‹ Les fabulistes latins depuis le siécle d'Auguste jusqu'à la fin du moyen âge (volume 2)Chapitre 68 sur 185 · ÉDITIONS DE NUREMBERG · texte numérisé non relu

ÉDITIONS DE NUREMBERG

De 1483 à i486, le Spéculum quadruplex fut imprimé à Nuremberg par- Antoine Koburger.

Spéculum naturale. En 1483, Koburger fît paraître une première édition in-folio du Spéculum naturale (1) et, s'il faut en croire Panzer {ï), il la réimprima même, vers 1486, dans le même format.

Spéculum historule. L'année même où il publiait la première de ces deux éditions, Koburger faisait paraître, dans le format in-folio, le Spéculum historiale. L'ouvrage est précédé d'une lable alphabétique, et terminé par cette souscription : Spéculum historiale perlustrati fratris Vincencij ordinis predicatorum professoris per Anionium Koburger nurmberge incolam impressum : finit féliciter, comummatum sub nostrisaluatoris anno incarnato M,CCCC,LXXXIIL in vigilia sancii Jacobi : de quo fine laus et gloria altissimo si't per euum. Amen (3).

Spéculum morale. Selon Brunet, le Spéculum morale aurait été imprimé deux fois par Koburger, une fois sans date et une fois en 1485. Je ne connais et je ne puis décrire que la seconde de ces éditions, qui forme un volume de S70 feuillets, du plus grand format in-folio, imprimé en caractères gothiques k deux colonnes, sans signatures, réclames, ni pages numérotées.

Les deux premiers feuillets sont occupés par la table. Sur le recto du troisième feuillet on lit : Incipit primus liber Spëculi moralis ViNCENTii. L'ouvrage se termine par cette souscription : Anno incarnate deitatis Millesimo quadringentesimo octogesimo quinto. VIII , ydus februarii. Opus insigne ab egregio doctore Vincentio aime Beluacencis ecclesie presule.,,. editum. quod Morale spéculum intitulatur. Et in imperiali Nurembergk summa cum diligentia impensis Antonii Kobergers prefate ciuitatis eiuetn (sic) hoc fine terminatum. De quo cunctipotenti deo honor : eiusque genito cum sua benedicta matre semperque virgine gloria, spirituique quoque paraclito decus sit per euum. Amen.

Comme dans les éditions antérieures, cette souscription est suivie d'un court traité intitulé : De Virginitate (4).

(1) Panzer, Annales typographici^ t. II, p. 135, n« 129.

(2) Panzer, Annales typographici, t. II, p. 201, n» 157.

(3) Panzer, Annales typographicif 1. 1, p. 195, n» 128.

(4) Panzer, Annales typographicif t. II, p. 197, n» 142.

Speculuk doctrinale. C*est par le Spéculum doctrinale que Koburgcr termina la publication du Spéculum quadruplex. L'édition qu'il en donna, forme un volume de la plus grande dimension in-folio, imprimé en caractères gothiques, sans signatures, réclames, ni pages numérotées.

Le premier feuillet, sur le recto, porte ces mots : Prihus liber Speculi doctrinalis. Spéculum doctrinale Yincentii beluacbnsis Incipit, etc.

L*ouvrage est terminé par la souscription suivante qui révèle le lieu d'impression, la date et le nom du typographe : Spéculum doctrinale Vincentii beluacen, fris diui ordinis pdicatorum in regia imperialique ciuitate Nuremberg k : expensis itaque et saler liis spectabilis uiri Anlhonii kobergers inibi ciuis et incole kis erei^ figuris effigintum : casligatum : emendatum ac faustissime perornalum finit Anno a natali xpiano. M,CCCC,LXXXVL kU XVIL Aprilis* Summe et indiuidue trinitati Jesu Christi crucifixe humanitati eiusque gloriosissime matri Marie sit laus : honor et gloria per infinita secula seculorum Amen (i).

J'en ai maintenant fini avec Koburger, et je passe aux éditions Vénitiennes.

§ 7. — ÉDlTiaN DE VENISE DE 1484.

£n 1484, le quadruple Miroir de Vincent de Beauvais fît, à Venise, l'objet d'une première édition en quatre volumes. Ne la connaissant que par la courte mention qu'en fait Panzer, je m'abstiens de la décrire (2).

§ 8. — éditions de VENISE DE 1493 ET 1494.

Hermann Liechtenstein, né à Cologne, mais établi à Venise, imprima de 1493 à 1494 l'œuvre entière de Vincent de Beauvais.

Spéculum morale. Commençant par le Spéculum morale, il en fit, en 1493, un volume in-folio, terminé par ces mots : Opus preclarum quod spéculum morale intituialur : ab egregio doctore 1 Vinceniio aime Beluacensis ecclesie presule : ac sancti dominici ordi- 1| nis professore

(1) Panzer, Annales typographici, t. II, p. 200, ii« 156.

(2) Panzer, Annales typographici, t. III, p. 212, n« 815.

ediium : féliciter finit. Impensiêque et cura non me^ldiocri Efet^manni liechtenstein coloniensis : emendatione diligentis-^sima impressum Anno salutis, MnCCCC.LXXXXlII, pridie kalend. Octo-^bris Venetiis. Laus Christo (1).

Spéculum doctrinale. Après le Spéculum morale ^arui le Spéculum doctrinale en un volume in-folio, imprimé en caractères gothiques, composé de 255 feuillets signés et numérotés, et terminé par cette souscription : Operis preclari Speculi communis Spéculum doctrinale ab exvmio doctore Vincentio almeque Belluacensis ecclesie presule : Ac sancti dôminici ordinis professore editum féliciter finit, Impemisque non mediocribus ac cura solertissima, Hermanni liechtenstein Coloniensis agrippine colonie : Nec non emendatione diligentissima est Impressum Anno, Salutis. MXCCCLXXXXIIII, Idibus Januarii, Venetiis, Sedente Diuo Alexandro, VI, Maximo pontifice Regnanteque Maximiliano primo Romanorum rege inuictissimo Faustisnmojque Semper Augusto (2).

Spéculum naturale. Au Spéculum docttinale succéda le Spéculum naturaie que Hermann Liechtenstein publia, au mois de mai 1494, en un volume in-folio, encore imprimé en caractères gothiques, composé de 423 feuillets signés et numérotés, et terminé par cette souscription : Opus preclarum Speculi communis Spéculum naturale ab eximio doctore Vincentio aime Beluacensis ecclesie presule :.. , editum : féliciter finit. Impensisque non mediocribus et cura solertissima Hermanni liechtenstein Coloniensis agrippine colonie : Nec non emendatione diligentissima est Impressum Anno, Salutis.M.CCCC. LXXXXIIII. Idibus may, Venetiis Sedente Diuo Alexandro VI, pontifice Maximo. Regndnteque Maximiliano primo Romanorum rege inuictissimo Faustissimoque Semper Augusto (3).

Spéculum historiale. Au mois de septembre de la même année 1494, le Spéculum historiale sortit enfin des presses du même typographe, qui en donna une édition imprimée, comme la précédente, dans le format in-folio en caractères gothiques avec signatures et feuillets numérotés, et terminée par cette souscription presque identique : Operis preclari Speculi communis Spéculum historiale ab eximio J doctore Vincentio almeque beluacensis ecclesie presule ac sancii

(1) Panzer, Annales typographici, t. III, p. 335, n« 1643.

(2) Panzer, Annales ttjpographici,t. III, p. 352, n* 1784.

(3) Panzer, Annales typographici, t. III, p. 352, n* 1783.

dominici ordi'inisprofessoreediiumfeliciler finit. Impensisque non me • diocribus ac cuf*a || solertiêsima Hermanni liechtenstein Coloniensu agrippine colonie. | Nec non emendatione diligentissima est impressione cornpktum anno || Salutis. M.CCCC.XCIIII. nonis Septembris in inclita vrbe Venetiarum. i Cuitis Hermanni bone memorie heredibus (e vita enim paulo ante ab-poludonem operis discesseral) Illu. />ntti; Venet. ex gratia speciali con-lcessit ut nemo alius per decennium id quoad eius partes quattuor videlicet \\ Naturale doctrinale morale et hisioriale imprimere aut imprimi facere || audeat sub pena pro vnoquogtie libro ita impresso inuento decem ducato-Wrum ad mulctandum in terris ipsi Dominio subiaceniibus sicut in eorum gratia || clarius coniinetur anno et die uti. î. data Sedente diuo Alexandro VI, [ pontifici Matimo Regnanteque Maximiliano primo Romanorum | rege etc. Inuictissimo felicissimoque semper Augusto \\ Finis (1).

Comme on le voit par cette souscription, Hermann Liechtenstein n*avait point eu la satisfaction de voir sa grande entreprise achevée. Peu de temps avant qu'elle n'eût été terminée, lamort Tavait frappé.

Page 1