CHAPITRE CXIII
Comment le roi anglois, abandonné de ses frères et autres, parla à son peuple rebelle dont il contenta une partie, et uge partie non.
En venant le roi en celle place, que on dit la Milinde, au dehors de Londres, se emblérent de lui, pour la doutance de la mort, ses deux frères, le comte de Kent et messire Jean de Holland : aussi fit le sire de Gommignies qui s'en alla avecques eux ; et ne se osérent montrer au peuple en celle place de la Milinde. Quand le roi fut venu, et le demeurant des barons dessus nommés en sa compagnie, en la place de la Milinde , il trouva plus de soixante mille hommes de divers lieux et de divers villages des contrées d'Angleterre : il se mit tout en-my eux et leur dit moult doucement : «Bonnes gens, je suis votre roi et votre sire, que vous faut ? que voulez-vous dire? » Adonc, répondirent ceux qui l'entendirent et lai dirent : « Nous voulons que tu nous affranchisses à tous les jours du monde, nous, nos hoirs et nos terres, et que nous ne soyons jamais nommés sérfs ni tenus. » Dit le roi : « Je le vous accorde, retraiez-vous en vos maisons et en vos lieux, ainsi que vous êtes ci venus par villages, et laissez de par vous, de chacun village deux ou trois hommes, et je leur ferai tantôt escripre et sceller de mon grand scel
lettres telles que vous les demandez, lesquelles
ils emporteront avec eux quittement, ligement
minis, et quorumdam nobilissimorum mibtwm barbas suis incultissimis et sordidissimis manibus contrectare. d-mulcere, et verba modo familiaria serere de socialitate cum eisdem babenda de cætero , modo de fide servanda ipsis ribaldis, modo de juramento præstando, ut communiter cum eis regni quærerent proditores, cum ipsi maonifestæ proditionis notam devitare non possent, quippe qui vexilla et pennicellos erigentes, tali modo cum armata manu pro modulo suo, scilicet modo prætacto incedere non timebant. Ët cum hæc omnia facerent, et (ut diximus) plerique soli in cameras concessissent, et sedendo, jacendo, jocando super lectum regis insolescerent, et insuper matrem regis ad oscula invilarent quidam, non tamen (quod mirum dictu est) audebant plures milites et armigeri, unum de tam inconvenientibus actibus conveaire, non ad impediendum manus injicere, nec verbis secrelissimis mussitare. Intrabant et exibant ut domini, qui quondam fuerant vilissimæ conditionis servi, et præferebant se militibus, non tamen militum, sed rusticosum eubulci.
ES D CDR PS PP RCE
(1381) et franchement tout ce que vous demandez! ; et
afin que vous en soyez mieux confurtés et assu-
1 Voici la teneur de ces lettres de manumission, suivant Mollinshed et Walsingham :
Richardus dei gratia rex Angliæ et Franciæ et domi
nus Hiberniæ, omnibus ballivis et fidelibus suis, 4d quos' præsentes lilteræ pervenerint, salutem : sciatis, quod de:
gratia nostra speciali, manumisimus universos ligeos et singulos subditos nostros, et alios comitatus Hertfordiæ,
et ipsos et eorum quemlibet ab omni bondagio exuimus,
et quietos facimus per præsentes, ac etiam perdonamus eisdem ligeis ac subditis nostris omnimodas felonias , proditiones, transgressiones et extorsiones, per ipsos vel aliquem illorum qualitercumque factas sive perpetratas , ac etiam utlegariam vel ut legarias, si qua vel quæ in ipsos vel aliquem ipsorum fuerint vel fuerit his occasionibus
promulgata vel promulgalæ, et summam pacem nos-.
tram eis et eorum cuilibet inde concedimus. In cujus rei testimonium bas litteras nostras fieri fecimus patentes, teste me ipso apud London, 15 die juni, anuo regnl nostri quarto.
Elles sont, comme on voit, datées du 15 juin, et le 2 juillet le roi Richard, aussitôt que les insurgés eurent perdu leur puissance, publia les leitres de çévocation suivantes, qu'on trouve dans Rymer, à l’année 1381.
Rex omnibus, ad quos, etc, salutem :
Licet nuper, in turbatione detestabili, per quosdam ligeos et subditos nostros, contra pacem nostram insur-
gentes, horribiliter facta , certæ litteræ uostræ patentes,
ad ipsorum insurgentium instantiam importunam, factæ fuissent , continentes ,
Quod nos universos ligeos et subditos nostros, com
munes et alios, cerlorum comitatuum regni nostri, maoumisimus, et ipsos et eorum quemlibet ab omni bondagio et servilio exuimus et quietos fecmmus, ac etiain quod pardonavimus eisdem ligeis et subditis nostris omnimodas insurrectiones, per ipsos contra nos faclas, equitando et eundo per diversa loca, in regno nostro, cum hominibus armatis, sagittariis, et aliis, vi arinala, cum vexillis et penuncellis displicatis.
Ac etiam omnimodas proditiones, felonias, tranegressiones et extorsiones, per ipsos vel aliquem ipsorum qualitercumque factas sive perpetralas,
Ac eliam utlagariam et utlagarias, si qua, vel si quæ, in ipsos, seu aliquem ipsorum, fuerunt, vel fuerit, his occasionibus , promulgata, vel promulgatæ, et firmara pacem nostram eis et eorum cuilibet inde concessimus,
Quodque voluimus, quod iidem ligei et subditi nostri liberi essent ad emendum et vendendum, in quibuscumque civitatibus, burgis, villis mercatoriis, et aliis locis , infra regnum nostrum Angliæ,
Et quod aulla acra terræ, in comitatibus prædictis, quæ in bondagio vel servitio tenelur, altius quam ad quatuor denarios haberetur, et si qua minus antea tenta fuisset, iinposterum non exaliarelur.
Nos tamen,
Pro eo quod dictæ litteræ de curia nostra , absque matura deliberatione, et indebite, emanärunt, perpendentes concessionem litterarum prædictarum in nostri et coronæ nostræ maximum præjudicium, ac tam in nostri, et prælatorum, procerum et maguatum dicti nostri regni,
es FT | FL!