‹ La maison de Laval, 1020-1605; étude historique accompagnée du cartulaire de Laval et de Vitré (volume 2)Chapitre 5 sur 67 · LA MAISON DH LAVAL · texte numérisé non relu

LA MAISON DH LAVAL

282, ligne 8. — Ajouter est après dissaisitus et lire Briwer au lieu de Brewer.

3210. — 1206, juillet, alors que Philippe-Auguste était maître de toute la Bretagne. — Enquête sur les droits de l'évêque de Nantes, faite par Robert de Vitré, chantre de Paris, et R. de Apigny, commis par Philippe-Auguste (Dom Morice, I, 802).

3220. — 1206 — Acte par lequel André II de Vitré, d'accord avec son frère, Robert, chantre de l'église de Paris, et avec André, son fds, et Emma, sa fille, fait un don à l'abbaye Saint-Sulpice de Rennes (copie, B. N , français, 22325, 203).

Universis sancte ma'tris Ecclesie filiis ad quorum noticiam presens scriptum pervenerit, Andréas, dominus Vitreii, salutem, gaudium et pacem.

Noveritis me, de consilio et assensu dilecti fratris mci Roberti, Parisiensis cantoris, et lidelium rneorum, banc eonventionem fecisse cum A[nordavel Amelina d'Ecosse], venerabilis abbatissa Sancli Sulpicii et toto conventu ejusdem domus : videlicet quod dicta abbatissa et dictus conventus mihi dederunt et heredibus meis...

Hoc totum concessit Andréas, filius meus, et ELmma], filia mea, et, ut hoc fîrmitatis perpétue robur obtineat inconcussum, présentera cartam sigilli mei munimine roboravi.

His testibus : J. de Erbreia, tune senescallo de Vitreio, A. Pilet, W. de Breva et multi alii.

Actum anno MCCVI.

3221. — 1207, mai. — Contrat do mariage d'Emma de Vitré, fille d'André II, avec Alard de Château-Gontier (note de Le Baud, p. 37).

3222. — 1207. — Acte portant accord entre Guy VI de Laval et Yves le Franc (Bibl. de Laval, papiers Couanier de Launay).

Sciant tam présentes quam futuri quod contencio erat inter dominum Guydonem de Lavalle et Ilamelinum Francum, super multimodis querelis, de quibus facta est pax et composicio, sicut in presenti carta continetur :

Dominus etenim Guydo suam esse dicebat villicacionemde Bazoga et de Chemereio ; sed, pro bono pacis, dédit eam et concessit Ivoni Franco, filio Hamelini , in hereditatem tenendam

cautulaiiîe (1020-i605)

ab ipso Guydone cum aliis feodis suis, sine augmentatione servicii ; ita quod pro eadem villicatione ipse Ivo et heredes sui homines erunt domiai Guidonis et heredum suorum.

D ictus vero Hamelinus et heredes sui quitta verut domino Guidoni totum feodum quod in Concisia reclamabant ; et dominus Guido recognovit et concessit eidem Hamelino i'eodum in foresta de Fragol, sicut Vulcanus et Cornessa eam dividunt, versus terrain Hamelini, et pasturam hominibus suis, exceptis nemoribus vetitis, videlicet parco et eragio, et nemoribus que dominus Guido dédit monachis Clarimontis. Sed idem homines per quadraginta dies abstinebunt a pastura, quando commun is pastus erit in foresta. porcos autem ibi sine pasnagio non habebunt, sed idem Hamelinus proprios porcos sine pasnagio ibi habebit, quando foresta erit clamata.

Ab eodem autem nemore non poterit dominvs Guido non poterit (sic) ejicere capras de terra Hamelini, quandiu aliquas capras ibi tolerabit, propter capras monachorum et aliorum religiosorum in exemplis que fient in parco et in alia foresta, sicut Vulcanus et Cornessa eam dividunt versus terram Hamelini. capiet Hamelinus decimam etterragium, exceptis examplis que fient ab hominibus de Gravella, in eadem parte foreste et in parco versus Gi avelîam7"m quibus capiet Hamelinus decimam tantum, jiuu luugio ; et quoniam dictus Hamelinus quittavit domino Guidoni totum alium feodum quod habebat in parco de Gravella, dominus Guido, pro eschangio, quittavit ei annuatim viginti solidos Cenomanensium de tailliata sua de Augusto, de qua solebat Hamelinus reddere dicto Guidoni centum solidos, sed de cetero non reddet nisi quatuor libras Turonensium.

Si Gervasius Chaorcim de cetero contencionem moverit de tribus estageriis de parco quos, ut dicit, débet tenere de Hamelino, dominus Guido ducet eum per judicium curie sue si Hamelinus inde eum requisierit, et si opportuerit super hoceschangium fieri, dominus Guido illud eschangium faciet et Gervasius tenebit illud de Hamelino.

Item dictus Hamelinus concessit domino Guidoni elemosinam quam fecerat abbatie Clarimontis de nemore juxta abbatiam in supra dicta parte foreste ; quam elemosinam ipse Hamelinus prius contendebat ; et dominus Guido, assensu

Hamelini et heredum suorum, dédit in perpetuam elemosinam illud neraus eidem abbalie,sicut fossata monachorum dividut, ita quod in eadem elemosina nec Hamelinus, nec liomines ejus, aliquid amplius poterunt reclamare.

Ilem concessit dictus Hamelinus domino Guidoni quod in terra sua molendinum foleratorium non faciet, nec alii milites domini Guidonis similiter fecerint in terris suis ; sed, si dominus Guido hoc concesserit aliis militibus suis, dicto Hamelino non poterit prohibere. De mengeriis, que dictus Hamelinus reclamabat apud Montera Johannis et apud Ruille et de villicalione quam villici domini Guidonis reclamabant,intra fossata de Monte Johannis, statutum est in hac pace quod, si super hoc de cetero inter Hamelinum et eosdem villicos contencio fucrit, dominus Guido eos ducet per judicium curie sue.

Denique dicebat dominus Guido quod homines Hamelini amplius examplaverant de foresta quod debebant ; sed, pro bono pacis, quidquid in eadem foresta examplaverant usque ad diem quo carta ista facta est, totum eidem Hamelino concessit, excepto dono quod fecerat Hugoni Franco, in quo Hamelinus non potest capere nisi decimam et terragium, et idem Hugo illud donum de domino Guidone in hominagium tenebit.

Actum est hoc, concessione et assensu domini Guidonis et Hamelini Franci et heredum suorum, anno ab incarnatione Domini M0GC0VII0subliis testibus : Laurentio abbate Clarimontensi, Huberto de Sancto Berthevino, Hamelino Infante, Ivone Franco, Fulcone Franco, Jacobo Franco, Roberto de Brée, Fulcone Infante, Johanne Havart, Guidone de Cortalarù, Petro de Virgulto, Johanne de Cappella, Hugone Mâchefer, clerico domini Guidonis, et pluribus aliis.

Quod ut firmius teneatur, sigillo domini Guidonis, de una parte, et,exalia, sigillo Ivonis Franci, subpresenticyrographo confirmatur.

295. Dans la Revue de Bretagne, tome XXIX, 190, on trouve une analyse de cet acte, faite par M. de la Borderie, qui identifie tous les noms de lieu : Lingan, Vanereule, Fmingé, Noirlon, les Coudriaux, Le Breil de Brieul et Le Breil-Josseaume. L'acte y est daté : vers 1190.

3223. — 1207. — Accord entre l'abbaye de Pontlevoy et les

chanoines du prieuré d'Allion, de l'ordre de Gastines, obtenu par les bons offices de Robert de Vitré, chantre de Paris (B. N., français, 22329, 677).

3224. — 1207. — Robert de Vitré, chantre du chapitre de Notre-Dame de Paris, est témoin d'un achat fait par le chapitre (Imprimé, Cartulaire de Notre-Dame de Paris, I, 423).

3225. — 1208. — Concile tenu à Laval (Mansi, XXII, 758;.

3226. — 1208, 15 mai, Châtillon. — Charte par laquelle André de Vitré dispense Fontaine-Daniel de toutes les redevances dues pour ce que les moines feront, passer sur ses terres {Cartulaire, 104).

3226 bis. — 1208, 4 octobre, Ferenlino. — Lettre par laquelle le pape Innocent, III avise le chapitre de Tours qu'il annule l'élection de Robert de Vitré, faite au siège de Tours par une minorité du chapitre, et qu'il valide celle de Jean de Faye, doyen de Tours (Imprimé, Gallia, XIV, 100, d'après Baîuze, lïb. XI, ch. 149).

3227. — 1208. — Chirographe dans lequel sont relatées les conditions d'un accord établi entre André II et Harcois de Retz, son beau-père, réglant le paiement d'une partie de la dot de l'épouse d'André II (Bibliothèque de Laval, Documents Couanier de Launay, 2).

Ego Gaufridus, permissionne Dci Nannetlensis episcopus, et, ego Gaufridus de Castro Brient, senescallus Medie. Xotum fieri volumus tam presentibus quam futuris quod super quinquaginta libris annùi redditus, quas nobilis vir Harcodus Radesiensis assignaverat in ripagio suo de Nannettensi dilecto nostro domino Andrée de Vitre, de maritagio suo, talis pax coram nobis firmata est inter dictum Andream et Harcodum Radesiensem, videlicet qu&d predictus Harcodus assignavit memorato Andrée omne hoc quod habebat in portu Durandi et in Vigneio et in Sancto Stephano et in Dolon, lali modo quod memoratus Andréas in hiis terris famulum mittet et dictus Harcodus simililer suum usque ad unum annum.

Si autem supradicte terre quinquaginta libris redditus annuatirn valuerint, computatis redditibus et proventibus per famulos eorum, dictus Harcodus de predictis quinquaginta

libris quitus remanebit. Quod si memorate terre quinquaginta libris annui redditus non valuerint, dictus Harcodus, ad consilium domini Nannettcnsis, residuum redditus dicto Andrée plenius assignabit.

Sciendum est insuper quod, si sepedictus Harcodus redditum siram de Ripagio, quem Judicael de Gerranda habet in vadimonio, a dicto Judicaele liberaverit, jam dictus Harcodus illas quinquaginta libras in eodem redditu, quem Judicael de Gerranda habet in vadimonio de sepedicto Harcodo, memorato Andrée fideliter assignabit, et sic sepedicte terre jam dicto Harcodo remanebunt, illis quinquagintis libris taliter assignatis.

De centum libris quas dictus Harcodus debebat jam dicto Andrée, ita est quod, si dictus Harcodus in redditu suo, quem Judicael de Gerranda habet in vadimonio de memorato Harcodo, infra unum armum illas quinquaginta libras dicto Andrée assignaverit,jam dictus Harcodusdeillis centum libris erga dominum Andream quitus remanebit ; quod nisi assignaverit memoratus Harcodus illas centum libras tenetur reddere et persolvere domino Andrée de Vitre. Terminus autem ineepit die lune crastina medie quadragesime.

Actum anno incarnati Verbi MCCVIII.

Huic autem composicioni interfuit thesaurarius Nannettensis, loco nostri ; et facta fuit sub custodia nostra, tali condicione quod, si predictus Harcodus ab ea resilierit ipsum excommunicabirnus, terram suam subponentes interdicto.

Et ut hoc lirmum et stabile permaneat in futurum, sub cirographo1 fecimus scribi et sigilli nostri cum sigillo domini Gaufridi de Castro Brient munimine roborari.

3227 bis. — 1209, 9 octobre et 11 novembre. — Notes du martyrologe de la cathédrale du Mans, relatant le décès de Robert de Vitré, « canonicus Cenomannensis et precentor Parisiensis » (octobris III idus) et note de ce mémo décès à l'obituaire de Notre-Dame (Imprimé, Cartulaire de Notre- Dame, IV, 184).

3228. — 1209, 7 décembre. — Charte par laquelle André II

'.. Les mots partis sont les suivants : Cirograplinum inter A.

de Vitre et

lois partis so H. de Rais.

CARTtLAIRE (1020-1605)

de Vitré, pour le salut de. l'âme de son frère Robert, chantre de Paris, de 1 âme de feu Eustachie, son épouse, de l'âme d'Emma, sa mère, du consentement de son fils André, et de sa fille Emma, fonde un chapitre dans l'église delà Madeleine de Vitré (Imprimé. Fondation de la Madeleine, 1841, in-8, page 2, et domMorice, 1,815, d'après B. N., français 22325, 367).

3229. - 1209, Ernée. — Charte par laquelle Juhel de Mayenne, avec l'assentiment de Gervaise, accorde à Saint- Magloire de Lehon confirmation du don d'Alain de Dinan, son prédécesseur, relatif au vin et au bois que l'abbaye pouvait prendre à Dinan [Anciens èvêchès de Bretagne, IV, 364).

3230. — 1210, peu avant le 25 novembre. — Testament d'André II de Vitré qui laisse à Robert, son fils cadet, ses terres situées hors de Bretagne, et place ses deux fils sous la garde de Nicolas de Coesnies et de Guy le Breton (note de Le Baud, 37).

3231. — 1211, septembre. — Acte par lequel Guy de Thouars, duc de Bretagne, confie à Alard de Château-Gontier le bail d'André III de Vitré, son beau-frère, pour sept années, à partir du 30 novembre (note de Le Baud, Chroniques, 39).

Page 1