Kmghto.x, p
7. Reif. Vat. Innocent. V/, n° 240, fol. 31 : « Carissimo in Christo fîlioCaroIo Romanorum iinpcratori... Nimirum, fili carissimc, excrcscentc dicrum malitia plena turbationum sunt nmnia nec désuni qui cotidic opprimant innocentes. Nuper siquidem ad aures noslras querula salis insinuutiono pcrvcnil, proul ctiam ad excellentie tue noti-
semble que Gautier Masny, instruit de la descente en France projetée par le roi d'Angleterre, ait changé son plan puisqu'il se dirigea vers Calais.
Le dessein d'Edouard était d'aller tout droit à Reims avec son armée et de donner le coup de grâce à la maison de France en s'y faisant couronner roi *. En présence de Pépouvantable situation du royaume absolument dépourvu d'une armée qui pût faire face à l'armée anglaise, on pouvait plus que jamais prédire : Finis Franciae. Mais on vit encore une fois se vérifier cet adage : l'homme propose et Dieu dispose.
Le l**" octobre, le duc de Lancaster débarqua à Calais. Cette ville était déjà remplie par les troupes indisciplinées de Gautier Masny qui durent évacuer pour faire place à l'armée d'Edouard ^. Le duc de Lancaster se mit à la tête de ces troupes et entreprit une chevauchée à travers l'Artois ; il passa devant Saint-Omer dont les habitants, prévoyant le danger, s'étaient proposé de prendre, pour assurer la sécurité de leur ville, l'abbaye cistercienne de Clairmarais, d'y mettre des gens d'armes et de la démolir au besoin. Mais le 17 septembre 1359, Louis de Maël empêcha les échevins de Saint-Omer de porter aucun préjudice à l'abbaye ^. Je ne sais quel
tiam jam credimus verisimiliter pervenissc, quod dil. filius nob. vir Wallerus de Mauni miles Cameracen. dioc, ven. fralri nosiro Petro episcopo Cameracen. et suis ecclesic, civitaii et toti patrie Cameracen. hostiles insultus, minas adaugendo terroribus contra Deum et justitiam perpersonas notabiles quasi bello et hiis que ad bclla secuntur indicftis, noviter nunciavit, occasiones quasdam prctendens frivolas et inanes ; nec valet per dictum episcopum et suos et ecclesie suc fidèles ambassiatores et nuntios in suam et suorum excusationem et defensioncm eidem Waltero claris probationibus demonstrari, quod adversus cos ratione guerrarum que inter reges et régna Francie et Anglie moventur, nulla debeat aut jure bellorum possit eis inferri molestia vet jactura. nichilque ad eos de talibus pertinere, cum ipsi extra régna predicta infra sacri tui imperii limites et excellentie tue dominium constituti ab utriusque regni turbationibus exempti esse debeant pcnitus et immunes. Idem itaque Walterus, prout asseritur, mixtas etiam preces justis hujusmodi dcfensionibusnon attendens, in suis nichilominus hoslilibus comminationibus ctterroribus perseverat. Nos itaque tantis malis preteritis, quorum sine mentis perturbatione reminisci non possumus, paterno compatientes affectu, ac propterea obviari futuris ab ipsis principiis cupientes... [rogat imperatorem, ut obviet remediis opportunis hishostilibus comminationibus]. Datum Avinione xvi kal. Maii anno septimo ». Cf. Wbrunshy, n" 485.