‹ Le Cartulaire de la Seigneurie de Fougères connu sous le nom de Cartulaire d'AlençonChapitre 45 sur 78 · DD · texte numérisé non relu

DD

(c) P, personnament.

pris el prist à luy et à ses hoirs en perpetuel féage les vignes que noble homme Hugues le Brun, comle de la Marche et d'Angoulesme, et seigneur de Fougères, avoit à Renes en un clos si comme il se porseent en long et en lé o les hayes et o les fossés, et o toutes les appartenances seises en la paroisse Saint-Georges de Renes, lesquelles vignes sont appelées les vignes Raoul de Fougères, pour lesquelles vignes icelluy Jean promist et est tenu pour luy et pour ses hoirs rendre desoresenavant (d audit Comte et à ses hoirs ou a son receveur pour luy à Renes cinquante solz de sourcens (* tant seulement pour toutes choses à Noel desoresenavant (® par chacun an. El est tenu enseurquetout Ÿ icelluy Jehan payer et rendre à l'Abbé et au couvent de Saint- Melayne de Renes les rentes qui leur sont deües sur ycel fié et quant à cestes choses tenir, rendre et accomplir, icelluy Jehan obligea soy et ses hoirs et lesdites vignes et tous ses autres biens meubles et immeubles présens et futurs. En tesmoing de laquelle chose le seel estably pour nous à Renes fu mis en ces lettres, o le seel dudit Jehan, sauf nostre droit et nostre saisine et à lous autres. Ce fut donné au mois d'octobre en l'an de grâce mil deux cens quatre vingt et onze.

Mars 1239, — Accord entre Jehan, Duc de Bretagne, et Raoul de Fougères

Sur divers points, et notamment le bail seigneurial, le rachat et les Juifs.

Hec est forma pacis facte inter Johannem Comitem Brianne et Radulphum Dominum Fougeriarum. Concessit

(4) À, desornavant.

(e) P. Le mot est souligné, et il y a en Marge surcens.

1) P. Le mot est souligné, et il y a en marge ensurquetout. (a

a) R, 10 46 V9; P, p. 38; B, col, 910.

idem Comes predicto Radulpho in fidelilate et homagio quod recepit a dicto Radulpho quod ipse Comes tenebit firmam Jjusliciam et fidelem dicto Radulpho de Domino Petro de Chemilleio et de aliis quos dicit, sive dicet, tenere jura ipsius Radulphi de feodo de Porrohoit, de quibus dictus Radulphus conqueretur. De baillis ® autem et rachatis concessit idem Comes quod terre ipsius Radulphi et heredum suorum quitte sint et immunes salva assisia Gaufridi quondam Comitis Britannie. De judeis autem concessit predictus Comes quod usure cessent a tempore principi guerrarum. Quantum vero ad justiciam debitorum judeorum que 1psi judei sibi dicent deberi, concessit idem Comes quod predictus Radulphus eamdem juridictionem habeat omnino quam habet Dominus Vitrei. De firmatura autem castri de Marcilleio concessit predictus Comes quod ipse Radulphus firmet ipsum castrum secundum quod sibi melius placuerit. Hec autem pax facta est salvis aliis juribus ipsius Comiiis et ipsius Radulphi. Promisit autem dictus Radulphus quod ipse veniet ad homagium ipsius Comitis de feodo Fougeriarum ex quo licentiam Domini Regis Francie ore ad os ( vel per litteras pendentes habebit, et ad hoc predictus Radulphus se super sua feoda obligavit dum tamen predicte conventiones teneanlur (©. In cujus rei testimonium et firmitatem perpetuam nos dictus Johannes Dux Britannie et Comes Richemontis presens scriptus sigillavimus. Actum apud Andegavum anno gratte millesimo ducentesimo trigesimo nono mense martio.

(b) R. Le premier texte était baïilliis. Une main étrangère a surchargé Ralliis; P, baiïlliis; B, ballis. Le sens impose baïilliis. 11 s’agit évidemment du bail seigneurial.

(c) R. Texte intitial, eos. Une main étrangère a reclifié, os; P, eos; B, os; R, charte LXVI, hos.

(d) B omet de et ad hoc predictus.. à .teneantur inclus.

11 Juillet 1245. — André de Vitré assigne 30 livres de rentes au profit dé Raoul de fougères pour terminer leurs différends au sujet du Vendelais.

… Universis Christi fidelibus presens scriptum inspecturis Andreas Dominus Vitreii salutem in Domino. Cum ego tenerer assignare Radulpho Domino Filgeriorum triginta hbras annui redditus pro pace facta apud Montbellon die Jovis in festo Beati ®) Egidii anno Domini millesimo ducentesimo quadragesimo quarto inter me et heredes meos ex una parte et ipsum et heredes suos ex altera super omnibus contentionibus que erant et diu fuerant (9 inter me et antecessores meos ex una parte et dictum Radulphum Domimum Filgeriorum et antecessores suos ex allera, scilicet de Vendelesio; ego assignavi dicto Radulpho dictas triginta libras annui redditus in parrochia de Sancto Desiderio cum hominibus (© infrascripiis, videlicet in dominio meo et rebus aliis quas capitaliter ( tenebant de me exceptis plateis meis sitis in burgo Sancti Desiderii : videlicet cum Claritia Bone sexaginta decem et septem solhdis usualis monele, cum Eremberge ® relicte Michaelis de Sancto Desiderio sexaginta decem solidos, cum Laurentio Gruyer duodecim sohdos, cum Johanne Foucheriüs et Gaufrido fratre ejus viginti novem solidos et novem denarios, cum Petro Aales triginta et unum solhidum et dimidium, cum Petromilla la Macone quindecim solidos el novem denarios, cum Regi-

) R, fo 47 vo; P, p. 44; B, col. 927.

) P, sancti; BR, beati.

) R, et diu est fuerant. Le mot est a été rayé; P, et diu est ruebant: B, et diu fuerunt.

) À, omnibus.

) À, corporaliter.

) À, contra Tremberge.

1) 1er septembre 1244.

naldo Aubayenne @) septem solidos, cum Petro Mesnil quadraginta duos solidos, cum Petro Garner quatuordecim solidos, cum Gaulrido Toignart sexaginta solidos, cum Laurentio Anglico viginti solidos, cum Hugone Bestin decem septem solidos et dimidium, et hec predicta sunt de dominio. Ea vero que subsequuntur sunt de aliis rebus quas ) capitaliter tenebant de me in hereditatem exceptis predichs plateis de burgo Sancti Desiderii videlicet cum Hugone Bestin tres solidos quator denarios et obolum, cum Johanne Foucheris et Gaufrido fratre ejus et Petronilla Ô sorore eorum tres solidos, cum Gaufrido Barbon et Guillelmo Brule quatuor solidos et dimidium, cum Galtero Royan quatuor solidos et dimidium, cum Andrea Passou undecim solidos et tres denarios, cum Guillelmo Gruyer tres solidos quatuor denarios et obolum, cum Thomas Pallart tres solidos quatuor denarios et obolum, cum Robimo de Mes novem solidos, cum Brientio Bestin tredecim denar1ios et obolum, cum Radulpho Ÿ Orven et suis sociis tredecim solidos et dunidium %, et cum Johanne Bestin tredecim denarios et obolum, cum Eudone Agogue et suis sociis quatuor solidos et dimidium, cum Christiano Gauton quatuor solidos et dimidium, cum Guillelmo Cloet novem solidos, cum Petro Clarice quatuor ® solhidos et dimidium ®, cum Andrea Toignart ® et cum Henrico (" Paien et suis sociis viginti solidos septem denarios et obolum, cum Guillelmo Royant et suis sociis novem solidos, cum Gaufrido Toignart ®) tredecim denarios et obolum, cum

(g) R, Auberne; B, Aubairne.

(1) 1er septembre 1244.

(h) R, que.

(i) R, Petrovilla.

(j) R, Sad.

(k) R omet de et cum Johanne Bestin.. à cum Andrea Troignart exclus. (i) P, quatuor; B, decem.

(m) PB, Herveo.

(n) À, Troignart.

HS mec

Johanne Gilet quatuor solidos et tres obolos 1), cum Raginaldo Aubayenne pro se et suis sociis quinque solidos et tria obola (), cum Petro Aales sex denarios, cum Petro de Riparia et Petro Garner quatuor solidos et tria obola, cum Petronilla la Macone duodecim denarios, cum Guillelmo Loiel tres solidos, cum Ragone de Pire duos solidos, cum Guillelmo Herid quatuor solidos, cum Gaufrida ®) tres denarios, cum Theophana la Barboe sex denarios, cum Borget Florence et sorore ejus sex denarios, cum Guillelmo Coismelle tres denarios, cum Janneto Fener et Petro Mocard @) tredecim solidos et dimidium. Et ita feoda eidem assignavi 1n quibus dictos redditus assignavi eidem et heredibus suis cum omni jure quod habebam in eisdem; et istam assignationem eidem factam predictis triginta libris sicut superius expressum est gratanter V) accepit et de 1lla pro se et suis heredibus suis se tenet et tenuit pro pagato. Prefatam vero assignationem idem Radulphus et heredes ejus de Comite Britannie capitaliter tenebunt. In cujus ret testimonium ego Andreas Dominus Vitrei(® prenominato Radulpho et heredibus ejus dedi presens seriptum sigilli mei munimine roboratum. Datum anno gralie millesimo ducentesimo quadragesimo quinto, die lune ante festum Beati Benedicti, apud Pontem Rioul.

(1) RPB, sic.

(0) R, très obolos.

(D) R, Gaufarda.

(4) R, Petrus Moxarle.

(Tr) R, gratam.

(s) R, Vitrencis.

EXEXCX TE)

Septembre 1301. — Accord entre Hugues le Brun, Seigneur de Fougères, d'une part, et Guillaume, abbé, et le couvent du monastère du Mont- Saint-Michel de l’autre, sur les droits de justice du prieuré de Villamaris dépendant de l'abbaye.

Universis presentes litteras inspecturis et audituris Hugo Bruni Comes Marchie et Angolisme Dominusque Filgeriarum et Frater Guillelmus divina permissione humilis Abbas et conventus monasteri Montis Sancti Michaelis in periculo maris salutem in Domino. Notum facimus quod cum contentio moveretur seu moveri speraretur inter nos super hoc quod nos Comes dicebamus quod cum judicium fuisset et esset in curia dictorum Abbatis et conventus et sui prioris de Villamaris coram dicto priore seu ejus allocato ab aliqua partium 1bidem Hhtigantium quandocumque vel quotiescumque contingeret contradici ©), dictus Prior seu allocatus ejusdem tenebitur (@ portare ad curiam nostri predicti Comitis de Filgeris dictum contradictum et ipsum per se et duos nobiles seu per recordum sulfficiens comprobare, nec non et super hoc (4 quod nos dictus Comes dicebamus quod dicti Abbas et Conventus, Prior et allocati eorumdemt de Villamaris non poterant nec debebant de causa 0 criminali cognoscere, nec delinquentes in territorio prioratus eorumdem ( de Villamaris super casu criminis condemnare, nobis prefatis Abbate et conventu asserentibus contrarium premissorum, tandem de bonorum virorum et (9) peritorum

(4) R,.f9 49; P, p. 68 (analyse); cette charte est reproduite une deuxième fois par R. Cf. charte suivante. Nous avons élaboré le texte définitif en comparant l’une à l’autre ces deux chartes XXXI et XXXII. R. correspond à la charte XXXI.

(b) Ch. XXXII, contingent contradicti.

(c) R, tenebatur.

(4) R, his.

e) R, cordi.

) R, capite.

( ( (g) R omet et.

consilio super premissis devenimus ad pacem et concordiam, videlicet quod nos Abbas et Conventus predieti prior seu allocatus dicti prioratus nostri de Villamaris nomine dicli prioratus nostri dicti loci de toto territorio dicli prioratus tenemur ) ad curiam dicti Domini Comitis de Filgeriis dictum contradictum sub sigillo dicti Prioris seu allocati ejusdem transmittere interclusum absque ulla alia probatione a dicto Domino Comite seu allocatis ejusdem a nobis ® Abbate et Conventu, priore nostro seu allocatis nostris de cetero Ÿ super approbatione dicti contradicti ulterius exigenda, quod quidem judicium contradictum approbatum in curia de Filgerüs aut reprobatum, bene judicatum aut male judicatum tenentur dictus © Comes et heredes et allocati ejusdem ad nos Abbatem et Conventum seu priorem vel allocatum nostrum predictum sub sigillo dicti Domini Comitis de Filgeriis remittere interclusum, salvo superioris contradicto, quod cum ad ipsum Dominum Comitem seu allocatos ejusdem a superiore remissum fuerit, illud tenentur ad nos Abbatem et Conventum seu Priorem aut allocatum nostrum de Villamaris remittere ut prelertur, nosque Abbas et Conventus et noster Prior ac allocati de Villamaris nomine et ratione dicti prioratus nostri in toto territorio ejusdem prioratus de causa criminali poterimus cognoscere in futurum delinquentes nostros () caplos seu arrestatos per gentes seu homines nostrorum Abbatis et Conventus in dicto territorio seu etiam in fuga eorum, pro ut moris est, perseculos super casu criminis condemnare et judicare, ipsosque () condemnatos et Judicatos tenemur mittere ad castrum dicti Domini Comitis de Filgerns et nos

(R) R, tenentur.

(&4) Ch. XXXII omel a nobis.

(ji) Ch. XXXII omet de cetero, (k) Ch. XXXII, quandocumque.

(1) R, dicere.

(m) R, que.

(n) R, ipsoque.

predictus Comes vel nostri allocali exinde hoc facere tenebimur de eisdem quod de condemnatis © seu judicatis in curia dictorum Abbatis et Conventus de Villamaris per nos prefatum Comitem seu allocatos ® nostros hactenus fieri consuevit. Volumus insuper nos partes predicte et concedimus quod nostrum (® quilibet et successores nostri premissis omnibus et eorum singulis utamur et explectemus modo et forma superius nominatis bene (), hbere pacifice et quiete sine aliqua reclamatione, contradictione, perturbatione et impedimento alicujus nostrum et successorum nostrorum in premissis et eorum singulis de cetero faciendis ad que nos predictus Comes nos et heredes nostros (9) ac successores nostros nosque Abbas et Conventus nos et successores nostros et nostrum monasterium ac prioratum nostrum de Villarmis tenenda et servanda nobis ad invicem quantum ad nos parties predictas premissa pertinent specialiter obligamus. In cujus rei testimonium nos Abbas et Conventus predicti ® presentes litteras sigillo nostro duximus sigillandas. Datum mense septembris anno Domini millesimo trecentesimo primo.

Même charte que la précédente ®),

(o) R, condemnatione.

(2) R, allocatum.

(a) R, nostrorum.

(Tr) R ajoute et.

(s) R omet nostros.

(t) R omet nos Abbas et Conventus predicti.

(u) Ch. XXXII, siglllis nostris.

(a) R, fo 50 vo; supra Ch. XXXI. e

(db) Seule la fin diffère légèrement. La voici: In cujus rei testimonium presentes litteras sigillis nostris duximus sigillandas. Datum etc...

XXXTIII (®

1235. — En présence de Louis IX, Roi de France, et de Pierre, Duc de Bretagne, Guy Mauvoisin abandonne au profit de Raoul de Fougères toutes ses prétentions sur l'héritage d'Eudon, Comte, et de son fils, moyennant 2.500 livres une fois payées, et 200 livres de rente annuelle.

Ludovicus, Dei gratia, Francorum Rex, universis ad quos liltere presentes pervenerint salutem. Noltum facimus quod, cum controversia verteretur inter dilectos et fideles nostros Guidonem Malivicen ex una parte, et Radulphum de Fougeriis ex allera, super tolis terra et jure que habuerunt et tenuerunt Comes Eudo et Eudo filius ejusdem Comitis im tota Britannia, que uterque dicebat ad se pertinere jure hereditario, pax in nostra presentia, presente dilecto et fidel nostro Petro Comiti Britannie, facta est sub hac forma videlicet quod dictus Guido quittavit in perpetuum dicto Radulpho et ejus heredibus omne illud jus quod in predictis clamabat ® et habere poterat et debet facere quittari a genere suo portando finem secundum usus et consuetudines Britannie, et propter hanc quittationem dictus Radulphus debet dicto Guidoni dare duo millia et quingentas lhbras luronenses sub his terminis persolvendas : ad presens scilicet quingentas libras, ad Nativitatem Beate Marie sequentem sexcentas sexagenta sex libras tredecim solidos et quatuor denarios, et totidem ad octavum candellarum subsequentium, et totidem ad octavum Pentechoste subsequentis; et debet fieri solutio ista Johanni de Vinis © Baillivo nostro qui dictas summas pecunie reddel dicto Guidoni postquam receperit eas, et ducentas libratas redditus ad turonem competenter (© assignandas per tres milites quorum nomi-

a) R, fo 5% P, p. 17; B, col. 890.

b) R ajoute habebat.

c) P, abréviation. B. Verniis.

( ( ( (4) R, competentem,

nabit unum dictus Guido, alium dictus Radulphus, et nos tertium, in redditibus quos idem Radulphus habet in Normania, scilicet in feodo Comitesse Bolonie et in feodo Abbatis de Monte Sancti Michaelis, et si forte non sufficeret terra quam habet idem Radulphus in dictis feodis, residuum perficeretur in nostro feodo et has supradictas conventiones Juraverunt lactis sacrosanctis .dicti Guido et Radulphus coram nobis tenendas firmiter et observandas, et constituerunt Re . scilicet dictus Guido Simonem de Pissiaco patrem (, Johannem de Musiatis, Galtherium de Villariis, et debet or cum ® istis Anselmum de Insula, Mathurmum de Malliant 9 et Guillelmum Malvicinum : et dictus Radulphus de Fougeriis Guillelmum Paenellum constabularium Normanie © Robertum Malet, Fulconem dictum Mathat ® et Robertum de Maloleporarum, et dicti Guido et Radulphus et fidejussores eorum exposuerunt nobis terras suas ut possimus % assignare ad terras illius et fidejussorum suorum qui a predictis me resilirent et sciendum quod dictus Johannes de Vinis (© debet recipere proventus predicte terre et servare donec quittancie facte sint et terra assignata que debent fieri infra festum Sancti Remigii proximo instantem. In ® cujus rei testimonium ad petitionem partium sigillum nostrum presentibus litteris duximus apponendum. Actum apud Crispiacum anno Domini millesimo ducentesimo tricesimo quinto.

(e) R, predictum, ce qui n'a aucun sens, puisque c’est la première fois qu'on en parle.

) À, cure.

PB, Matheum de Malliat.

R, Guillelmus Pænellus.

R, Normanum.

g) ) ) ) R, dicti Machat.

R, et possumus.

(f ( ( ( ( ( (1) PB, Ad.

Page 1