Cf. Ed. Maurin, Conc. Gall., p
2. Bibl. Philipps à Middlehill, 1745, M. L., 117, auj. à Berlin. Cf. Maassen, 0. c, I, p. 775, fol. 120.
3. Et statim seae ultro daut hi numeri in codice Petropolitano, scilicet I ad can. Apostolor. fol. 33. 11 ad concil. Nicœn. f. 43. m fol. 50 ad canon, ancyranos. iv, f. 56, ad can. Neocœcœsaviens. v fol. 38 ad conc. Gangrenses... vi fol. 61, ad can. antioclienos. vu f. 69 ad can. Laodicenos. viii, fol. 77, ad canones Constantinopolitanos. IX, fol. 80, ad can. Chalcedonenses. x, fol. 92adcan. Sardicenses:. xi, fol. 102, ad can. carthagin. xir deest, sed forte adesse debuit fol. 120, ad aîteram divisionem can. africanornisi alicubi canonibus Ephesinis appositus fuerit uti. xin ad alterasii versionem ancyranorum. Tura demum xiv ad epistolani areiatensium.
loi. 30 yo. (xxii) Aurelianensis synodus... in margine xtvvjSôv scribitur Senedus. a.
fol. 34. Subscriptiones episcoporum (ib. p 834)
fol 35 (xxiii). incîpif Synodus Epaonensis (ib. 888; Labb. iv, 1595). — ■ fol. 39. notae merovingicse de gradibus consanguinitatis.
fol? 41 v^. XXIV. Incipit constitutio sanctorum episcoporum quse in civitate arelatensi ad dedicationem hasilicae S. Mariée convenerunt (ibp 918); Labb. IV, 1622).
fol. 43 v**. XXV. Incipit constitutio habita carpentoratse (ib. p. 926) ; •Labb. IV, 1663).
fol. 44 v°. Incipit epistola sancti augustini quse deheant puhlica poce reUgere et manu propria suhscribere in quibus suspicio est quod manichei sunt (ib. 922).
fol. 48. xxv-i. Concilium arausicanum (ib. p. 936); (Labb. iv, 1666).
fol. 55. xxvii. Synodus arvernensis (ib.p. 978); (Labb. iv, 1803).
fol. 59. XXVIII. Synodus aurelianensis secundus (ib. 960) ; (Labb. v, 295) "
fol. 92. XXIX. Synodus aurelianensis tertius (ib. 998) ; (Labb. v, 392).
fol. 84. XXX. Epistola generalis quse ad episcopos invitandos in causa insulse lemientig missa est.
fol, 84 \°. XXXI. Synodus arelatensis (Sub Ravennio).
fol. 86. XXXII. Synodus vasensis (ib. 954); Labb. iv, 1679),
fol, 89, XXXIII. Synodus arelatensis (sub Sapaudo)...
fol. 101. Matisconensis syn. (ib. 1238.)
Adversaria in hanc partem III
Littera codicis claromontani uncialis est, crassa, paulo sinistror- -sum inclinata, nullo fere distincta accentu, paucis compendiis, nec liisi antiquissimis ; hic illic notât manus merovingica suas inspersit; sapit vetustissimum sevum scriptura ^apôaptxwç exarata, antiquse gallorum pronuntiationi fortasse accommodata ; inter signa non desunt obeli, sagittœ, veruum et astericorum sigla. Numerus vi soïet scribi grsece c. Ex coUatione cum Labbeana editione, amplissima superesset seges varietatuiri. Quaternio l"s signatur q. xxm. Quas relegi in primas, synodos varietates, vix unam aut alteram Labbeus margini inscripsit, cseteras fere omnes excepit editio sanmaurensis.
, fol. 2. In concilio valentino, can. i pars magna, can. m. integer deest; in fine : « in setèrnum protegat fretres dilectissimi»; desunt etiàm subscriptiones.
ad fol. 5. in concil. arausic. can. i a multis ventilatus totus consentit cura piimo Sirmondi textu ; coetera item concordant.
ad fol. 10. in concil. vasensi desunt can. 1, 2, 3, 6 ; incipiunfe
ad fol. 11. in concilio arausicano hi canones leguntur : i-x, xiy- « IV ; viir a nono non distinguitur.
XXVI^ XXVII, XXVIII, XXIX, XXX, XXXI, XXXII, XXXIII, XXXlVy
XXXV, XXXVI scribuntur xlvi, xlvii, xlviii, l, li, lu, lui, liv, I.V, Lvi, cœtera desunt. »
ad fol. 15. Titulus concilii agathensis est edito brevior, ut in notis sive Sirmondi, sive novœ editionis. In canone 9, epistola Innocentii papee intégra recita tur, sed desunt notitise de Alarici regno et de sedibus episcoporum. Eo ordine sequuntur canones sequentes : x, xi, xvi, (éd. xii), xvii-xx (al. xii-xvi), xxiii-xxix (al. xvii-xx), xxxi-XLî (al. xxi-xxx), xLii (al. xxxii), xliii (xxxiii), xLvii (xxxiv), Lxxr (xxxv).
ad fol. 30. Canonés inscribuntur his numeris i, ii, m, vi (éd. iv),. viii, IX (éd. V, vi), XI (éd. vil), xii-xviii (éd. viii-xiv), xix-xxxi (éd. xvi-xxvii). Nomina episcoporum alio ordine, sed eadem, sine sèdium locis,
ad. fol. 35. Omnia cum editis quadrant, nisi quod codici deest ultima suscriptio.
ad fol. 41. omnes quidem canones exstant, sed sine ulla distinctione.
ad fol. 43. in subscriptionibus deest vindemialis ; nomen Juliani greece touXtavoç.
ad fol. 48. concil. arausicani varietates ex collât, cum Labbeana editione : in can. 1. Anima quee peccat. . . can. 2. mors pertransiit... omnes homines pecçaverunt... Cap. 3 Si. quis invocatione humana... can. 5. et ad regenerationem... et naturaliter in yobis... verum etiàm... ab infidelitate nostra ad fidem... can. 6. conantibus, studentibus, petentibus, et rfeest anfe Gratia... cap. 7. sive salutare. . . et in credendo veritatem... can. 8. Is enim non omnium... eau. 9. De adjutorio Dei. Divini... can. 10. de obligatione votorum c. 12, 13, ut in titulis prssfixis incipiunt. . . eau. IQ. post hœc : aut id quod habet, csetera desunt... can. il. hic tit. editus... can. 18. prœvenire àehetur desunt ut editis... can. 25, ita inclinatur ut nullus... patruni sanctorum multitudini... tantum mali... divinae gratiae largitate donata. (Hanc solam varietatem accepit editio Maurinensium). In subscript, Subscripsi N sub die decimo lunii. Duplex Eucherius, ut nota vit Sirmondus... ad Marcellinum consentientes subscripsimus... can. 10. renatis ac sanatis (Maurin.)... can. H. Et quge de manu. . . can. 13. Unde veritas dicit ^ . . .liberaverit. . . can. 14. De quantacumque miseria liberatur... can. 21. Si in lege gratia iest... sed implere... can. 23. Quando ita faciunt... can. 24... utrunjque... difîudit chàritatem. Conciusio.,. vobis donatum est... ut pro eo... Domini nostri, et... ipse nullis... inspiret... Et quia definitionem nostram... convenerant... In subscriptionibus 2° loca Julianus amartolus. 3° in XRI nomine Coiistantius... 5° Fylagrius... 6^ in XRI nomine maximinus. 7° Prsetextatus... 8^ Eucïieriua^ 90 Item Eucherius... 10oAlethius...llo Heraclius. 12» Lupascianus... 130 Principius... 140 Vindemialis... 15° f Petrus. 16° Syagrius
170 Carialto... 18° Opilio... 19» Pantagathus... 20» Namatius.., 21? Deodatus...
fol. 71. Lupus notatur in margine esse Lugdunensis ut et Pautagathus Yiennensis, Léo Sènonensis ; Arcadius primum désigna tur y ezontiensis, id porro erasum expunctumque fuit.
fol. 101. Manu merovingica in margine : « Domno et magnifico fatri Secundino.
Intiâles sunt rudes, zoomorphico lineamento ornatae, nec nisi pisces pin gère, aut pingere voluisse notarius videtur.
fol. 95. Epistola beati Leonis papse urbis Romœ ad episcopos provinciœ Viennensis (Ed. Maufin. Conc. Gall. 491).
fol. iOi. Constitutio quse in Synodo matescone conscriptse sunt (ib. 1238 ; Labb. V, 966). Cum editis concordat, sed scriptura est alia, ut notavit Sirmbndus.
PARS III Imperatorum Leges
fol. 105 yo. Constitutio constantini Impieratoris : « Imperator Constantinus Ablavio praefecto ». ib. 86, ex edit. Sirmondi, qui née videtur Claromontanum contulisse. it. opp. t. i.
fol. 107. Exemplum legis adversus episcopos qui judicio episcoporum damnantur.
fol. 108. Imperdtores Valentinus, Theodosius, et Arcadius ad Optatum.
fol. 108 yo. Imperator Constantinus ad Felicem prsefectum prsetorii.
fol. 109. Domini nostri Honorius et Theodosius, Augusti ad Projeetum consularem. -
fol, 109 v°. Imperator Theodosius et Valentinianus Cœsar Amacio vel praefecto prsetorii Galliarum (Ed. nov. Conc. Gall. p. 373', primus Sirraondus éd. ex hoc codice),
fol. 111 v°. Imperatores Valentinianus, Theodosius et Arcadius,
fol. as. Honorio nobilissimo puero etEvodioimperatores Arcadius et Honorius augg. Theodoro iterum prsefecto prsetorii.
fol. 114 yo. Domini imperatores Honorius et Theodosius Àugustus Melitio prsefecto prsetorii.
fol, 118. Honorius et Theodosius Theodoro viro inlustvi prsefecto prsetorii. ,
fol. 120. Imperatores et Honorius et Theodosius et (ad) Melicium virum inlustrem prsecéptum.
fol. 123 v°. Imperatores Arcadius, Theodosius et Honorius... Postsex hu] us epistolae lineas, codex déficit.
C'est l'un des trois manuscrits de Clermont que le P. Hardouin cite à chaque page de son édition des conciles, malheureusement sans les désigner nettement. .
APPENDICE VI Codex Racbionis
Notes manuscrites de dom Pitra ■ '
prises en 1848 à la Bibliothèque de Strasbourg, réunies en volume * sous le titre : Mss. français, Provinces III, p. 300 et suiv.
1*' Amphssimus et insignis in-fo magno, duabus columnis, caract. unciali carolino, sive in titul. sive in textu, interdum mer ovin gico, litteris nonnullis initialibus tramite eléganti conspicuis plerisque icthuomorphis, hastis superioribus a summo patulis, ab imo moUiter defluentibus, lineis stylo sicco ductis, punctis hiantibus iii margine utrinque delineato. Folio primo quidam canones extravagantur : alii sub hoc titulo Testimoniûm seu testes, quemadmodumprobari debeant, slii sub ista rubriça : nDeeo quod episcopus aliense gentis eligitur. » ' '
In 2° col. fol. v^ qusedam notœ ciroa chronologiam ac prseoipue de serœ significatione ; hœc ultima in sequenti folio notanda sunt : « In geometria, aéra pro latere ponitur, idem scriptum est in canonibus, ut his qui in synodali conventu in prima sera, hoc est in primo latere sederent primum capitulum illius vel illius synodi (primum «apitulum) {sic) legerent ; secundum in altéra sera sedentibus lègeretur (cf. Synodus August. sera I^). » (Hœc manu recentiori ssec. XI scripta sunt.)
11° f° 2or° Pictura inaperfecta opère textili circumdata et cruce latina subjecta = in v" folio eodem hœc insignia litteris rubeis et nigris alternantibus, œque majusculis leguntur : In nomine sanctœ et unicœ Trinitatis in anno DCCLXXXVIIP...
111° fo 3° In nomine Dni nr hs. j^pl incipit ordo de celebrando -concilio « Hora diei prima... et cetera ut in concilie toletano. Longior est hsec episcopi senioris oratio^.
fo 30 jo cqI, ^0 II nomine Dni Ih. -j^fi incipit ordo de celebrando concilio^.
Hora diei prima, ante solis ortum ejiciantur omnes ab ecclesis^, obsecratis [sic] {olim obseratis) que foribus cunctis ; ad unam januam per quam sacerdotes ingredi oportet, ostiarii stabunt (sic).
1. Voir le texte dans Maasscn, 0. c, sans variantes. D. Pitra nota en marge postérieurement : « Première rnention de l'ère chrétienne, Corrigei? 787. Fac-sîmile dans les notices et extraits de mss. t. VI, Koch. » Ajoutons de Bastard. Peintures... des manuscrits, pi. 45-48.
2. Ici nous passons à une seconde série de notes p. 308, prises au même voyage, j à une autre séance, et donnant m extenso la rubrique et l'orafio qui semblait plus
i'Jongue.
3. Plusieurs des variantes de cette rubrique n'ont pas été relevées par Pitra Ànaleci. novias. t. I, p. 979.
Et convenientes omnes epi paiiter introibunt et secundum ordinationis suse tempus residebunt. Post ingressum omnium episcoporum a,tque consessum vocentur deinde presbiteri quos causa piobaverit introire. NuUus inter eos se ingérât diaconorum. Post hos ingrediantur diacones probabiles quos ordo poposcerit interesse et corona facta de sedibus episcoporum presbiteri a tergo eorum resideant [quos tamen sessuros secum metropolitanus elegerit ; qui utique et cum eo judicare aliquid et definire aliquid possint^]. Diaconi autem in conspectu episcoporum stent. Deinde ingrediantur laïci qui electione conjugali concilio {olim conjugi cli) interesse merueiint. Ingrediantur quoque notarii quos ad recitandum et excipiendum ordo requirit. Obsecratis {olim obseratis) januis et sedentibus in diuturno silentio sacerdotibus atque cor habentibus ad Drium, dicturus est archidiaconus ! Orate ? {sic) Statimque omnis (sic) in terram prosternentur, tam epi quam prbi, et orantibus diutius tacite cum f letibus atque gemitibus, unus ex épis senioribus surgens, orationem palam fundat ad Dnum, cunctis adhuc in terram jacentibus, dicat banc orationem : Adsumus, etc.
IV°^ Adsumus, Sancte Spiritus, adsumus peccati quidem imanitate detenti. sed in nomine tuo specialiter congregati, Veni ad nos ! adesto nobis et dignare illabi cordibus nostris, doce nos quid agamus, quo gradiamur ostende ; quid efficere debeamus operare. Esto solus et suggestor et effector judiciorum nostrorum qui solus «um Deo Pâtre et ejus Filio {sic^) nomen possides gloriosum. Non nos patiaris perturbatores esse justitise qui summe diligisse quitatem, ut in sinistrum nos non ignorantia trahat ; non favor inflectat, non acceptio muneris vel persona corrumpat ; sed junge nos tibi efficaciter, solius tuae gratise dono, ut simus in te unum et in nullo devi^mus a vero, qualiter in nomine tuo collecti, sic in cunctis teneamus cum moderamine pietatis justitiam, ut et hic a te in nullo dissentiat sententia nostra et in futuro pro bene gestis consequamUr praemia sempiterna. » Omnino ut in hodierno Pontific[ali].
\ci fo 30 pO col, 2^. In qua oratione Pater nr non dicat[ur] nec Benedictio, sed ipsa solummodo oratio confirmetur^. Finita autem oratione et responso ab omnibus : Amen ! rursus dicat archidiaconus ? Erigite vos. Confestim omnes surgant, et cum omni timoré Dei et disciplina tam epi quam pbri sedeant. Sicque omnibus in suis locis in silentio consedentibus, diaconus alba indutus codicem canonum in medio proferens capitula de conciliis agendis pronuntiet, id est ex concilio toletano,
1. Ces additions du codex Rachionis correspondent à celles du Ms. Paris, de Mansi ; de même cinq lignes plus bas.
