satisfaciant]. Dat. Avinione XVI kal. Maii an. III. »

3. Bimdembt, Hisl. de la ville d'Orléans (188&), II, p. 288, où Ton apprend, du reste, peu de chose sur cette destruction des fauboui*gs.

Page 1