Les dix mots entre crochets manquent dans
2. Cet acte nous offre un bien curieux tableau de mœurs : ce propriétaire apportant aux moines une vieille charte écrite en latin barbare, qui au lieu d'établir ses droits, en montre toute la nullité : le document était en effet une concession en mninferme, étendue à trois générations : Engebault, sa fille, Ermensendis, et ses petits enfants. 11 est donc évident que les cousins du petit-fils ne possédaient aucun droit sur les biens concédés. Quant à luimême, il n'était pas en position régulière, puisqu'il n'avait jamais payé le cens imposé par la constitution de la maintenue. C'est la première fois qu'on est mis à même de constater dans le Maine l'existence d'une mainferme.
necessarius vestitus, et ut puerum quemdam quem habebat ille filium in propriam familiam eidem ipse Guido jugiter receptaret alendum. Qua3 tamen si Guido minus impleret, nihil hinc erga nos aut donata nobis Fulcoinus reclamaret. Dedimus et octo denariorum libras Fulcoini parentibus : qui ita nuncupabantur, Godefredus, Andréas frater ejus, Ingelbaldus filius Gentissimas, Gandelinus frater ejus, Fulberlus, Guarinus Calvus, Rainaldus ûlius ejus.
Haimoni perinde filio Guidonis ob auctoramentum paternœ donationis solidos dedimus sexaginta. Ita isto auctorizante cum supranominatis fratribus et sororibus suis, Fulcoino favente gratanter cum parentibus suis, accepta cartula superius memorata, vir spectabiiis Guido per manum sœpe t'ati Hamonis filii sui futuri quoque sibi, si fuerit vita superstes, heredis, ea nobis illam rations contradidit ut ex illo die ita in nostrum devenirent dominium omnia de quorum ad manufirmam donatione, eadem conscriptio testabatur ut in suum devenire debebant qua die Fulcoinus moreretur, etiamsi ob illam censuum defraudationem non ea amisisset quamdiu vixisset, his duntaxat exceptis quœ antiquo dono Guidonis tenebat lus diebus Hamo quidam nomine cognomine Crispus, quœ sunt terra desuper fluvium qui Solernni nuncupatur appellatione Barbatus, et unus in eo flumine molendinus. Reliqua vero omnia quœ désignante sœpedicta cartula diligenti pênes nos in posterum cautione servanda quœ sint nosci poterunt in dominium nostrum, contenta superius ratione cesserunt cum omnibus consuetudinibus, quœ in eis continebantur. Nam nec prœler Guidonem homo ullus in eis habebat consuetudinem, nec ipse donando nobis illa, sibi retinuit aliquam, mercati teloneo duntaxat excepto.
Acta sunt hœc testibus istis :
De prima illa donatione Guidonis cum Hamone et Guidone filiis suis : Huberto juvene. Garnerio nepote Ermengardis, Gauscelino presbytero, Guidone fratre ejus, Adelelmo filio llugonis, Haimerico armigero Widonis, Gauscelino seneschallo, Gualterio filio Rotrudis, Ernoldo filio Rainelmi, Azone armigero Hamonis, Rotberto filio Ragananii. De secunda donatione Hamonis, quœ apud castrum suum
facta fuit domno abbate Alberto* : Garino monacho, Ricardo monaclio, Gualterio monacho, Urvodio monacho, Fulcodio monacho, Fulcodio presbytero, Guascelino presbytero, Fulcodio de Chemaliaco, Patricio, Odone filio Ivonis, Uberto juvene, Raherio de Castellione, Adelelmo seneschallo, Hamone
vicario.
De familia sancti Martini : Hildeberto coquo, Bernardo majore, Johanne converso, Arnull'o clerico.
Testes de auctoramento Hidelindœ : Hamo frater ejus, Hersendis uxor ejus, Hugo de Cadurcis, Eudo filius Gauscelini, Girardus cognatus Raimundi, Gualternus de Malo
Campo.
De auctoramento Agnelis : Guiduli'us de Castro Gunterii, Guido filius Lanucii, Gaut'ridus frater ejus, Adelardus de Castro Gunterii, Isembardus filius Hamonis.
De auctoramento Gervasii : Guido, filius Salomonis de Sablolio, Rotbertus, filius Genduini de Gervroniensi.
17, Vers 1050. — Notice des moines de Marmoutier relatant le don que leur fit Guy I d'un bourg à l'Ouest de Laval, don approuvé par ses enfants : Hamon, Guy, Gervais et Agnès ; le moine Jean, son fils, est témoin (B. N., Baluze, 11, 6 et latin 12878).
Nosse debebitis si qui eritis posteri noslri, Majoris scilieet hujus habitatores Monaslerii sancti Martini, spectabilem quendam virum nomine Guidonem, castri quod appellatur Vallis in pago Cenomannensi conditorem ac possessorem, donasse sancto Martino et nobis sub regimine nunc agentibus domni abbatis Alberti2, apud idem castrum burgum unum, quantum scilicet occidentem versus ante portam Redonensem porrigitur, cum universis redhibitionibus consuetudinariis, e quibus illas tantum hic coinmemorare convenit, certisque suimet rationibus designari quae, pro loco vel tempore, juxta rationem donationis suas, aliquando nobis, aliquando redhibenda sunt illi3.
1. 2. Albert, abbé de Marmoutier de 1032 à 1063. 3. Ce qui suit se trouve, sous une forme plus développée, dans le numéro 18.
Die igitur mercati solemnis, quicquid, extra panem carnemve mortuam, sive intra, sive extra burgum nostrum venditum fuerit, venditionis hujus teloneum, ipsius scilicet Guidonis, erit.
Ula quoque, panem videlicet carnemque mortuam, si burgensis noster ipsa mercati die de eodem efîerens burgo, in burgo castroque Guidonis, aut in illo mercato, vcndiderit, ante duntaxat quam dispergatur publicus ipsius mercati conventus, Guidonis itidem erit teloneum venditionis illius, salvo scilicet nostro, qui nobis nihilominus inde reddetur.
Post autem eodem die, omnique alio et hujus et universse venditionis nostrorum hominum teloneum erit nostrum, Guidonis nullum.
Prœterea, si ad mercatum sœpedictum extraneus quisque aliquid afferens venundandum, pridie quam mercatum celcbretur in burgo nostro hospitans, ibidem vendiderit illud, hujus quoque venditionis teloneum erit saepefati Guidonis.
Hsec de burgi illius burgensiumve consuetudinibus notificata sufficiant ; in quo etiam commanentibus universis, tam monachis quam clericis et laïcis, ex bosco suo viridi ac sicco ad œdificandum, ad coquendum, ad calefaciendum, ad omnia postremo necessaria sufïicienter in perpetuum crebro dictus Wido donavit. A reddendo pedagio ubicumque in tota terra sua prenditur omnibusque aliis consuetudinibus, a quibus scilicet immunes erant sui, illos quoque nostros pariter burgenses absolvit.
Statuit proinde in omni terra potestatis suas privilegium nostris hominibus ut a nullo suorum justiciarentur, nisi per monachum qui pro tempore in locis illis nostris prsefuerit rébus, isque monachus scilicet, si ejusmodi fuerit forisfactum, prendet a forisfaciente districtum.
His ita se habentibus.liberalitatemerg;a nossuœlars'itionis idem vir nobilissimus amplificare perrexit, ac primo queecumque ab aliis donata vel empta, donanda quoque atque emenda, infra terminos suœ dominationis aut habebamus, aut habituri eramus, gratuite» nobis sui suorumque filiorum firmante auctoramento, Haimonis, videlicet, Gervasii, atque Guidonis, simulque Agnetis.
Tune deinde vicarias redhibitionesque atque exactiones
CAHTULAIRE (1020-1065)
consuetudinum universas, quas in rébus ipsis aut in dominium ipse suusve quilibet in perpetuum hères haberet, aut aliis quibusque donasset, tam proprias démenti nobis liberalitate donavit quam ab aliis datas aut emptas, dandas sive emendas roboratissime auctorizatione firmavit. Ad postremum ex omnibus cujuscumque generis rébus quae perterram sui juris undecumque nobis adderentur nec ubi pedagium exigeretur, perpetualiter remisit.
Fecit ha;c Johannis quidem filii sui apud nos monachi nuper effeoti occasione commonitus, pro sua scilicet suorumque parentum, conjugum, et liberorum redimendis animabus, ad cuncta faventibus sais supra nominatis filiis.
Testibus1 qui interfuerunt islis : Guarinus de Entramis, Fulcodius de Chevilleo, Hamelinus filius Ivonis, Hubertus juvenis, Drogo de Sancto Dionisio, Adelelmus filius Hugonis, Constantius de Genesta, Rotrudis uxor predicti Widonis, Gualterius fdius ejus, Gaufridus de Montemerdoso, Guarinus nepos Ermengardis, Aimericus armiger Guidonis, Arnoldus fdius Ramelini, Fulchodius presbyter, Guiscelinus presbyter, Guido clericus filius Salomonis, Robertus lilius Gunduini de Theurondis.
De auctoramento Haimonis : Gauscelinus seneschallus, Aszo armiger ejusdem Haimonis, Guido f'rater ejus, Robertus filius Raganarii, Robertus de Monte Pinzonis, Hubertus juvenis, Fulcherius de Asinariolis, Guido Vicarius, Osmundus fdius Richerii, Lisiardus de Erqueneio, Adelelmus filius Hugonis, Gualterius filius Rotrudis.
De auctoramento Agnetis, sororis ejus : Guidalfus de Castro Gunterii, Guido filius Lonueii, Gaufridus frater Adelardi, Isemburdus filius Hamelini.
18. — Vers 1050. — Notice où les moines de Marmoutier relatent les conditions du partage entre eux et Guy de Laval du profit des marchés et des foires de Laval 2. (Bibliothèque de Laval, manuscrit 87, fol. 25).