RÉCIT DE BON FIN
Bonfinio d'Ascoli, qui, durant de longues années, vécut à la cour du roi Mathias 1 et fut protégé par ce princr , dut , plus que personne , être à même de se procurer sui' la mort de Hunyadi des renseignements certains. La plupart de ceux qui avaient assisté aitx dernières heures du héros vivaient encore. Sans doute, ils s'empressèrent d'apporter leurs notes et leurs souvenirs au savant historien qui entreprenait de raconter en un beau langage latin , imité de Tite-Live, les vieilles amiales du peuple hongrois. Nous avons donc accepté la narration de Bonlinio, qui du reste se trouve confirmée par les autres chroniqueurs contemporains, notamment pai' Thuroczi et par Ranzani.
Nous n'eu avous repoussé qu'un ou deux passages, parce qu'ils nous ont paru empreints de flatterie envers le second fils de Hunyadi, protecteur de l'écrivain.
Aderant filii duo, Ladislaus feroci animo , et robusto
cui'porejuveuivSjet Mithias adolescens Diuino ingenio, et prœstanti iiidole praeditus : item cognatorum et amicorum numerus non mediocris: Capistranusalaterenondiscessit. Saeuit ipsa febris indies^et nulla medica artesaBvitium remittit : desperatur uirisalus, et medicoruoi eluditur opéra. Capistranus demum Goruinum hortatur, ut qiiando Diiiince fortasse tempus euocationis instaret testamentum cedat, humana disponat, saluti consulat et quae ad animi emigrationem pertinent , ueluti sacra munia iubent, cuncta paret, nec minus nunc, quum opus est, cpiam olim industrius et prudens sibi esse uideretur. Arrisit ad haec uir ille fortissimus, et pia patris consilia commendauit, se tamen cuncta multo antehac disposuisse respondit : ignauum et imprudentem illum reputavit , qui ad extremum vitre, ubi sui compos, prse formidine mortis nemo esse posset, officia ista distulerit. Ne me (inquit) uelim usque ade(j incautum et imprudentem Capistrane putes, utquse probe suades, hœc ad mortis agonem et tempus emigrationis ipse distulerim : multo ante heec cuncta constitui iam diu quae ad emigrandum facerent, comparaui : testamentum diu condidi, et quid liberis et amicis, quid. dijs immortalibus legandum sit, sat bene (ni fallor) profacultatum copia, prouisum existimo. Curam salutem que animi mei, nequaquam liberis delegandam esse censui, pro facultate nonnulla templa fundaui. Erogaui inpauperes, quae humanitas et pietatis ratio iusserat. Et ad peragendum quod instat iter^ uiaticum quoque mihi comparatum, firma constansque fides et spes ingens : iteni et tôt excepta pro fidei orthodoxae uulnera laboresque, et praesertim Diuina mihi totiens explorata benignitas, et praesentia me bene sperare iubet : haud inscium Coruinum in hac misera uita mortalium , tôt insidiis petitum, tôt periculis et tempestatibus agitatum^ felicem demun quietem inuenturum. Id uiium me angit et cruciat^ quod pro temporis angustia, nondum profusee in me Diuinœ beneficentiae mihi satisfacere liquit. Verum in hac Jesu Chris tiseruatoris exuberans clementia pietasque succurrit : quippe qui sine animi uersura, a me sibi satisfieri patietur. Totam uitam sub eius ductu auspiciisque mihtaui, quanquam stipendia gratuita facerem, multo plus tamen rependit in uita , quam mérita postutarent : fidelissimi ueterani fidem dux ille non deseret. Vos autem filij , amicique charissimi , huiusce me uitae miseriis exauctorari aequo animo (quaeso) patiamini, fluxa hic et caduca sunt omnia : nihilest quod quicquam praeter umbram habeatboni. Militauimus hic satis superque : militiae préemia apud superos exigemus, et ea quidem commoda a Diuina liberalitate consequamur , quae sunt perpetuo duratura. Si recta sapitis, et stolida mortalium charitas vos non fallit interturbatque, fortunae meae fidendum esse potius, quam miserandum reputabitis. Dux ille praepotens gratissimusque, sub cuius auspiciis sacra stipendia feci, ueterani sui labores miseratus, militiae uacationem indulget : et quae diu proposuit, nunc
490 JEAN DE HUNYAD.
emerito magna prgemia tribuet : proinde hune necessitatis abitum patientissime tolerate. Si quid abituro numeris , in hac pompa et emissione Coruino tribuendum esse censetis, quod sit gratissimum futurum, uestigia, dulces filij , paterna sectamini, ciim paterna uirtute gloriaque certate : experiamini, si superare liceat, quod mihi per mortem interceptum est, Turcarum bellum continuate, conficiteque. Id firmum, constans et gloriosum existimate, quod honestatem foueat et pietatem, atque Deo grntissimam reputetis. In Diuino cultu et religione persistite. Et quod mihi assequi non licuit, deleti Turcarum nominis gloriam comparate. Ne indignum quidem et indecorum est, studiorum militia3que paternœ , iuxta atque legatarum fortunarum hgereditatem accipere. Ifique in primis precor, ne degenerando per negligentiam et ignauiam, paternum nomen dehonestare uideamini. Te id in primis facere iubeo, Mathia dulcissime, qui natu quo minor es, eo melius bona indoles de te sperare cogit. Prouinde ualete omnes Coruini memores : tu quoque Capistrane^, vale : pro salute nostra pias preces effunde, supplicaque, et quando sub eodem Imperatore meruimus, ad accipieuda mecum stipendia properate. Quum hapc dixisset, praesentibus liberis dato osculo, benedixit , amicis circum collachrymantibus commendauit, omniumque dexteras apprensauit : exorauitmox eos, inprimisque Capistranum, ut in proximam Diuae Genitricis sedem, ad rem sacram faciendam se déferrent, et quum eucharistiam accepturus esset, Dominum ad servum, quod indignum erat, venire minime paterentur, sed ipsum in eedem ad Dominum introducerent • translatus in templum, et sacris operatus, accepta eucharistia, placatisque extemplo numinibus, animam efflauit^ perpetuum quoque sui desiderium Vngaris reliquit.
(Antonii Bonfmii rerum Himgaricarum Décades très, éd. de Francfort, in-folio, 1 Yol. iiDXLiii, p. 492 et 493. — Decad, ni, L. VIII).
PRÉFACE. —La Hongrie oubliée et méconnue. — Proclamation
de Napoléon. — Sujet et but de ce livre , 3