VIII
Les questions sur les Sentences, composées par Guillaume d'Ockam, combattent certaines opinions de Pierre Auriol ; pour exposer ces opinions, Ockam emprunte textuellement de longs passages à la seconde rédaction de l'écrit qu’Auriol a composé sur le premier livre des Sentences 1 . Or M. Noël Valois a fort bien montré2 que cette seconde rédaction datait de 1318ou, auplustard, de 1319. 11 faut donc placer vers 1320, au plus tôt, "la rédaction, par Guillaume d’Ockam, de ses Quæsliones super libros Senlentiarum 3.
D’autre part, une des plus anciennes éditions * des Quodlibeta
1. Pierre Duhem, Dominique Solo et la Scolastique parisienne, XII ( Eludes sur Léonard de Vinci, 3e série, pp. 3/ji-342).
2. INoül Valois, Pierre Auriol, frère mineur ( Histoire littéraire de la France, t. XXXIII, 1906, p. 485 et p. 5oo).
3. Une édition du Scrip/um super prirnurn librum Scntentiarum fut donnée en 1 483 ; elle ^e porte ni le nom de l’imprimeur, ni l’indication du lieu d’édition ; ma, s il a été établi qu’elle avait été imprimée à Essling par Conrad Fyner.
La première édition complète est la suivante, dont nous nous servirons :
Tabule ad diversas hujus operis Magislri Guilhelmi de Ockam super quatuor libros scntentiarum annotationes et ad centilogii lheologici ejusdem conclusiones facile reperiendas apprime conducibiles .
Au verso, lettre dédicatoire de Jodocus Badius Ascensius à Johannes Tritemius abbas Spanhemensis, datée : Lugduni, ad sextum idus novembrias anni hujus MCCCCXCV.
Au commencement des Quæsliones in libros Scntentiarum : Argutissimi atque ingeniosissimi tara pkilosophicarum quam theologicarum dif/icultatum disquisitoris Magistri Guilhelmi de Ockam Anglici : super quattuor libros sententiarurn subtilissime quest iones earumdemque decisiones cum quantis maximis fieri potuit labore atque solertia correcte : diuino, ut precor, auspicio inchoantur.
Golophon de cet ouvrage : Hec sunt que M. Guilhelmus de Ockam super quatuor sententiarurn libros scripta reliquit : inter que si qua offendantur discrepantia : danda est venia auctori : qui (veluti profitetur) in diversis locis nunc récitât nunc insequitur opiniones. Porro impressori etiam gratie sunt referende qui ea tam fideliter et tam terse : ad optimi maximi sal vatoris nostri laudem et studiosorum commoditatem multiplicavit.
Impressum est autem hoc opus Lugduni per M. Johannem Trechsel Alemannum : virum hujus artis solertissimum. Anno domini nostri MCCCCXCV. Die vero décima menais novembris. Laus omnipotenti Deo.
Le Centüogium theologicum , qui vient ensuite, est suivi de ce colophon :
Finis centilogii theologici M. Guilhelmi de Ockam diligenter impressi per M. Johannem Trechsel alemannuin. Lugduni. ^nno domini MCCCCXCV, die vero nono novembris.
4- Quolhbeta(s\c)septem una cum tractatu de sacramenlo allaris Vcnerab'lis inceptoris fratris Guilhelmi de Ockam anglici, sacre théologie magislri, de ordine fratrum minorum. Colophon des Quodlibeta : Expliciunt quodlibeta sepiem venerabilis inceptoris magistri wilhelmi de Ockam anglici, veritatum speculatoris acerrimi, fratris ordinis minorum post ejus lecturam oxoniensem (super sententias) édita. Impressa Argentine Anno domini Mccccxcj. Finita post Epiphanie (sic) domini. — Colophon du Tractatus de Sacramenlo altaris: Explicit. tractatus gloriosus de corpore christi et in primis de puncti linee superficiel corporis quantitatis qualitatis et substantie distinctione. Venerabilis inceptoris magistri Vuilhelmi de Ockam anglici. Veritatis indagatoris profundissimi sacre théologie professons doctissimi, de ordine fratrum mino-