I. — Voir p

Statuts de Fermo :

« Si quis affinem in primo, secundo, tertio vel quarto gradu affinitatis sihi coniunctam, vel virginem carnaliter cognoverit contra ejus voluntatem capite puniatur; si vero ipsa volente tune masculus et foemina puniantur in quingentis libris denariorum pro quolibet, quam poenam si non solverint infra decem dies... manu dextera vel sinistra, arbitrio Potestatis. a brachio amputetur... » Statuta Firmanorum, Fermo, 1589, Lib. IV, Rub. 44, fol. 109.

Statuts de Modène :

« Si quis in civitate Mutina et districtu adulterium commiserit cum nupta muliere condemnetur in C. libr. Mutinensium. Mulier vero nupta quae commiserit adulterium tondetur et verberetur per civitatem Mutinae. et amittat dotem, quae dos perpetuo sit mariti et ejus heredum. » Libri quinque Statutorum... Civitatis Mutinae, Modène, 1590, Lib. III, Rub. 57, fol. 214.

Statuts de Castel Durante :

« Adulterium committens cum uxore alterius honestae vitae... volente ipsa... puniatur in ce. libris denariorum. Mulier vero coniugata quae se adulterari permiserit in domo ejus viri, dotes amittat et ipsius viro applicentur. Si vero extra domum viri... puniatur adulter in libris C. denar. adultéra vero dotes amittat... Si adulterium commissum fuerit violenter... capite puniatur... Si famulus alicujus... cum uxore domini... deliquerit... capite puniatur. » Statuta Terrae Durantis, Castel Durante, 1596, Lib. III. Rub. 5i, fol. 74.

Statuts de Cento :

»< Si quis vel si qua mulier commiserit adulterium condemnetur in libris C. bononiensium. Dos adulterae veniat ad filios... si per vim committeretur... poena capitis puniatur adulter et nuUum damnum mulier incurrat. » Statuta Terrae Centi reformata an. 1607, Ferrare, 1609, Lib. IV, Rub. 35, fol. .2S0.

Statuts de Conegliano :

M Si quis rapuerit vel adulterium per vim commiserit cum uxore alterius honeste vivente, capite puniatur.., ipsa mulier nullam poenam patiendo; et si eam sponte, seu sua voluntate cognoverit, condemnetur in libris C. parvorum. Ipsa vero mulier comburetur... si in fortia comunis Conegliani fuerit... » Statuta Terrae Conegliani, Conegliano, 1610, Lib. IV, sans numération d'articles, fol. 102.

Statuts de Gubbio :

« Qiiicumque adulterium cum incestu, cum muliere attinente usque ad quartum gradum... commi serit. ad mortem una cum muliere damnetur, et eadem poena puniatur quicumque violenter mulierem maritatam cognoverit... Committentes autem simpliciter adulterium cum muliere volente poenam C scutorum incurrat, et in exilium per triennium mittatur... Si mulier fuerit vilis conditionis, vel inhonesta, tune in poenam libr. C. condemnetur. » Statuta civitatitis Eugubii, Gubbio, 1624, Lib. IV. Rub. 22, fol. 34.

Statuts de Bénévent :

*< Si quis virginem. viduam aut coniugatam honestae conditionis appellare presumpserit verbis, aut blanditiis tentare ad stupra, vel adulteria committenda. si principalis, pro prima vice poena unciarum duarum mulctetur, si vero mediator aut leno, poena duplicetur; at si bis terve tentaverint, cum poenam praedictam spernere videantur, principalis exilio, leno vel lena aut mediator fustigetur.

Si tentata. nolens consentire, tentantes predictos verberaverit vel perçussent, usque ad membri debilitationem perpetuam exclusive, ad nihilum teneatur; si vero ultra processerit, etiam ad mortem pro modo culpae puniatur tanquam delictum culposum, et juxto dolore commissum habeatur.

Sed si mulier consenserit, et stuprum vel adulterium commissum fuisset, uterque poena juris puniatur : mediator vero vel mediatrix fustigetur, et bulletur in faciem, et in exilium mittatur.

In crimine adulterii aut stupri in viduam vel virginem procedi non possit, nisi ad querelam in qua maritus primo, postea pater, filius, frater et coeteri successive usque ad quartum gradum, gradatim in alterius defectum admittantur ad accusandum. Si vero in utroque casu interveniat vis, possit etiam ex officio procedi, etquilibet de populo admittatur ad accusandum.

Et mulier de adulterio per maritum accusata et convincta dotem perdat, et marito applicetur, etiam si civiliter eam agat. » Statuta civitatis Benventi, Bénévent, 1717, Lib. III, Rub. 16, fol. 91.

Statuts de Cori :

» Si quis scassaverit vel intraverit domum aliquam causa adulterandi, mulierem bonae famae nuptam, vel viduam, virginem vel solutam contra voluntatem ipsius mulicris, pro sola scassatione videlicet ingressu condemnctur ad trirèmes per quinquennium... si vero per vim rapuerit, poena juris cornmunis puniatur... » Statuta civitatis Corae, Cori, 1722, Lib. III, Rub. 4s, fol. 108.

MESURES CONTK'E DES ADUF,TKRES'

Milan. Archivio Storico Civico, Sentenze del Podestù, an. 1385, vol. I. Condamnation d'une femme adultère.

« Sententie pronunciate per Egregium et spectabilem virum dominum Karolum geho (zeno) de Veneciis... honorabilem potestatem Civitatis et comitatus Mediolani. Contra Valenciam de giringellis filiam quôd Diii pagani et u.xorem legiptimam marcholli qulla siclie ser Drii Jacobini civitatis Mediolani... quod ipsa Valencia habens dictum marchollum maritum suum legiptimum nialo modo et ordine, diabolicoque spiritu instigata anime et intentione ac proposito adulterium committendi spunte se cognosci fecit a Beltramino de Merono seu de herba ser Diii Jacobi dicti Barliej... et cum eo Beltramino adulterium commisit contra voluntatem ipsius Marcholli viri sui.

Condemnamus ipsam Valenciam si quo temporc in nostri forciam vel successorum nostrorum... pervenerit... Quod ducatur ad locum iustitie consuctuni et ibidem ei caput a spatulis amputetur, ita et taliter quod a corpore separetur et penitus muriatur. »

Édit de François I", en tant que duc de Milan, relatif aux enlèvements. Milan, Archivio di Stato, Reg. Panigarola, Leit. P, fol. 14. A vrai dire, cet édit ne fut pas édicté personnellement par le roi François 1°'' qui, en cette matière, eût peut-être été porté à l'indulgence; le 5 septembre 1520, il se trouvait à Saint-Germain-en-Laye (Itinéraire de François 1*"^, Catalo<;ue des Actes, t. VIII).

« Decretum pro raptu mulierum etiam inhoneste viventium.

Franciscus Dei gratia Rex Francorum Dux Mediolani.

Commodum et pacem pertinent omnibus semper temporibus in maxima consideratione fecit ut mulier (um), per vim raptus prohiberentur. .. nuper infmitas prope ac graves in dies querellas deferri audivimus contra huiusmodi mulierum raptores et violatores eo quod si contra eos proceditur per officiales nostroset carceribus mancipentur ut débitas luant penas statini élégant. Ita demum posse corporaliter puniri si mulieres rapte honeste sint quo lit multotiens, ut per falsos et coruptos testes probata aliqua in honestate mulieris rapte capitale efugiant suplicium, solumque plectantur levissimis pénis pecuniariis a statutis civitatum impositis... Etc.. quare morbo hinc quottidie ingravescenti prospicere volentes hoc presenti Decreto quod vim legis habere volumus, sancimus et ordinamus ut a modo in antea nemo admittatur ad probandum mulierem raptam esse inhoneste vite, et si probatum sit, non relevet ubi rapta tempore raptus habitet cum marito aut matre. Sed indistincte raptores et participes et auxiliatores totium mulierum cohabitantium cum marito aut parentibus puniantur in poena imposita in decreto rapienti mulierem honeste vite. Qjjin imo pro tollendis hujusmodi insolentiis decernimus quod etiam ubi extra casus suprascriptos rapiatur aliqua mulier que convincatur esse vite inhoneste quod adhuc puniantur raptores participes et auxiliatores arbitrio nostro vel Senatus nostri Mediolani in hère vel in persona, iuxta personarum et casus qualitatem, non atenta levi pena pecuniaria a Statutis imposita.

In quorum fidem présentes fieri et publicari iussimus...

Dat. Mediolani quarto septembris i';20 et regni nostri se.xto...

Signatus Franciscus Sachetus Cridatus et publicatus super plattea arenghi et in broleto comunis Mediolani per Aluysium de Marlyano tubetam comunis Mediolani die mercurii quinto septembris 1S20. sono tubarum premisso. »

Édit du duc Francesco Sforza (1523) relatil au même objet. Milan. Même registre, fol. 163.

« Franciscus secundus Sfortia Vicecomes Dux Mediolani... decernimus quod nemo post bac de raptu aut vi mulieri illata vero accusatus, nec aliquis cius dcfensor probare possint aliqua fuisse inhoneste vite dummodo cum rapta fuit vel ei vis illata habitaret cum pâtre aut matre aut marito aut fratribus aut