‹ La Hongrie, son génie et sa mission; étude historique suivie de Jean de Hunyad, récit du 15e siècleChapitre 50 sur 57 · RÉCIT DE BONFINIO · texte numérisé non relu

RÉCIT DE BONFINIO

Bonfinio d'Ascoli, qui, durant de longues années, vécut à la cour du roi Matliias 1 et fut protégé par ce prince , dut, plus que personne, être à même de se procurer sur la mort de HunyacU des renseignements certains. La plupart de ceux qui avaient assisté aux dernières heures du héros vivaient encore. Sans doute, ils s'empressèrent d'apporter leurs notes et leurs souvenirs au savant historien qui entreprenait de raconter en un beau langage latin , imité de Tite-Live, les vieilles annales du peuple hongrois. Nous avons donc accepté la narration de Bonfinio , qui du reste se trouve confirmée par les autres chroniqueurs contemporains, notamment par Thurôczi et par Ranzani.

Nous n'en avons repoussé qu'un ou deux passages, parce qu'ils nous ont paru empreints de flatterie envers le second fils de Hunyadi, protecteur de l'écrivain.

Aderant filii duo , L'idislaus feroci animu , et robusto

corporejuveuis,et Mutinas adolesceus Diuino ingenio, et pnestanti indole praeditus : item cognatorum et amicorum numerus non raediocris: Capistranus alatere nondiscessit. Saeuit ipsa febris indies,et nulla medica artesaevitium remittit : desperatur uirisalus, et medicorum eluditur opéra. Capistranus deraum Coruinum hortatur, ut quando Diuinae t'ortasse tempus euocationis instaret testameutum aedat, humana disponat, saluti consulat et quae ad animi emigrationem pertinent , ueluti sacra munia iubent, cuncta paret, nec minus mine, quum opus est, quam olim industrius et prudens sibi esse uideretur. Arrisit ad ha3C uir ille ibrtissimus , et pia patris consilia commendauit, se tamen cuncta multo antehac disposuisse respondit : ignauum et imprudentem illum reputavit , qui ad extremum vit®, ubi sui compos , prae formidine mortis nemo esse posset, officia ista distulerit. Ne me (inquit) uelim usque adjtp incautum et imprudentem Capistrane putes, ut quae probe su haec ad mortis agonem et tempus emigrationis ipse distulerim : multo ante hœc cuncta constitui iam diu quae ad emigrandum facerent, comparaui : testamentum diu condidi, et quid liberis et amicis, quid dijs immortalibus legandum sit, sat bene (ni fallor) pro facultatum copia, prouisum existimo. Ciuram salutem que animi mei, nequaquam liberis delegandam esse censui, pro facultate nonnulla templa fundaui. Erogaui in pauperes, quae humanitas et pietatis ratio jusserat. Et ad peragendum quod instat iter, uiaticum quoque mihi comparatum, firmaconstansque fides et spes ingens: item et tôt excepta pro fldei ortbodoxae uulnera laboresque, et praesertim Diuina mihi totiens explorata benignitas, et praesentia me bene sperare iubet : haud inscium Coruinum in hac misera uita mortalium , tôt insidiis petitum, tôt periculis et tempestatibus agitatum, felicem demun quietem inuenturum. Id unum me angit et cruciat, quod pro temporis angustia, nondum profusœ in me Diuinae benefleentiae mihi satisfacere liquit. Verum in hac Jesu Christi seruatoris exuberans clementia pietasque succurrit : quippe qui sine animi uersura, a me sibi satisfieri patietur. Totam uitam sub eius ductu auspiciisque militaui, quanquam stipendia gratuita facerem, multo plus tamen rependit in uita , quam mérita postulaient : fidelissimi ueterani iidem dux ille non deseret. Vos autem fllij , amicique charissimi , huiusce rne uitee miseriis exauctorari «quo animo (quaeso) patiamini, fluxa hic et caduca sunt omnia: nihilest quod quicquam praeter umbram habeatboni. Militauimus hic satis superque : militiae praemia apud superos exigemus, et ea quidem commoda a Diuina liberalitate consequamur , i[ua3 sunt perpetuo duratura. Si recta sapitis, et stolida mortalium charitas vos non fallit interturbatque, IbrtunaB meae fidendum esse potius, quam miserandum reputabitis. Dux ille praepotens gratissimusque, sub cuius auspiciis sacra stipendia feci, ueterani sui laborcs miscratus, militife uacationem indulget : et quae diu proposuit, nunc

490 JEAN DE HUNYAD.

emerito magna praemia tribuet : proinde hune necessitatis abitum patientissime tolerate. Si quid abituro numeris , in hac pompa et emissione Coruino tribuendum esse censetis, quod sit gratissimum futurum, uestigia, dulces filij , paterna sectamini, cum paterna uirtute gloriaque certate : experiamini, si superare liceat, quod mihi per mortem interceptum est, Turcarum bellum continuate, conficiteque. Id lirmum, constans et gloriosum existimate, quod honestatem foueat et pietatem, atque Deo gratissimam reputetis. In Diuino cultu et religione persistite. Et quod mihi assequi non licuit, deleti Turcarum nominis gloriam comparate. Ne indignum quidem et indecorum est, studiorum militiseque paternae , iuxta atque legatarum fortunarum haereditatem accipere. Idque in primis precor, ne degenerando per negligentiam et ignauiam, paternum nomen dehonestare uideamini. Te id in primis facere iubeo, Mathia dulcissime, qui natu quo minor es, eo melius bona indoles de te sperare cogit. Prouinde ualete omnes Coruini memores : tu quoque Capistrane, vale : pro salute nostra pias preces effunde, supplicaque, et quando sub eodem Imperatore meruimus, ad accipienda mecum stipendia properate. Quum haec dixiss^t, praesentibus liberis dato osculo, benedixit , amicis circum collachrymantibus commendauit , omniumque dexteras apprensauit : exorauitmox eos, in primisque Capistranum, ut in proximam Diuae Genitricis œdem, ad rem sacram faciendam se déferrent, et quum eucharistiam accepturus esset, Dominum ad servum, quod indignum erat, venire minime paterentur, sed ipsum in sedem ad Dominum introducerent • translatus in templum, et sacris operatus, accepta eucharistia, placatisque extemplo numinibus, animam efflauit, perpetuum quoque suî desiderium Vngaris reliquit.

(Antonii Bonfinii rervm Hungaricurum Décades très, éd. de Francfort, in-folio, 1 vol. hdxliii, p. 492 et 493. — Decad. m, L. VIII).

préface. — La Hongrie oubliée et méconnue. — Proclamation de Napoléon. — Sujet et but de ce livre 3

Page 1