LA MORT DE JEAN DE HUNYAD
UÉar DK BON Fi X lu.
Bonfiuiq d'Asooli, (jui, durant de longues aimées, vécut à la cour du roi Mathias I et fut protégé par ce prince , dut, plus que personne, être à même de se procurer sur la mort de Hunyadi des renseignements certains. La^lupart de ceux qui avaient assisté aux dernières heures du héros vivaient encore. Sans doute, ils s'empressèrent d'apporter leure notes et leurs souvenirs au savant historien qui entreprenait de raconter en un beau langage latin , imité de Tite-Live, les vieilles annales du peuple hongrois. Nous avons doiic accepté la narration de Bonlinio, qui du reste se trouve confirmée pai* les autres chroniqueurs contemporains, notamment par Thurôczi et par Ranzani.
PIÈCES JlblIFICATlVËS. 489
Nous n'eu avons repoussé qu'un ou deux passages, parce qu'ils nous ont paru empreints de flatterie envers le second fils de Ilunyadi, protecteui' de l'écrivain.
Aderant fiUi duo , Lidisiaus feroci animu , et robusto
curporejuveiiis,et Mithids adolesceus DIuidu ingenio, et pr*stanti
indole prœditus : item cognatorum et amicorum numerus non me-
diocris: Capistrauusalatere iiondiscessit. Sœuit ipsa febris indies,et
nuUa mediea artesœvitium reraittit : desperatur uiri salus^ et medi-
coram eluditur opéra. Capistranus demum Coruinum hortatur, ut
quando DiuinsB Tortasse tempus euocationis ÎDstaret testimciitum
œdat, humana disponat, saluti consulat et quae ad animi emigra-
tionem pertinent, ueluti sacra munia iubent, cuncta paret, née
minus nunr, qumn opus est, qiiam olim industrius et prudeos
sibi esse uideretur. Arrisit ad h<BC nir ille fortissimûs ,. et pia p:i-
tris consilia rommendauit, se tamen cuncta multo aatehac dispo-
suisse respondit : ignauum et imprude ntem illum reputavit , qui
ad extremum vitaj , ubi sui rompos , prœ formidine mortis nemo
esse posset; officia ista distulerit. Ne me (inquit) uelim usquo adeo '
incautum et iraprudentem Capistrane putes, ut quap probe suades,
hœc ad mortis agonem et tempus emigrationis ipse distulerim :
multo ante hsc cuucta constitui iam diu qu«B ad emigranduui
facerent, comparaui : testamentum diu condidi, et quid liberis et
amicis, quid dijs immortaltbus legaudum sit, sat beue (ni fallor)
pro facultatum copia, prouisum existimo. Curamsalutemaue animi
mei, nequaquam liberis delegandam esse censui, pro facuitate non-
nulla templa fundaui. Erogaui in pauperes, qus numanitas et pie-
talis ratio iusserat. Et ad perageadura quod instat iter, uiaticum
(]uoque raihi comparatum, firmaconstansque fides et spes ingens:
item et tôt excepti pro fidei ortbodox» uulnera laboresque, et prae-
sertim Oiuinamilû totieus explorata benignitas, et prœsentia me
bene sperare iubet : haud inscium Coruinum in bac misera uita
mortalium , tôt insidiis petitum, tôt periculis et tempestatibus agi-
tatum^ fclicem demun quietem inuenturum. Id uimm me angit
et cruciat, quod pro teinporis angustia, nondum profusœ in me
Dinin» beneficentis mihi sitisfacere liquit. Verum in bac Jesu
Christi seruatoris exuberans clementia pietasque succurrit : quippe
qui sine animi uersura, a me sibi «^.itistieri patietur. Totam uitam
sub eius ductu auspieiisque militaui, quanquam stipendia gratuita
lacerem, multo plus tamen re[)cn(lit in uita , quam mérita postu- !
larenl : fidelissimi ueterani tidem dux ille non deseret. Vos autem ,
filij , amicique cbarissimi , buiusce me uitae miseriis exauctorari i
«quo animo (qusso) patiamini, fluxa bir et caduca sunt omnia:
nihilest quod quicquam çrster umbram babeat boni. Militauimus
bic satis superque : militi» pismia apud supen)s exigemus, et ea
quidem commoda a Diuina liberalitate consequamur , quae sunt
perpetuo duratura. Si recta sapitis, et stolida mortalium cbaritas
vos non fallit interturbatque, fortuns meœ Ûdendum esse potius,
quam miserandum reputabitis. Dux ille prspotens gratissimusque,
sub cuius auspicils sacra stipendia feci, ueterani sui labores mi-
seratus, militis uacationem indulget : et quœ diu proposuit, nunc
«0 HAN DR HCmYAD.
emerito magna pneoûa tribuet : proinde hune necessxtatis abitom patientissime toierate. Si quid abituro numeris , in hac pompa et emissione Coruino tribuendum esse censetis, qnod ait gratissimum futurum, uestigia^ dulces filij , paterna sectamini, cum paterna uirlute gloriaque certate : experiamirii, si superare liceat, qnod mihi ner mortem interceptum est, Turcarum bellum continnate, conuciteque. Id innum, constans et gloriosum existimate, qnod honpstatem foueat et pietatem, atque Deo gratissimam reputetis. !n Diiiino cnltn et religione persistite. Et qnod mihi assequi non licuit, deleti Turcarum nominis gloriam comparate. Ne indignum quidem et indecorum est, studiorum militisque paterne , iuxta atque logatarura fortunarum htpreditatem accipere. l<ique in primis precor, ne def^nerando per negligentiam et ignauiami, patemum nomen dehonestare uidi^amini. Te id in primis facere rabeo, Mathia dulcissime, qui natu quo minor es, eo melius bona indoles de te sperare cogit. Prouinde ualete omnes Coruini memores : tu quoque Capistrane, vale : pro sainte nostra pias preces effunde, snpplicaque, et quando sub eodem Imperatore meruimus, ad accipieiida mecum stipendia properate. Quum h«pc diiissel, prœsentihus liberis dato osrulo, benedixit, amicis circum collachrymantibus commendauit , omniumque dexteras apprensauit : exorauitmox eos, in primisque Capistranum, ut in proximam Diutt Genitriris ©dem, ad rem saoram faciendam se déferrent, et quum eucharistiam acceptunis esset, Dominum ad servum, qnod indignum erat, venire minime paterentur, sed ipsum in sdem ad Dominum introdurerent • translatus in templum, et sacris operatus, accepta eucharistia, placatisque extemplo numinibus, animaro efflauit, perpetuum quoque suî desiderium Vngaris reliquit,
(Antonii Bonfinii rerum Hvngftricati/m Décades tres^ éd. de Francfort, :n-foiio, i vol. hdiliii, p. 492 et 483. -— Decad. m, L. YIII).
rRÉFACE. — La Hongrie oubliée et méconnue. — Proclamation de Napolëon. — Sujet et but de ce livre 3