‹ La médecine chez les ChinoisChapitre 17 sur 103 · DES S\'MPTOMES PRONOSTIQUES PAR LA LANGUE · texte numérisé non relu

DES S\'MPTOMES PRONOSTIQUES PAR LA LANGUE

du corps triomphe du feu. Si en dix jours la maladie n'est pas guérie, la malignité de la chaleur fait que le malade cause beaucoup et éprouve des douleurs à la poitriue.

La langue entièrement rouge indique maladie dans la voie de la grande chaleur vitale, douleur générale, tète troublée, bouche amère, langue sèche., urine rouge et âpre, plénitude, insomnie, horreur du froid; si le pouls est hoiiy-la (débordant, fort), le mal domine intérieurement, la bouche et les lèvres deviennent rouges comme du feu, douleur à la gorge; si le pouls est feou (superficiel), la chaleur domine extérieurement.

La langue ayant au milieu un peu de Uiy blanc, sur les côtés un toÿ jaune et âpre, indique une affection des intestins; la figure jaunit peu à peu, la langue devient tuméfiée, le malade parle avec difficulté et le ventre devient tendu et gonflé.

La langue désignant une affection de la rate a généralement la partie médiane marquée par des lignes rouges qui se prolongent jusqu’à l’extrémité; elle indique feu interne. Le malade parle beaucoup, aime à rire, fuit la chaleur, recherche le froid.

La langue jaune avec des points rouges à l'extrémité, semblables à de petites perles, indique chaleur extrême dans les intestins, qui fait que le malade prononce des paroles insensées, éprouve une doulem- générale, céphalalgie, soif et tristesse.

La langue blanche sur le côté indique maladie produite par un vent froid, vomissement, toux, expectoration de matières visqueuses et épaisses ; les humeurs sont en excès.

La langue rouge au milieu et pointillée indique dominance de l’humide radical, plénitude, soif, douleur au côté.

La langue bleuâtre d’un côté et jaunâtre de l’autre, et rouge à l’extrémité, indique lutte entre les deux principes naturels. Le premier jour, le malade éprouve de la céphalalgie, de la chaleur interne, de la soif et de la tristesse; le deuxième jour, le feu gagne les narines , et le troisième jour commence le délire.

La langue rouge pâle au milieu et noire à l’extrémité indique dominance du feu, bouche sèche, soif, tristesse, dégoût, nausées, insomnie.

La langue couverte d’un enduit blanc et ayant la forme d’une

MÉDECIXK DES CHI\OIS

in qnibnsdntii ægrolis parlrni prcsa<;ii babeal. » Idem eüam sentit J.Riolanut, Sanctorio adversalus, qui signa ex inspectione lingue desiiuipla varia esse et fortuita eontenderat. Haud minorem iis iidem Iribiiiint œii nnstri srriptores, ut ex eoininentariis Leroy, Brouuonet, D. Landré-Beautaii aliorumque semeiologornni, nernon Bordeu, D. professoris Pinel, nmniumqne medicorum illustrissimorum prœeellentibiis operibiis eolligitnr. Sinenses etiam medieos, prognosin sepissini^ è lingue sintu suinere, jani argunientuin est qiio ipsi non itit imperitos in morbis dignoscendis, eoruniqiie signis deiigendis esse demonalratur. Quinetinni, si de signis islis, principia prudentie plena protulerunt, ac varias prognoses appriui^ posiierunt, que ciim hippocralicis cfTatis eonveniiiiit, res extra dubium onine ferelur; quod , nisi fallor, postquant analoinicam lingue striictiiram leviter eoninienioravero , luee meridiand elnrius patebit.

II. I.ingua corpus est molle, enrneum, symnietricum , niagniludinc varium, retrorsiiin subrotunduin et epiglossidi adhérons, antrorsùm soliitiim et in hebeleni apicem desinens : illnd rousciili extrinseci très ex utrAque parte, nenipè M. genioglossus , M. hyoglossus et M. styloglnssns , mnseulusque intrinseeùs sive lingiialis umts constitiiunt, Gbris ope telæ ecllulosæ densissinie arelissimè ronnexis, et ilàdistrirtum inter se intricalis, ut alie ab aliis nequaquàni discriminari possint. .^rterias ab cxteru earotide , vouas nb interiiâ jugulari accipit ; vasa lyinphatica ad glandiilas jugiilares siiperiorrs iminitlit. Dupliceni nervoruni ordincin habet , alios a nono pari ramoquc glossopharyngiano orlavi vcnicntcs , qui musculos presertini ineunt , alios à ramo linguali maxillaris inférions eiuissos, qui unà nini vasis sanguineis papillas faciei lingue siiperioris infra nicinorandas générant. Hæc sunt que ad internam lingue structuraui atlineni, niiiiùs ad presens nostrum instilutum faoicntia qiiàm que sequuntiir. SnperGcics externa Un,gue membranà mucosA veslitur, que relique oris membrane continua est, tribusque partibus constat, nimirùm epidcrmate , corpore inueoso et glandulis sive folliculis. Faciès supcrior, sursùm vcrsùs palatiiim respiciens, sulco sive lincâ mcdiand dividitnr in duas partes que linguam diipliccm sive Sifui;v quadantenùs erformant, uti locutus est Gatlenus, qui harumcc partiiim altérant nulle ferù ciim altcrA nexit jungi et nonnunquàm disrretiui afGci beriè novit. Sulcus isic posteriits in depressionem abit , que vulgo Morgagnii vel cæcum foratttimiittnt audit, atque plitriuni folliciilortint niucusornm comraitnem aperturam refert. Ex ittroqitc stiici luediani lalere, duplex linea cernitur ad exteriora et antoriora tan-

DES SYMPTOMES PROXOSTIQLÉS PAR L.A LWGIE 71

(I«ip et in intervallo varia papiilarnm généra qn« rancoss, fiingirormes atque conirœ dicnnlur, quaruni priores humorera macosum, qno salivæ copia augeaiur, atque masticationi faveatur, secernunt. Tota faciès superior aspera est et regulariter scabrosa. Faciès inferior, quœ retrorsùm ori tabulato musculonim ope adhairet, antrorsùm soluta est atque levis , sulco niediano signata , plicatura tantum membranœ bnccaUs quam frennni rocant moderata. Margines latérales crassiores a posteriori, tenuiores ad anteriora sunt. Apex ad formam orbieulatam plus minùsve accedit. Basis in imo ore latens ocniornm aciem fngit , idcoque nulla signa niedico largitur. Lingua prccipunm giistatils, deglutitionis atque seriuonis instrnnientum est. Faciès ejiis superior magis saporibus dignoscendis inservit; inferior tamen salium atque mineralinm acritudineui gustiimqoe metallicum bene percipit. Ut triplex suutn possit adiniplerc nninus , necesse est qualitatibus potiatur qnæ statum ejus physiologicuin , ut vulgù loqnuntur, constitunnt, nempèjiistum vulomcn habeat, sordibus nullis infuscetiir, colorem référât subtils roscum et superiùs nonnibil cineraceum, inaxinift inobilitatc et libertate donetur, blandâ humiditate gaiideat , mollis denique sit et tamen renilens. Ex banim aiitem qualitatum vitiis , aUa pathologica , alia merè semeiotica sunt : de bis tantum bic agitur.

III. Signa qnæ in inspectione linguæ capinntnr ad quadruplex genns referri possiint, scilicet ; quœ ex ejus voluniine adaucto vel imrainuto snmuntur ; quœ ex sordibus rcl glutine qnibus eju.s superfieies inBeitnr et color nativus inimutatùr ; quœ ex ejus bnmiditale vel siceitate, ex mollitie vel duritie , ex pustulis , sive scabris , sive nlcusciilis ejus supcrliciei adnascentibus ; quœ tandem ex ejus niotibus imminiitis, oppressis, tremniis. Temperiem etiam induxit Prosper Alpinus ex Hippocrate, de qni, ut diflirilia signa prœbet semeiologo, verbum tantum faciemiis. Gnstatûs deniquè perrersionem in hàc enumerationc mittimus, quœ non ad lingiiam tantum, scd ad totius oris snperficiem pertinet, vel ex infectione linguæ pendet, ideôqoe ad alteriitruni argiimentiim remittenda. Cœteriim , linguæ signa non tam bic absoluti^el ex professo tractanda snscepi , quoil jam multi ante me feeerunt , quam tantumraodù commemoranda , ut coinparationem instituereni prognoseos, uti à Sinis elicitnr, cum nostrate. Quamobrem singiila indicioriim généra perlnstrabimns ; al ea præsertim qnæ de colore linguæ capiuntur perpendemus, cœlera leviler perstringendo , quibns niinùs incnbuerunt Sinæ et de qnibus nibii novi dicendum babemus qiiod digmim sitattentione.

Tpntrictiliis diiriis est atqne solidus , venter occlusus , intestina sicca suDt, nrina egeritnr nibra vel aspera; aliqiiandâ mnltùm garrit «sger, non Eiidat, nec cibum nec potum cupit, pertus oppletum sentit; tune ventri.s laxatiu pro<le5t. Si lingua viscum album habeat in medio flavescentemque in latoribns, iiiorbus est inlestinonim ; farics paulaüm flave.scit , lingua intumescit , idroqiie ægrc loqiiitur œgrotans , venter nppletns est et tiimidus. Si lingua flaveserns puncta in apice référât rubrea, instar margaritarum rotiinda, signum est calorem intrasse intestina ; tnne calor ingens eflicitiir, æger loquitur absona, totum corpus doict , caput niontis instar gravatur, cor molestiâ oppriniitur. Si in medio llava sit et circiiiii alba, sger pluries vomit, tussit; caput gravatur, renes dolent, etc., etc. Faciliùs bis symptomatibus dignoscitur febris gastrica sive biliosa ciiin quibusdani ex ejus frequentioribus complicationibiis , quam reapsè demonstrant , teste professorc Pinel , colis ardens, acris arida , os amarum, lingua a Ibicans vel Ilavescens, os et labra tiirgescentia , sitii, dolor epigastrii, cepbalalgia, membrorom oppressio , vomitus , urina nibra , etc. Seciindum complicationes , garrulitas, delirium, anxietas sunima, ocnlorum torvitas, etc., etc., btc dennù Sinenses cum Europeis omnino concordant.

IX. Infaustissiiuum signum Sinensibtis ut et nobis videtor lingus nigredo , sire totam ejus superficicm occiipet, sive quamdam tantum partem teneat. Si media pars lingus nigrescit, inqninnt, morbus est profondus et periciilosus ; si pulsiis sit profundiis atqne solidus , convenit expurgarc ventreui; si pulsus sit profundus, subtilis, dcbilissimns , milla spes ex mcdicinA siiperat. Si lingua nigris lineis signelur, septimo circiter die labra subnigrcscunt , pedes atque maniis frigent , pulsus vaidc subtilis est et rcmissus. Si pars media nigra sit et apex rubeat, dolet ex calore gulliir, et spatin decem vel ainpliiis dierum febris medicinis non superetiir, sger ex calore multum garrit, peetns dolet. Linguam subrubram in medio et in exlremitate solùm nigram comitantur sputum siccum, silis , cordis moleslia , Isdium, vomendi cnpido, insomnia diurna noclumaqiie; urins modics sunt; si decem post vel nuvem dies nulla sit niulatio, signum est mali nullam finem habituri. Si quidam veluti tili (lilamenla fuliginosa) supra lingoam nascuntur, sger nil curât, dentés constrictos lenct, Inquitnr absona, ingens conslipalio habeliir, parum urins excernilur; bis ila se babentibus, si pulsus vii’ibiis caret, sger morietur; si pulsus nalans sit, magnus et redivivus, qnsdam vils spes concipi potest. PatientiA lectonim abulerer, si huie lam accuralo et adæqnalæ febris a<lynaniirs dcscriplioiii aliquid adjnn-

DKS SYMPTOMES PROXOSTIQIÉS P.YR U LUCI E. 75

gerciu. Satis eril annotarp non solum friires, sed etiani aliqiiot complicationes ejiis, apprimè hic è vario linguœ partiiim colore indicalas esse.

X. Elucent maxiniè Sincnsium medicorum in^eniiim et perspirientia in eliciendA prognosi è linguA diversis , ut nonnunquam accidit , coloribus dcpicte jom alhedinis, flavescentie , ruboris, nigredinis mistio* nem memoravi, quæ fcbrium mticosc, biliosæ, innammatoriæ et piitridœ, alicquc ciini aliA combinationem dénotât, nec negligitnr a Sinensibus, qui varia syniptomata pro coloris lingue diversitatc referunt. Sed aliis quoqne generis varietatis lueniineriint, ciijiis obserratio raajorem senieiologia' pcriliam ostendit. Si lingua sit partiin nigrcscans, inquit mediciis Sinensi.s, partiin flavescit ad latcra, primo die caput dolet, corpu.s estiiat, æger patitur .•iitim et molcstiani; secundo die ignis nares ingredilnr ; tertio die loqiiitur absona. N'ulliim ex ataxie symplomatibus magis mirum est, qiiaiii ea partiiim humani corporis aynimclricarum inæquaiitas, quA fit ut oculiis alter cœcitatc percellatnr, alter acie gatideat insolita; altéra anris bebescat, altéra vero incre.scat sensibilitate ; altéra gêna rubescat, altéra livcscat. Xec ulltini eliam habetur signiim à quo gravis et arduiis roorbiis confidentiùs prvnuotiari pussit. Hec est sine dubiu Sincnsium senlentia, quum cephalalgiara, æstiiationem, .sitim, molestiam, deliriumque tandem ex solo signo lingue dimidiatuni variegatæ præsentiiint. .Ylia qnoqiie varietatis in lingue colore généra nieniorant è quibiis ipsi signa unius pulmonis aflccta videantur indiiccrc, uti solebat apnd nos Bordeu. Sed res ab iis non adeo distinctè experiiintiir, ut eam cæteris ingenii Sinici probationibus et exemplis adjiingeri' veliin.

.XI. Lingua sicca, scabrnsa, contracta, riigosa, pbrcnitica dicitur ab Hippocrate. Et qnidem asperitas lingiiæ calorem in.gentein denotare solet, V. g. in febre inflaramatoria, caiiniate, phicginasiis, etc.; ut rectü sensisse videtur Galenus. Lingua primùm sicca et arida fit, secundùm Proipervm Albinum, mox inequalis dura et horrida, et demùra immoderatA siccitatc scinditur et uiccratur. Lingua arida simul et nigra exitium imiicat, præsertiiu si non sitiat eger. Qui enm aliis pe.ssimis signis, inquit Fienut, lingiiam habentes aridaiii, non fuerunt sitibiindi, niortui sunt. De asperitate lingue loquitur CeUus, sed pathologi tantum vices gerens. u Lingua cinerei aibi coloris, inquit Sinensis mediciis, » cuni piiiictis velut floriim pictornm et filis nigris , indicat venenatuni 1 calorem,... in ocniis videtur eger scintillas ignis percipere; paiilatim n incipit loqui absona et de spectris; piilsus est frequens et natans. a

MÉDECI.VE DES CHIXOIS.

Mira cum hippocratico elTato ronformiUs! « Lingiia, cùm producit » viscum album, pprgit idem Sinensis auclor, ci formam serre referl, n ci prelcrcà est dura, non mollis, item sicca, aspera absqiie iillà » hnmidilate, indicat morlem in proximo adessc; si pars lingua- media » ad instar glacici frigcl, actiini est de viiA. » Principiorum conrenienlia per se prédit ncc prolixiùs vult explicari. De apbthis autem in febribus mucosis, tabe pnImonariA , viscerum siippiiratione , etc., oliquandù lingue adnascentibiis ; obscurè tractat medieus Sinensis, ciijus doctrinam hic cum nostrate comparandam suscepi , nisi macule camee , cujus apparitionem nonnunqtiàm mentorat , pro aphtfais habcantur.

XII. Quoniam signa que ex lingue Icvitate vel scabrilic, humiditate vel siccitatc , durilie vel mollilic , arliculo precedenti, duce Hippocrate et nalurA, comprehendi , restât nt aliquid de molibus ejus dicani, quod paiicisslmis verbis faciam. Xulla eorum commemoratio reperitur in opéré mcdico Sinensi, quod hiicusque seciilns .sum atqnc commenlatus. Compléta lingue resolutio per se prodit et paralysim preniintiat vel conseqnitur. I.ingua tremiila vel ad alteriim latns declinans signiim est pariter grave et membrorum rcsoliitionem et licmiplexiam testatur. Illud videtur intelligisse Hippocrates, cùm ex impotentià lingue melancholiam inducit. Tremiila saltcm lingna summam debilitatem manifestât, siquidem egri vires organu tam exigno et tôt musculis instructo exernndo et moderando non siifTiciont. Pessimum igitur signum in morbis acutis, ut rectù monct Leroy.

Concluito.

Signa que de lingue statu sumuntur à Sinensibus planissimù cum EuropeanA doctrinA concordarc demonstravi. Hand miniis in indicationibus ediiccndis modisqne curandi dcligendis eornra ingenium fulget. Quod vulgari opinioni prorsùs adversari , non mirabuntiir ii qui vanitatem librorum hucusqiie de mcdicinA Sinensiiim editorum noverunt. Plura de eA rc dicerc potuissem , nisi plerorumqae Europeorum scriptorum aiictoritatem penitùs neglexerim et in hAcce dissertatione adhibere dedignatus sim. \cc illud soperbiA dictum est qnis credat : qnicumque eniin inania Diihaldi , Cibot , Sartoux , üsbeckii , Bnehoz et ceterorum commentaria Icgerit, mcdicam Siiiarnm thcuricara, non in compilatoriim vel viatorum Sinici sermonis ignarorum tomis qnerendam , sod ex ipsis eorum voluminibus diù et attentissimè pervolutis faauricudam esse facile arbitrabitur.

MALADIES DES EXFAXTS.

Senleiitiœ ex operihut Hippocratis excerptœ.

Hv -f, yXirtOin liuî^vr,; «xparJ); ^ àTrdrXr.XTOv xi xoü ooWaxoc

(iïXay/oXixôv xô xoioôxo yiyvixai. {Aphor., soct. VII , 40.)

rXwiffa (xéXatv* x*l aljxaxMSy);, et xi xôlv xoiouxt.iv or,;iEi'oiv aiteoxt , je)) 0|ô5pa xaxôv 8r|Xot ^àp voüaov autixpoxiipiiv. (Aphor., secL VIII, 9.)

rXwaaa Si xax’ àp/.iî jxsv iceçptxuia , xîi Si y poiutaxt Staptévouffa , irpoto'vxoî Si xoü ÿyiôvou xpayvivopte'vïj , xai TteXtatvoptévTi, xai ^Tjyvupiévri • Oavâatptov. 2(pôSpa Si fteXalvoül^vT^ • iv xeoaapc;xatSexârii xpt'otv yivexat SriXot • yaXeitüixctXYi Si iaxlv rj pteX.aiva , xai yXoïpi;. [Prenot. coac., lib. II , c. VII , 1 .)

AI xpaÿriïat xaxa;vipal fXSiaaai • çpevtxtxaî. (Prenol. coac., lib. II, c. VII , 6.)

Ot Suaxtiiîpot ev xiô Xaptëâveiv xpou.(.)OE£ç, yXiSoffav itapaXeXutitévot • vüiSpot xaxo’v. (Prenot. coac., lib. II, c. iii^ 9.)

§ XXI. HAI..4DIKS DBS KNF.IXTS.

Les médecins chinois reconnaissent les maladies des enfaiils au moyen du pouls, par la couleur du visage et par certains signes à la main. La constitution de l'enfant et de la inérc, le nombre de mois après lesquels renfantement a eu lieu, doivent entrer en ligne de compte dans les observations. Lorsque l'enfant n'a pas dépasse six mois, on distingue ses affections en appliquant sur son front l'index, l'annulaire et le médius; l'index occupant la première place. Si la tète de l'enfant est tournée à gauche, on se sert de la main droite, et si elle est tournée à droite, on se sert de la main gauche pour faire l'application. Si les doigts ressentent de la chaleur au conlact, c'est signe de lésion opérée par un mauvais vent; il y a alors narines bouchées, toux, chaleur. Si les trois doigts ressentent du froid , c'est signe que l'enfant a été saisi

IIKDECIN’K DES OHIXOlS.

par un inauvuis vent, ou bien fatigue par le lait. Vomissemeut, (lévuicinent , tels sont les .syniptùincs de cette affection. Si l'index et l'annulaire éprouvent .seuls de la chaleur, c'est signe que la chaleur domine dans les régions hautes et le froid dans les régions basses. Si l'index et le médius ressentent cette chaleur, l'enfant a été saisi par une peur subite. Si l'index seul ressent cette chaleur, l’enfant éprouve de la plénitude et ne digère pas le lait. Lors(|ue l’enfant est arrivé à l'àge de un, deux, trois, quatre, cinq ou six ans, on reconnait ses maladies en examinant avec soin l'index de la main gauche chez le petit garçon et de la main droite chez la petite fille. On prend l’index, on le frotte légèrement et on aperçoit distinctement de petits vaisseaux sanguins dont la position , la couleur et la forme indiquent exactement les lésions opérées par les désordres morbides. Ce |>ctit vaisseau est tantôt blanc, rouge, jaune, bleu nu noir. 11 se montre au début de l'affection à la partie inférieure de l'index, et monte progressivement vers la partie supérieure, affectant la forme d’une ligne ou droite, ou courbe, ou brisée.

La couleur rosée indique chang-han, chang-fong, céphalalgie, frisson, enfant aimant à s'appuyer contre sa nourrice. Le jietit vaisseau apparait ainsi le premier jour à la partie inférieure de l’index comprise entre les deux premières raies dn doigt et appelée fun<j-kouun. Le lendemain, habituellemenl, il gagne l’espace situé entre la deuxième et la troisième raie et nommé hi-houan; il change alors d'aspect et devient ronge.

La couleur rouge indique vomissement, ballonnement du ventre. Parvenu entre la troisième raie et l’extrémité du doigt [ming~ houan), le petit vaisseau devient rouge écarlate.

La couleur rouge écarlate indique affection grave principalement de l’estomac. Constipation rebelle, urine très-rouge, oppression, grande chaleur; l'enfant refuse de prendre le sein.

La couleur blanche au fong-kouan annonce pâleur, toux, affaiblisscment, lassitude, oppression. Dans quelques jours l'enfant ne digère plus le lait. Au ki-koitaii, somnolence; l'enfant prend peu le sein. Au ming-kouan , les quatre membres sont enfles, les yeux à moitié fermés ou ne voyant pas ; l’enfant ne prête aucune

attention et ne prend pas le sein. Lorsque le vaisseau continue à monter, s’il arrive à revtrcinité près de l’ongle , c’est un pronoslie très-fùclieux. Sur dix enfants, quatre succombent.

La couleur bleue au fong-kouan indique soubresauts, face bleuâtre, fièvre, alternatives de chaud et de froid. Au ki-kouan , yeux fixes, portés vers le ciel; en prenant le sein l’enfant cherebe à mordre; agitation, changement continuel de place. \a mingkouan, convulsions, tète inclinée en arrière; l’enfant ne prend pas le sein; le vaisseau parvenu à l’extrémité du doigt, sur dix enfants, huit .succombent.

La couleur jaune au fong-kouan indique douleurs abdominales, éructations acides, haleine fétide, selles Jaunes, noires ou bleuâtres et presque liquides; ballonnement du ventre; au ki-kouan, pleurs continuels, caprices pour prendre et quitter le sein; agitation; au ming-kouan , ventre comme un tambour, très-douloureux (l’enfant ne pouvant exprimer scs sensations, ou reconnaît les douleurs abdominales par la contraction du front) ; la couleur jaune parvenue à l’extrémité, sur dix enfants, huit meurent.

lia couleur noirâtre ou noire indique, an fong-kouan, face noirâtre, yeux toujours ouverts, tremblement, lassitude, soubresauts, débilité ; l’enfant refuse le sein ; au ki-kouan , dévoiement , diarrhée, urine très-abondante; corps enflé; au ming-kouan, l'enfant ne digère pas le lait, diarrhée continuelle ou dyssenterie , l’enfant ne prend pas le sein; la couleur noire parvenue à l’extrémité du doigt, sur dix enfants huit fcceombent.

Page 1