I. — Voir p
ut supra, et unius ex proximioribus agnatis ex parte matris iurantium ut supra, si habet; et si non habet non possit facere, nisi in praesentia duorum habentium auctoritatem auctorizandi, ut supra; qui omnes in praestanda tali auctoritate debcant esse concordes; et aliter contractus non valeat. » Statuta Magnificae Civitatis Bergomi. Ex vetusti Codicis. Bcrgame, 1737, p. 205.
Statuts de Modène, Lib. II, Rub. CX :
« De indemnitatibus mulierum et earum contractibus. Mulierum indemnitati, quarum sexus est fragilis, quaeque blanditiis vel minis facile circumveniuntur, in quantum possumus providentes statuimus, quod nulla mulier cujuscumque aetatis sit, etiam cum tutoris vel curatoris auctoritate, nupta vel non nupta possit aliquem contractum, vel liberationem, distractum, obligationem etiam ex causa dotis, vel confessionem alicuius qualitatis, receptionem ce renuntiationem, fideissionem, donationem, venditionem, alienationem, vel hereditatis aditionem, vel immistionem, vel alium quemvis contractum ve! quasi, per quem quoquomodo ipso mulier appareat obligata, vel aliquid qualecumque praeiudicium sibi generaretur, inire vel facere sine praesentia et consensu patris ipsius mulieris, si superest, vel si patrem non habuerit, unus saltem ex filiis ipsius mulieris maioris tamen XXV annis, et sui iuris, vel ipsis pâtre et filiis non extantibus, vel inhabilibus, vel contumacibus. sive recusantibus absque praesentia et consensu duorum proximiorum attinentium ipsius mulieris niaiorum aetatis XXV ut supra, et cum decreto unius Judicis advocatorum communis Mutinae si extant, et si non erunt duo, saltem cum praesentia et consensu unius attinentis, et unius vicini cum decreto tamen Judicis ut supra, et quicquid contrafactum fuerit ipsj mulieri quoquo modo praeiudicium generans non valeat ipso iure... Volumus quod si aliqua mulier per annum continuum tenuerit, et possiderit bona hereditatis ad eum spectantis, vel eorum partem aliquam, ea intelligatur et praesumatur dictam hereditatem solemniter et légitime adiuisse, vel ei se immiscuisse ita tamen ut nullo casu unquam gravari possit ultra vires hereditatis ad eum spectantis. Et nulla persona possit contrahere vei quasi vel aliquid agere aliquo ex praedictis modis cum aliqua muliere sine solemnitate praesentis Statuti, etiam si in praedictis vel aliquo praedictorum intercesserit iuramentum... Rub. CXIX. Volumus eas (sponsas) pro libito ipsarum voluntate posse inter vivos donare, et in ultima voluntate maritis relinquere. » Libri Q.uinque statutarum inclyta civitatis Mutinae, Modène, 1590, p. 165.
Statuts de Todi, Lib. II, Rub. LIV :
« Qualiter mulieres contrahere possint.
Statuimus quod nulla mulier possit contrahere vel distraere aut aliquam donationem causa mortis vel inter vivos, seu testamentum, codicillos vel aliam ultimam voluntatem facere sine praesentia viri sui et patris et fratrum carnalium et filiorum majorum XIV annis, si omnes praedictos habeat. Si vero patrem vel fratres carnales non haberet sine praesentia duorum proximiorum consanguineorum maiorum XIV annis habitantium in civitate et comitatu ruderti. simul cum maritu talis mulieris et eius filiis majoribus XIV annis si eos habet. Et si maritum non haberet sine praesentia patris. Si patrem non haberet sine praesentia fratrum carnalium maiorum. Et si dictos non haberet, sine praesentia dictorum duorum consanguineorum. Et si aliter faceret, non valeat nec teneat ipso iure.
Liceat tamen cuilibet mulieri sine alicuius praesentia vel requisitione in sua ultima voluntate de bonis suis ad pias causas relinquere usque in valorem XXV libr. corton sine praesentia seu requisitione alicujus praedictorum. Videlicet illa mulier quae exerceat artem sine ministerium texendi seu vcndendi vel lavandi pannos et panifacola et treccola' et alie hiis similes in ipsis scilicet artibus et ministeriis occasione ipsarum artium.. Licent etiam mulieribus constituere procuratorem et actorem ad lites et causas, et ad requisitionem et notificationem de quibus supra fit mentio. » Statuta Civitatis Tudertinœ, Macerata, 1 S53, p. 43.
Statuts de Gubbio, Lib. II, Rub. XLV :
« Quod mulier nupta contrahere, sive testari non possit absque consensu viri.
Uxor non possit de rébus suis aliquam obligationem, sine contractum alienationis facere, seu quoquo modo illas in alium transferri absque consensu viri. Et ideo habita prius licentia a Seren. D. W. teneatur ultra consensum sui viri facere consentire duos eius proximiores... Judicisque decreto talis obligatio sive alienatio firmanda est. Animadvertat tamen Judex, ne mulier omnino indotata remaneat, et quod pro eius assecuratione et indemnitate habeat regressum ad alia bona viri. qui in dicto instrumente sempcr pro inserto, et apposito habeatur, et ad priora iura redire valeat. Quod si dicta mulier testari velit. tencantur requirere consensu viri... Viro autem présente, et requisito coram duobus testibus vel alias légitime, mulier libère testari valeat, quamvis nollet eius maritus testamento consentire, et si id prohibuerit. \cl quomodocumque impedierit, iudex suas partes pro testamento praesens interponat. » Statuta Civitatis Eugubii. Eugubio, 1624, p. 83.
Milan, Archivio di Stato, Reg. Pnnigarola, Lett. N, fol. 89. Année 1507 :
« Litterc qualiter Diia Elisabet de Bragnis possit contrahere et distrahere de bonis Dni Bapte Câpre
mariti sui.
Ludovicus dei gratia Francorum rex Dux Mediolani...
Consideratis subannexis precibus Elisabet Bragne, informationibusque alias apud Senatum nostrum Mediolani sumptis per quas satis constat ». Ce droit lui fut accordé.
Dat. Mediolani die 27 7bris i 507 Regni nostri decimo. »
Naples. Dom. Antonio Parrino, Teatro eroico e politico dei governi dei Vicere del Regno di Napoli. Naples 1875. Vol. I, p. 223. Pragmatique de D. Pietro di Toledo, vice-roi, I532-I553 :
V» Che la donne non potessero obligarsi per malleveria, ne l'are alcun contratto, ancorche rinunziassero al favore del vellejano. »
Cf. Mêmes dispositions dans les statuts suivants :
Statuta civitatis Eugubii, Gubbiu, 1624, Lib. II, Rub. XLV, p. 83. — Stattita nrbis Ferrariœ, Ferrare, 1624, Lib. II, Rub. XC, p. 184. — Statuta magnificœ civitatis Bergomi, ex vetusti codicis, Bergame, 1727, Collatio sexta. Rub. XXIV, p. 205. — Statuta civitatis Beneveiiti, Benevent, 1717, Lib. II, Rub. XVI. Il en était de même à Milan. Constitutiones provinciœ Mediolensis, Milan, 1617, p. 96. Cependant, on pouvait dans certains cas dispenser la femme de cette tutelle :
« Littera in fa\'orem D. Caterina de Oxio quod possit contrahere absque consensu agnati.
Dux Mediolani Etc. Tenore presentium concedimus quod dicta Caterina mercari, vendereet alienare. in iuditio stare, investituras coeterasque omnia facere possit absque agnati consensu. » Milan, Archivio di Stato, Reg. Panigarola, Lett. H, fol. 196, an. 1494.
En 15 19, le roi de France François I" agissant en tant que duc de Milan, autorisa une femme à contracter des engagements, faire des locations... contrairement aux dispositions des statuts. Ibid., Lett. O, fol . 200 :
« Littere in favorem dfie Lutie de Zunigo uti possit facere cnnfessiones et locationes ad tempera, sine consensu. Franciscus dei gratia Rex Francorum et Dux Mediolani... Fidelissime servitrix Lutia de Zunigo vidua quôd Baptiste de Plenis... concedimus quod possit et valeat sine consensu agnati nec iusdicente auctoritate, prout statutum Mediolani disponit quaslibet contractus, confessionum ac locationum temporalium facere... Dat. Mediolani VII gbris IS19. »
Statuts de Montenuovo, province d'Ancona. S'appuyant également sur la fragilité du sexe féminin, ils prescrivent que tout contrat, testament, donation ou autre disposition des biens d'une femme ne sera valable qu'autant qu'un de ses parents l'aura assistée et autorisée. Statntornin Ecclesiasticae Terrœ Montis Novi volumen, Macerata, 1588, Lib. II, Rub. XLV, p. 36.
Libri quinque Statutorum inclytœ civitatis Mutinœ, Modène, 1590, Lib. Il, Rub. CX, p. 165.
Statuta... Terra Montis Granarie, Macerata, 1564, Lib. III, Rub. XVIII. — Statutorum ecclesiasticœ Terrœ Sancti Elphidi volninen, Lib. III, Rub. VII. — Statuta provisionesque ducales civitatis Tarvisii, Venise, 1574, Lib. III, Rub. XIII. — Statuta Terrœ Dit,rantis, Urbino, 1596, Lib. II, Rub. XXI. Lib. III, Rub. VIII. — Statuta Urbis Ferrariœ, Ferrare, 1624, Lib. II, Rub. XVI.
Statuta civitatis Assisi, Pérouse, 1543, Lib. III, Rub. XII. Les Statuts de Rome, ceux de iç8o comme les précédents, limitent étroitement les droits des femmes. Statuta Almœ Urbis, cum glossis, Leandri Galganetti, Rome, 161 1, p. 254 et surtout p. 478, 479. Statuts de Brescia (XIII° siècle), Lib. III, cap. CL.
M Quod maritus, uxore premortua, lucratur dotem etiam sine pacto expresse, et mulier similiter donationem viro premortuo. »
De même, on lui donne le droit de recouvrer sa dot, Lib. III, cap. XV : « Quod nmlieribus fiât ratio de dote equaliter cum aliis creditoribus », cap. CL : « Quod... mulier donationem vira premortuo lucratur etiam sine pacto expresso ». Hist. Pat. Monumenta., Turin, 1876, col. 1724, 1759.
APPENDICi:. 377
FACULTÉ DE DISPOSER DES BIENS DOTAUX OU PARAPHERNAUX'
