p. 122). — Ad Lucam
4J0. (p. 122). — Si Papa, dist., 40, c. 6. V. le passage plus haut, n. 166.
411. (p. 122). — Triumph. Auig. Summa, qu. 5^ art. 1, p. 50 : 5f ergo papa deprehendatur devins a flde, mortuus est ipse vita spirituali ; per consequens alîis influere vitam non potest. Unde sicut homo mortuus non est homo, ita papa depreUensus in hxresi non est papa, propter quod ipso facto est depositus. Qu. 5, art. 6, p. 54 : cum tamen desinit esse papa per trimen hxresis, au£t&ritas illa remanet in ecelesia, sicut ipso mortuo.
412. (p. 123). — Sa dé<;larattiion »e trouve in Ejrmerici Director. Inquîs., Il, qu. 17, p. 295 : Secundo dieunt, quod prxdictam paupertatem fuisse Christi et Apostolorum, determinavit dominus Nîcolaus P. m. Respondet, quod lieet illud in constU. dicta contineatur, tamen ex scriptura divina, verum esse ibi non ostenditur, sed solummodo narratur. Et tamen iam nos ostendimus, quod confrarium haberi potest ex scriptura ap. et evang., ex qua scriptura motus d. n.
CHAPiTBE n, g 13, NOTES 407 A 424 343
P. Joannes declaravii dictam assertionem (si pertinax esset) hxreticam çsse, sicut contrmiam divinx ^ripturae... Posito etiam quod determinative diceret (Nicolaus), non oèstat, cum eontrarium inveniatur in scriptura divina^ si diligenter attendatur et nunc per eccle siam deterjnineUum,.. Tertio dicunt : quod in his qux pertinent ad fidem vel fnores, determinatum senM per summum ponUficem, non potest per alium revocari : talis autem est asiertio d. Nicolai de Christi et apostolorum paupertate. Respondet, quod fcdsum, est... et le cardinal cite des exemplas à l'appui de sa thèse.
413. (p. 123). — De coriaecr. pontil. S«rm. S, opp. éd. Venet, 1578. p. 194, MlghA, 217, 664. U ne croit cependant pas que Dieu permette à unpape d'erré en matière de foi : Propter causam vero fomieatlonis ecclesia Rom. posset dimitiere Rom. pontificem, Fomicationem non dico carnalem, sed spiritualem.,. Ego tamen facile non crediderim, ut Deus permitteret Rom. nonii/lcem contra fidem errare... Egalement dans Serm., II, 1. c, Migne, 217, 656 :... In tantum enim fides mihi necessaria est, ut cum de caeteiis peccatis solurm Deum iudicem haheam, propter solum peecatum, quod in fi^ committitur, possem ab ecclesia iuaicari, Nam qui non crédit, iam iudicaïûs est. — De même dans Serm. IV, 1. c. Migne, 217, 670.
414. (p. 123). --- Gomment, in Décret, 5, 39, t. 555, éd. Francof. : sed quid si papa iniustum prœcipiat... illud servandum est... nisi mandatum hœresim contineret... vel nisi ex prxcepto iniusto vehemenier prassuTïieretur statum ecclesiœ turbari... Papa etiam potest errare in fide, ita notât Innocentius in c. i de summa Trinit. f. i, licet non praesumatur... Et ideo non débet ottis dicerc credo id quod crédit papa, sed Ulud quod crédit ecclesia, et sic dicendo non errabit. — Ce dernier passage est resté dans le Repertorium de ison ouvrage composé par Baldus) : on Ta supprimé dans le tearte des éditions ultérieures. Il ne figure cependant pas déjà dans l'incunable. Argent., 1478, mais bien dans la Margariita Baldi s. v. Papa.
415. (p. 123). — D'après le témoignage du cardinal d'Ailly devant rassemblée du clergé français en 1406, le message du roi au pape était conçu en termes encore plus durs et avec moins de ménagements : « qu'il se révosquast ou qu'il le ferait ardre (brûïer) ». Dans Du Chastenet, Nouv. Hist. du Concile de Constance, Paris, 1718. Preuves p. 153. Villani, dont le frère séjournait alors à Avignon, ne mentionne pas le fait.
416 (p. 124). — Du Plessis d'Argentré, Collect. judic, I, 2, 84 : ...hoc ...continet manifestam hœresim... La Faculté énumère «ensuite la série des hérésies de Thomas. Prima hœresis : Primo, quod per illam conclusionem excluditur universalis ecclesia et générale concilium eam représentons : qv>od est hxreticum, quia in causa fidei a summo poutifice apelldri potest ad concilium générale... etc.
417. (p. 125). — Etienne III avait prié le roi Pépin d'envoyer à ce synode 12 évêques f ranks experts en écriture sainte et en droit canon.
3U CHAPITRB II, § 13, NOTES 407 A 424
S6S fil» exaucèrent ce désir. Le ooncile décida : De episcopis vero atque presbileris et diaconibiLs Qiu)s ipse Conêtantinus consecravetat, ita in eodem conctiio promulgatum est, ut epUcopi illi, si qui eorvm priiu presbiteri aiu diaconi fuerunt, in pristino honoris sut graàu reverterentuT ; et si placibiles fuissent quoram populo civitatis sux, denuo facto decreto electionis more solito, cum clero et plèbe ad apostolicam advenissent sedem et ab eodem S. Stephano papas benedictionis suscepissent consecrationem. — Huiusmodi vero promuloatis sentent'ds, iUco episcopi Uli qui ab eodem Constantino consecrati sunt, reverientes juxta eiusdem concUU sententiam in pristino honoris gradu, electi denuo a clero et plèbe factoque solito decreto ad sedem ap. properantes, ab eodem s. papa consecrati sunt... Ita emm in eodem concilio statutum est ut omnia qux hisdem Constantinus in ecclesiasticis sacramentis ac divino cultu egit iterata fuissent, prxter sacrum baptisma atque sanctum chrisma, Lib. pont. vUa | Steph., III, c. 21-22. Mansi, XII, 713 sqq. Hefele, III, 438.
41$. (p. 125). — Mabillon, Anal.. Paris, 1723, p. 39. De ordinatio- |
nibus a Formoso papa factis, c. 40. — Il était difficile à un catho- I
lique orthodoxe de ne pas considérer les papes, qui ordonnaient les !
réordlnations, comme « errantes in flde ». |
419. (p. 125). — Pétri Damianl opuscula, p. 419. — Id etiam nos , non prœterit, quod nostrœ memoriœ nonus Léo papa plerosque simoniacos et maie promotos tanquam noviter ordinavit. Opuscul. V I (Migne, 145, 93). I
420. (p. 125). ~- Gregorii Reg. VI, 5 b., p. 333. Ordinationes qux interveniente pretio vel precibus vel... infirmas et irritas esse dijudicamus, quoniam qui taliter ordinantur... fur es suni et latrones.
421. (p. 126). — Bemoldi chronicon. a. 1085, MG. SS. V, U2 ; Harduln, concil. VI, 1, 614 : In eadem sinodo,.. omnes ordinationes ei consecrationes excommunicatorum penitus irritœ iudicatx sunt, juxta décréta... Innocenta, Leonis primi, Pelagii atque eius successoris Gregorii primi.
422. (p. 126). — Caus. 1, qu. 7, c. 24. Petro episc. Pistoriensi : ...q\wA Guezelon, quem constat ab hasreticis ordinatum, quia nihil habuit, nihU dare potuit ei, cui manus imposuit. Nos igitur... Mansi, XX, 664 ; Jaffé, Moguntina, p. 373 ; J. 5383. Cette déclaration d'Urbain II a mis au» désespoir les théologiens qui répugnent à voir un pape enseigner publiquement l'hérésie. Ainsi par ex. Witasse, Tract, theol, éd. Venet, VI, 81, dit de ce document : « intricatissimus et difflciUimus locus. »
423. n. 126). — Labbé, XII, 824, c. 8 : Ordinationes, quœ a Guiberto hasresiarcha factœ sunt, postquam ab ap. mem. papa Gregorio et a Rom. ecclesia est damnatus, irritas esse judicamus, c. 10 : Qui vero ab episcopis quondam quidem catholice ordinatis, sed in schismate a Rom. ecclesia separatis consecrati sunt, eos nimirum cum ad eccle-
six unitatem reâierinU ^ervatis propriis ordinibus misericorditer suscipi iiLbemiLS, si vita et scientia eos commendat.
424 (p. 126). — Ib., XII, 1507, c. 30 : .4d hœc ordinationes fadas a Petro Leone et aliis schismaticis et hxr-eticis evacuamus et irritas esse censemus. CtiToiiic. Mauriria censé, 1. c. et Watterich, VitaB pontif., II, 252 : Vnde QUia inordinatx personœ inordtnata sunt décréta, quodcumque ille statuerat, destruimus, qiu)scumque exaitaverat, degradamus, et quotquot consecr avérât, exordinamus et depônimus.