Ci-dessus, p. 198, el not
2. Inir. el exit., n'* 293, fol. 216>>, ad an. 1360. Febr. 24 : «Anno a Navîtate Domini millesimo CCCLX, indictione XIII, poniiftcatus... Innoceniii divina providentia pape VI anno oclavo...
Die xxiiii Februarii Cuni Pctrus Johannis civis AWnion., Franciscus de Podîo de Luca, Atomanus Maleficii cl Bartholomeus Adcmari de Floreniia mercatores curiam Rom. sequcntcs arrendaverunt scu ad firmani cepcruni a dominis Raymundo sancte Crucis in Jérusalem et Audciynci SS. Johannis et Pauli tit. presb. cardinalibas TÎce et nomine ac mandato domini nostri pape ad firmam tradentibus pro mnrû et foMêàtiâ faciendis pro clausura civitatis Avinion. ad duos annos continue m tutl. oetobrù^ proxime preleriti inceptis (^abellam vini, ((uod vendatur intérim in civitate et suburbiis Avinion. prelio xxxix'" flor. auri solvendorum in certis tcrminis in instrumente per majçislrum Rertranduni de Rupe auctoritatc apostolica notarium dioc. Gatiircen. super diclo arrcndumento recepto expi*essatis : hinc est quod pro eo quia pecninia pro dicta clausura facienda est in parte necessaria de presenti, et dominus noster papa volens [quod] dictum opus sive clausura celeriter perficiatur, de mandate dicU domini nostri pape vive vocis nraculo michi facto et de ordinatione dictorum dominorum canlinalium fuerunl mutuati et tradili per dom. thcsaurarium de pecuniis camcre pro neccssitate dicte clausure dom. Hemai*do Rascacii militi Avinion. deputato unn cimi certis aliis nd dictam dausuram fleri faciendam ipso dom. Bemarde manualilcr recipientc, quos predicti arrendatores promisemint reddere et solvere prcfate camere in secundo anno dicti arrendamenti in kal. octobris proxidlis lùturis incipiendi in terminis in instrument o per dictum ma^strum Dertrandum recepto expressalis, prout in inslrumenlo per dom. Johannem Palaysini notarii (tic) camere recepto super hoc plenius continetur = xix"" v^ flur. fort. » Ce n*e8t donc pas seulement en 1361 que l'enceinte fut commencée, comme croit Lucb, p. xxxii, not. 1.
3. Inir, et exil., 1. c, fol. 216, an. 1360 : « Die xxviii Januarii soluti de mandato dom. nostri pape domino Ili^aldo (luitardi.castellano castri Pontis Sortie prope Avinîonem pro fossatis in circuilu et pro cuslodia ejusdem castri ûeri faciendis ipso mannaliler reci]>iente =: ii<: tlor. Fol. ÎIK** : Die viii Junii soluti fuerunt... pro mûris et fossatis faciendis in anibitu dicti loci et pro custodia,ipso manualiter recipiente ii* flor. fort.! .
LES COMPAGMES DANS LE MIDI JLSQUEN 1365 387
Comtat Venaissin. Le Pape fît garder le pont du Saint-Esprit*, et, le 18 décembre, 500 florins furent payés à cet effet aux gens d'armes, qui, sous la conduite de Mathieu « Achetantis », homme d'armes de Luques, devaient défendre la place -. Encore ne savaiton au juste, à Avignon, d'où venait cette Compagnie. Le 19 décembre, on la croyait toujoiu's venue du Nord, car on avait appris l'invasion des Compagnies en Champagne et leur marche à travers la Bourgogne. Le Pape envoya demander à Lyon dans quel endroit elles stationnaient. Le même jour, une rumeur se répandit que la Compagnie signalée venait du territoire génois, et Innocent prit des mesures pour l'empêcher de faire irruption dans le Venaissin ^. Le 26 décembre, Avignon n'était pas encore exactement informé du lieu où elle se trouvait*; mais, le 27, en la fête de saint Jean
1. G. Tbraubb donne surce pontctle lieu quelques renseignemenls dans Hist. d^Uzès et de son arrondissement (Uzès, 1879), p. 136 suiv., livre du reste sans grande valeur. Avant la construction de ce superbe pont, terminé en 1309, la ville se nommait Saint-Salurnin-du-Port, à cause du prieuré bénédictin. Le pont doit son nom A la chapelle du Saint-Esprit qui se trouvait sur la rive gauche du Rhône.
2. Introït, et exit.^ 1. c, fol. 221 ^ : « Die xviii Decembris soluti fuerunt de mandato doniini nostri pape P[etro] Scatissa, thesaurario Francie, pro vadiis et expensis per ipsum thesaurarium solvendis certis bricandis missis ad custodiendum pontem Sancti Spiritus, ne prava societas, que dicitur venire in Provinciam, transeat per dictum pontem, magistro Matheo Achetantis de Luca servienti armorum domini régis Francie et vigerio dicti loci Sancti Spiritus, pro ipso P. Scatisse et ejus nomine manualiter recipienli v^ flor. » Ainsi l'assertion de Villam, p. 642 , que n la rocca » fut défendue « per uno castellano Luchese » est confirmée. Jean Souvain, sénéchal de Beaucaire, portant l'argent à Paris, vint à Pont-Saint-Esprit seulement à la veille de l'occupation. Voy. l'acte éd. par Luck dans Fhoissart, VI, p. xxxi, not. 1.
3. //)((/., fol. 222 : « Die xix, Decembris soluti fuerunt de mandato nostri pape Henrico de Touris et Nicolao Lombardi cursoribus domini nostri pape missis archiepiscopo et collectori Lugdunens. cum litteris camere ad explorandum de dicta prava societale, in quibus locis est, ipsis cursoribus manualiter recipientibus pro expensis faciendis xvi flor. fort.
Die cadem soluti fuerunt de mandato dom. nostri pape domino Nicolao de Glande, militi Gebennen. dioc, misso cum xxv hominibus armorum per dom. nostrum papam ad custodiendum passus et introitus comitatus Venayssini, ne prava societas qae dicitur esse in partibus Januen,, intrct comitatum ipsum ad dampnificandum, quos cidem portavit Bertrandus de Engolisma domicellus Caturcen. dioc, Audoyno de Acra can. Carpentoraten. et thesaurario dicti comitatus pro dom. nostro papa et Romana ecclesia, per ipsum dominum tradendos dicto domino Nicolao pro suis et dictorum hominum armorum expensis in premissis faciendis dicto Bertrando manualiter recipiente ^ iiii' flor. fort. »
4. Ibid. : « Die xxvi decembris fuerunt soluti Colino Lombardi et Bernardo Plantati cursoribus dom. nost. pape missis ad explorandum de prava societate que dicitur venire Avinionem et in Provincia, dicto Colino pro se et aliis manualiter recipiente pn» eorum expensis faciendis = xvi flor. fort. »> Comme la chancellerie de Charles IV, ainsi celle d'Innocent VI changeait à Noël l'année (1361) et l'indiction (xiv).
rEvangéliste, on apprit que ladite Compagnie était soit à Roquemaure ou aux environs, à l'Ouest d'Uzès et au Sud du Pont-Saint- Esprit. Le même jour, elle prit Chusclan * (canton de Bagnols), et le lendemain, la nouvelle parvint à Avignon qu'elle était à Codolet, canton de Bagnols, au Nord de Roquemaure 2. Il était donc évident que cette Compagnie se dirigeait du Sud vers le Nord. Ce jour-là, un Dominicain, Jean Sereni, à peine rentré à Avignon, fut envoyé pour reconnaître le mouvement des troupes; la Compagnie ne s'était pas encore fixée. En même temps, on ordonna à 25 gens d'armes d'aller garder Saint-Laurent-des-Arbres, situé dans la viguerie de Roquemaure ^, Le 29 décembre, il n'est fait aucune mention de la prise du Pont-Saint-Esprit ; on craint plutôt une surprise à Avignon de la part de la Compagnie, et des mesures sont prises en conséquence ^. De la même manière on men-