PIÈCES JUSTIFICATIVES
Vers 1047. — Don du 10e denier de la Monnaie d'Angers aux chanoines de Saint-Laud, par Geoffroy II, comte d'Anjou.
(Titre de fondation du chapitre de Saint-Laud •.)
In nomine Domini Dei et Salvatoris Nostri Jesu Christi, et veneratione genitricis ejus semper virginis Marire et omnium sanctorum. Ego Goffridus cornes, quamvis bellorum turbinibus semper inquietus et multimodis mundialium curarum impedimentis innexus, non tamenomnino ecclesise Dei cultum aut honestatem negligens, factu dignum et honorificum judicavi capellam beatœ Genovefse virginis, intra muros civitatis Andegavœ, ante fores videlicet comitalis aulœ positam, ubi sacrum corpus sancti Laudi confessons et alias plurimœ sanctorum reliquiee positae sunt, aliquo emeliorationis studio provehere et coilegio clericorum ibidem constituto ad Dei servitium aptius ordinare, quod videlicet antecessores mei comités negligentius retroacta œtate omiserant, solo singulorum aut, ut magnum, duorum sive trium capellanorum famulatu contenti. Igitur ibidem de rébus possessionis mese diversis temporibus,
1 Cet acte a été publié in extenso par M. Lemarchand, dans la Revue d'Anjou, lre série (1853, 2» partie), page 464. L'original réduit en lambeaux, presque en poussière est conservé à la Bibliothèque d'Angers, ms. 680, ainsi que plusieurs copies. Le texte de toutes les copies, qui ont été probablement faites d'après le cartulaire de Saint-Laud, semble plus développé que celui de l'acte original dont nous possédons les fragments.
proul oportunitaa fuit, donationes feci, quarum summam per Domina sua computatara in cartula ista oh perpetuam commemorationem el firmitudinera subnotari rogavi. Dedi itaque, in die consecrationis ejusdem ecclesiœ, hœc omnia cura omnibus consuetudinibua ad me pertinentibus, etiara fodriura dimidium pasnaiicum quod dominicum babeo in foreste Vitrearia, el boscum ad coquinam, etpistrinum. et vineas, vinearum arpennos VIII in alodia Pelucbardi, qui fuerunt Theobaldi Aurelianensis, et nonum in Angularia in terra Sanctœ Gemmœ, et eonsuetudines ceteraruin vinearum, si quas clerici comparaverint vel ad usum dictœ ecclesiae vel ad suum, tali tamen conditione si vineas il las quas proprias tenuerint post decessum suum ecclesiœ dimiserint. Item supra flumen Meduanae, juxta prata Aquarise, vineae quarteria V qui fuerunt Galterii Gunnari ; ad buccam Meduanaœ, terrain quœ fuit Gosberti de Malliaco, cum aquiset (>ralis et molinis1, absque ulla consuetudine, et de boscho ipsius Gosberti dimidiam partem, hoc est totius boschi qui dicitur communialis octavam. Item in cujua Sancti Albini subtus pontem Sigei unumlocum molini, et alium locuin inter archas prredicti pontis ; decimum denarium de moneta andegavensi ; in castellaria Losdunensi, ad villam quae dicitur Mirai, VIII arpennos arabilis ad censum solvendum, et pratorum arpennos II et dimidium. et vineœ arpennos III alodiales, et ibidem operam unam ad censum; in suburbio ipsius castelli unam mansionem. Item in eadem castellaria terrulas quas per concambium commutavi ab Huberto milite meo de Campanis, quarum kcsc sunt nomina . Angularis, Trio et Valeia. Item m aliis locis il 11 mediatorias. In villa quœ dicitur Bucca Meduanœ, in pago Andegavo , ecclesiam in honore sancti Synpkoriani martyris, cum villa2 et terris et pratis ad eam pertinentibus, et cum viaria el foridio et omnibus consuetu-
1 Les mots en italiques sont les seuls qu'on puisse lire sur l'original.
* Le texte porte : cum pratis et terris.
dinibus terrée et fluminis, a rupe Colubraria usque ad ductum. a ductu vero usque ad vallem quœ terminât prœdictam terram a rupe illa quœ dicitur Becherella. Dedi similiter omnes consuetudines terrœ et fluminis, vicariam de illis forfaetis quœ in ripa contigua terrœ illi factaerunt. Et de navibus tam majoribus quam minoribus, unam minam salis, et dimidiam partem commendationis in loco qui nominatur Gothia, ipsum boscum et terram. Et iterum terram quœ dicitur Anframacus, simul cum pratis ad eam pertinentibus. In for esta mea oui nomen est Camberis exarta quœ dicuntur Ad illum bragum, et simul décimas de tota terra forestarii mei Goffridi, cognomento Bosehiti, et prope ipsum locum examplationem quam permisi facere Joannem, clericum meum. in eadem foreste, absque ulla consuetudine. In parochia quœ dicitur Brainius, donavi Sancto Laudo vicariam et alias consuetudines meas de terris quas comp&vaverant vel deinceps comparabunt ibi vel aliis locis predictœ ecclesiœ clerici. Dedi iterum modium hordei quem de liberandis colibertis habebam ubicunque liberabam, si quidem ex clericis ecclesiœ adesset. In Angularia, juxta civitatem Andegavam, loco Genestulio, terram quœ fuit Ursonis militis de Calvono. cum vicaria et vinagio et censu vinearum et fodrio , pro quo Joannes magnum scipbum vini bibit, quem Vuarinus cellararius mihi prœtulerat. In flumine Ligeris ductum unum çum piscaria et omni consuetudine et molinis duobus de prœsenti, et quatuor aliis post obitum Teobaldi Aurelianensis, et simul vinearum VII quarteriis qui sunt juxta spnltum ; in loco qui dicitur Lupellus, pratorum arpennos VII, et totidem in villa quam nominant Fossas,. et quatuor in Insula longa.
Audientibus istis ' Adraldo abbate et magistro Kaginaldo, Gosberto capellano et cantore Girardo, et Roberto prœposito, Roberto Burgundione, Artaldo, Huberto, Ragoto, Israël, Garino et Girardo, cellarariis, Raginaldo et
1 L'ordre des noms est interverti suivant les copies.
Garino, camerariis, ego Goffridus comes Pirmitatem facti hujus sanctft crucis impression e poboravi.
gné de deux grandes croix et scellé sur lacs de soye violette et blanche 'I*1 cire ayant perdu sa couleur de vétusté.)
Aivh. nul , Z lh 70, f" lis et s. ; — Bibliothèque Dation aie, coll. I). Housseau, II. ISO, n° 5u7. — Bibl. d'Angers», in>. 680).
N° Il
1318. — Quittance des doyen et chapitre de Saint- Laud d'Angers, pour 500 livres d'arrérages à eux dus par Charles, comte d'Anjou, à cause de l'émolument du 10' denier en la Monnaie d'Angers.
Au dos : La quittance du doyen du chappitre de Saint-Lo dangiers, de touz les arrérages du dizime denier de la Monoye, jusques à la Saint-Jehan GCGXV1II.
L'niversis présentes litteras inspectons et audituris, decanus et capitulum ecclesie beati Laudi andegavensis elernam in domino salutem. Gum princeps cxcellentisaimus dominus noster dominus Garolus, comes Andegavie, oobis et ecclesie nostre predicte in quingentis libris monete currentis, racione et occasione cujusdam compositionis inter ipsum principem et ejus consiliaiïos ex una parte, et procuratorem nostrum ex alia, facte de arreragiis nobiset ecclesie nostre debitis, racione emolumenti decimi denarii oobis competentis in moneta andegavie, a toto tempore retroacto usque ad festumnativitatis beati Johanni Baptiste, quod fuit anno domini millesimo GGG° sexto decimo ultimo preterito, teneretur et esset efOcaciter obligatus, ac pro hujusmodi solucione seu satisfacione nobis facienda usque
it
ad dictam summam pro dictis arreragiis, idem princeps magistro forestarum suarum andegavie commisisset et mandasset quod ipse magister forestarum, de nemoribus suarum forestarum in aliqua parte andegavie nobis traderet et assignaret, usque ad valorem summe pecunie predicte et in solutum ejusdem, sicut hec lacius in litteris dicti principis continentur, et hujusmodi virtute et auctoritate mandati Hobertus de Porca, magister aquarum et forestarum predictarum et senescallus earum, nobis tonsuram nemoris seu bosci de Lespau, siti juxta sanctam Gemmam in Andegavia, quinque annis secandi et explectandi futuiis pro precio sexcentarum librarum monete currentis in andegavia vendidisset, tradidisset, etlivrasset omnino, cujusmodi venditionem, traditionem, et livrationem de dicto nemore seu bosco pro dicto precio, ut premittitur. factas dictus princeps laudendam ratificandamque duxisset. postmodum et eciam approbandam sicut hec in ejusdem principis litteris patentibus expressius continentur, Noveritis quod nos vendicionem, traditionem et livrationem hujus modi a dicto magistro, nomine quo supra, de dicto nemore seu bosco nobis factas et a dicto principe, ut premittitur, approbatas, ratas, gratas habentes, et acceptas de quingentis libris, nomine et racione composicionis pretacte debitis, ut est dictum, tenemusnos adicto principe pro pagatis et contentis, adeo quod ipsum principem et ejus heredes de ipsis quingentis libris et omnibus arreragiis dicte monete a tempore retroacto hactenus nobis debitis, videlicet usque ad festum beati Johannis predictum, quod fuit anno quo supra, absolvimus penitus et quittamus, contîtentes nos debere et teneri reddere dicto principi centum libras monete predicte, residuas de summa sexcentarum librarum predicta a nobis eidem principi ultimo termino vacuacionis et consummaeionis vende tonsure nemoris seu bosci predicti intègre persolvendas, promittentes bona fide et sub obligacione omnium bonorum nostrorum et ecclesie nostre predicte contra presentem
quittàcionem au! contra predicta vel aliquid de predictis non wnirv per nos nec per alium quoquomodo in futurum, imnio predicta «'l quodlibel predictorum fin. m el stabilin tenebimus irrevocabiliter el observabimus omnino. In quorum premissorum testimonia sigilla nostra presentibus duximus apponenda. Datum in festo beati Marchi evangelistl' ;mn" domini millesimo CCC" decin ;tavo.
- elle de deux sceaux sur double queue de parchemin :
1° A gauche sceau du doyen du chapitre de Saint-Laud