‹ Les fils d'Arpad étude historiqueChapitre 40 sur 48 · CONTRAT DE MARIAGE · texte numérisé non relu

CONTRAT DE MARIAGE

De noble et illustre seigneur Pierre Crouy-Chanel , fils de noble seigneur Antoine Crouy -Chanel ',et de noble et belle demoiselle Agnès de-Sassenage, dite de Véracien.

Il est bon de remarquer que Pierre de Crouy, MI- NEUR, agissait du consentement et volonté du dauphin Jean et de Béatrix de Hongrie, son épouse, cousine du futur époux, et aussi sœur de Charobert, qui était l'usurpateur du trône de Hongrie.

Anno Domini millesimo tercentesimo octavo indictione sexta et die nona mensis decembris in presentia mei Lautelmeti Guenisii notarii. Item cum sit tractatum de matrimonio coni trahendo per verba de futuro, inter nobilem et illustrent dominum Petrum Crouy Chanclis, filiutn nobilis domini Antonii Crouy Chanelis, et nobilis domine Ambro&ine de Commeriis ex una parte, et nobilem et egregiam domkellam Agnesiam de Cassenatico dictam de Veraciensij filiam nobilis et egregvi domini Qlhomnrdi de Cassenatico dicto de Ycracien&i ab humanis decessi, et illustris et generose domine Ludoticc de Sabaudia etinm ab humanis decesse ex altéra: hinc est, quod dictus nobilis dominus Petrus Crouy Chanelis scions et prudens ex auclhoritate, licentia, voluntate et consensu dicti nobilis domini Antonii Crouy militîs, et nobilis domine Ambrosiue de Commertis presentium et conlrahentium patris et matris dicti domini conjugis, nec non auclhoritate, voluntate, licentia, consensu ac bona proteclione illustrissime ac magnissimi nostri domini Johannis Dalphini amici et protectoris dicti nobilis

domini futuri conjugis; ner non aulhoritale, voluntate, licentia, consensu ac bona protections illustrissime et generotissime Domine nos Ire Beatricis Hungarie. uxoris dicti domini nostri Dalphini, ac ipsius nobilis domini conjugis cognate promisit et juravit per juramentum suum in manibus sacratis venerandissimi Johannis Archiepiscopi Ebredunensis devotûsimi avunculi sui, dictam nobilem domicellam Agnesiam de Cassenatiro dictam de Veraciensi in amicissimam uxorem etsponsam saam legitimam habere et ire, et viceversa dicta nobilis et egregia domicclla Agnesia do Cassenatico dicla de Veraciensi de licentia, aucthoritate et consensu ac voluntate nobilis domini Francisci de Cassenatico tutoris et avunculi dicte domicelle future conjugis et nobilis domine Agnesie Gesie Juinville uxoris dicti domini Francisci de Cassenatico et matrine dicte domicelle future conjugis, et etiam aucthoritate, consensu, voluntate amicitia ac bona protectione illustrissimi ac magnissimi domini nostri Johannis Dalphini utrarumque partium protectoris et amici, nec non aucthoritate, licentia et consensu voluntate ac bona protectione illustrissime ac Generossissime domine nostre Beatricis Hungarie dicti domini nostri Dalphini conjugis serenissime dicti que domini Pétri Crouy Chanelis futuri conjugis cognate, etiam promisit et juravit in predictis sacratis manibus dictum dominum Petrum Crouy Chanelis in virum et sponsum legitimum in quibus sic actis ire et habere. Item dictus nobilis dominus Franciscus de Cassenatico cum tutelam et regimen acceperit omnium bonorum dicte domicelle future conjugis dicto nomine tutoris, dicte nobili domicelle future conjugi, et tanquam sit opus et quantum interesse potest, et pro ut in futurum dicto nobili domino futuro conjugi, non vi, non dolo, sed sciens et spontancus ut dicebat, virtute et tenore testamentis nobilis domini Othomardi de Cassenatico dicto de Veraciensi, recepti Jacohi Revolli notai ii Noyarct an no domini millesimo tercentesimo secundo, sicut in dicto testament© ampli us continetur, prudens et de juribus suis ad plénum certificatus ut dicebat pro se et suis heredibus et successoribus

dédit et construit et assignavit in dotem pro dote et nomme dotis ipsiusnobilisdomicelle future conjugis filiole ac neple et dicto nobili domino futuro conjugi presenli et hoc primitus jure présente supra legitimis in omnibus bonis sais paierais et materais, videlicet medietatem tertie partis omnium bonorum dicte hereditatis dicti nobiUs domini Othomardi de Casscnatico dicti de Veraciensi ab humanis decessi tam mobilium quam immobilium quorum cumque, que dictus nobilis Dominus Othomardi de Cassenatico dictus de Veraciensi, mortis tempore

relicuerit, ceteris vero bonis et nominibus testa-

mentum concessis et relictis ïfcbili domino Guillelmo de Cassenatico fratri dicte nobilis domicelle future conjugis que intérim - - omnium bonorum que possidebant dicto

tempore mortis supra nominati nobilis dominus Othomnrdus

de Cassenatico dictus de Veraciensi Domina Bcatrix

de Sabaudia, pater et mater dicte nobilis domicelle future conjugis, in pratis, vineis, nemoribus, censibus - - - - pascuis, terris cultis et incultis, arboribus fructiferis et infructiferis, homagiis, domibus molendinis, aut quibusvis aliis bonis

fmendum et possidendum, scudenariis seu natura

terrarum et omnium bonorum constitutorum et non consti-

tutorum. Item Domini supra nominati contemplatione

prosentis matrimonii dederunt 'et tradiderunt donalione pura.

perpétua et irrevocabilî que dicitur inter vivos sine spe

donationis revocande , videlicet tereentos (îorenos auri ,

intra decem nnnos solvendos, de anno in annum per partes

equales, que sunt et erunt triginta floreni auri in quoeunque »

anno, in festo beati sancti Michaelis percipiendos per ipsum

dominum futurum conjugem, et ut supra dederunt, consti-

tuerunt ac donatione inter vivos donarunt dictus nobilis

dominus de Cassenatico edicta nobilis domina Àgnesia Gesia

Juinville dictis nobilibus dominis futuris conjugibus, dktos

tereentos flore nos auri sub pactis et conventionibus conse-

quentibus. Et primo : quod dicti nobiles futuri conjugis cele-

brato ipsis matrimonio inter ipsos teneantur et dabeant

venire moraturos in Castello nobilium domînoriim donatariorum dicto de Cassenatico, sicnt et ibi vivo bat alias et antea nobilis domicella futunf conjux, preterea suam pupillaritatem. Item pariter inter dictum nohilem etegregium dominum Fran ciscum de Cassenatico patruum el avunculura dicte nobilis domicelle future conjugis et dictum nobilem Petrum Crouy Chanelis fuit solempniter actum, per sanctum juraroentum, supra sancta dei evangelia, per eos corporaliter prestitum se se mutuo confortare et sustinere ac sibi invicem favere, hominious, denariis et totisviribus corporis et aniroi, omnibus vite temporibus pacis presertim etbelli adveitus et contra omnes quoscumqne dominos et non dominos, exncpto tamen illustrissimo et magnissimo nostro domino Dalphino et nostro domino sanctissimo Papa, ut omnibus contractis est consvetum. Item pari ter fuit actum, quod dicti nobiles futuri conjuges cum dictis nobilibus dominisdouatariiseisdem vivere preceptis etomnia factre que boni filii legilimi naturelles a mgvine Regio processi, patri et matri facere teneanlur et debeant : ac vice versa, quod dicti nobiles domini donatarii dictos nobiles dominos futuros conjuges traclare et facere habeant eisdem prout boni peter et mater ab illustrissima origine procreati liboris suis legitimiset naturalibus facere teneantur et habeant. Item pariter fuit actum, quod dicti nobilis futuri conjuges teneantur et habeant supportarc et solvere débita et alia oncra atque predicta medielas tertie partis dotis nomine constituta îeperietur te m ri et habei i quibusvis'personis. Item fuit pariter aclum, quod usufructus dicte medietatis tertie partis dotis nomine constitute, dictis nobilibus dominis futuris conjugibus in dicto Castello dicti nobilis domini de Cassenatico communiterexpond intur. Item pariter fuit actum, quod si contigerit, quod longe absit dictum nobilem dominum futurum conjugem ab homanis decedere ante \lictam nobilem domicellam futuram conjugem absque liberis légitimiste! naturalibus ex>ipsis procreatis, quod predicta medietas tertie partis- sibi constituta ad dictam nobilem domicellam futuram conjugem pertincat eo inedianle, quod

ipsa tenealur et deheat facere exequias funerum dicti nobilis domini futuri conjugis bene et honeste, secundum statum dicti nobilis domini futari conjugis et facultatera dicto medietatis tertie partis et postea vivere consilio dictorum nobilium dominorum Francisci de Cassenatico sui tutoris et avunculi, noc non nob lis domine Agnesie JuinvUle, sue matrine, si tune fue* rit in bumanis. Item pariter fuit actum quod si contingent quoi absit, dictam nobilem domicellam futuram conjugem ab hunaanis decedere ante dictum nobilem dominum futurum conjugem absque liberis legitimiset naturalibus ex ipsis proercatis, quod predicta medietas tertie partis sibi nomine dotis constituta ad dictum nobilem dominum futurum conjugem pertineat eo mediante, quod ipse teneatur et debeat facere prout supra dictum et scriptum est exequias iunerum et postea vivere consilio dictorum nobilium dominorum Francisci de Cassenatico et Agnesie Gesie Juinville, si tune fuerint in bumanis. Item pariter luit actum quod si contingent dictum nobilem futurum ab humanis decedere absque liberis ut supra, et dicti tercenti floreni auri tune soluti, quod ipsos solvere teneantur et debeant heredes ipsius nobilis futuri conjugis nobili domicclle future oonjugî una cum centum quinquaginta florenis auri in augmentum dotis. Et hec omnia sub obligatione et hipoteca omnium bonorum tairi nobilis domini futuri conjugis, quam nobilis Damini Antonii Crouy Chanelis et nobilis domine Ambrosiue de Commeriis patris et matris dicti nobilis domini futuri conjugis presentium et recipientium, tam dictorum bonorum constitutorum quam n ou constitutorum ut est amplius constitutum et actum in instrumente) recepto manu mei notarii anno domini millesimo ter-

centesimo seplimo die sexta mensis Item pariter fuit

actum, quod omnia bona per ipsos nobiles futuros conjuges acquirenda sunt et erunt communia quolibet ipsorum. Item pariter fuit actum, quod si contingent quod ab sit dictos nobiles futuros conjuges absentare Castellum et societatem dictorum nobilium dominorum Francisci de Cassenatico et Agnesie Gesie Juinville ut supra nommibus nominatorum, culpa et de-

fectu ipsorum nobilium dominorum futurorum conjugum, quoddonatio facta dioto nobili domino futuro conjugi tercentorum florenorum auri, nulla sit et in nullitatem transeat, prout si nunquam facla cxslitisset et nihil habere debeant dicti nobiles futuri conjugis prêter dotem predicte nobilis future conjugissibi constitutam videlioet medietatem tertie partis ut superius scriptum, sed totaliter tcrcentos florenos auri reddere et rcstiluere teneantur et debeant, seu partem seu totum accepeiint. Etetiam et vice versa si contingent quod absit dictos nobiles dominos futuros conjuges absentare dictum castcllum et dictant societatem dictorum dominorum donatariorum ut supra defectu et culpa ipsorum dominorum, quod ipsi nobiles futuri conjugis habere debeant omnia bona tam dotis nomine constituta nobili domicelle future conjugi, quam donationem inter vivos tercentorum florenorum dicto nobili futuro conjugi data prodictis pactis inter ipsas partes factis non obstantibus. Item pariter fuit actum quod si quivis partium contrahentium aliquod faoere ngere babeat seu velit quovis modo cum aliquibus personis sine consensu alterius non possit, nisi duntaxat usque ad summam triginta florenorum aurisolverit et deliberaverit : que quîdem bona superius in dotem constituta, seu que de eisdem reperietur instrumentum per eumdcm nobilem dominum futurum conjugem promisit et juravit ipse nobilis futurus conjux reddere et restituere dicte nobili future conjugi, vel suis in omnibus casibus restitutionis locum habentibus ipso modo et forma, quibus ipsa bona reperiet, una cum cenlum quinquaginta florenis auri, formis premissis, que dictus nobilis dominus futurus conjux ut supra dictum et scriptum dicte nobili domicelle future conjugi dédit et donavit in augmentum dotis et ipsius alimentum quaiiscunque dote recepta vel non recepta solvendis inter sex annos proximos post dissolutionem presentis matrimonii videlicet anno quolibet viginti quinque florenos auri una cum donariis ut est consvetum omnibus contractis. Et ibidem et viceversa dicta nobilis domicelia futura conjux de authoritate licentia predictis pro se et suis

dcdit et donavit dicto nobili domino fuluro conjugi presenti ut supra vita durante sua ipsa videlicet septvaginta quinque florenos auri solvcndos inter très annos post dissolutionem dicti matrimonii, videlicet anno quolibet viginli quinque florenos auri. Et fuit actum inter dictas partes contrahentes quod donationes tam contenipiatione dicti matrimonii, quam augment et sequenter inter ipsas partes facte ad liberos communes pertineant futurorum conjugum, siqui extiterint post mortem ipsorum conjugum liber dictorum nobiliura futurorum conjugum possint facere de augmentis et sequentibus tantum per alterum alteri datis ad eorum omnimodam voluntatern. Item fuit pariter solerapniter actum inter partes et sub juramento prestito per ipsas partes supra sanctaDei evangelia corporaliter per easdem, quod illustrissimus et magnissimus dotninus Johannes noster Dalphinus, et illustrissima et magnissima nostradomina Beatrix hungarie amicissima sua uxor cognati dicti illustris domini PetriCrouy Chanelis contemplatione dicti presentis matrimonii et nobilissime cognationis superius dicte et presentim inter dictant illuslrissimam et magnissimam dominamnostram Beatricem Hungarie, et diclum illustrem dominum futorum conjugemambosa sangtine Regio Hungarie processos, et etiam contemplatione actorum et scrvitiortTrn nobili et illuslri domino Antonio Crouy Chanelis presenti et contrahenti, et nobili Andreo Crouy Chanelis avunculo dicti nobilis domini futuri conjugis ac fratre ipsius domini Antonii supra dicti illustrissimo et magnissimo domino ilumberto pâtre ac predecessore dicti domini nostri Dalphini tam bellis contra Dominum comitem Sabaudia, quain alibi et quod dederit et fecerit et quotidie dare, facere et tueri conatur et etiam contemplatione mediocrium statuum bonis et possessionibus ipsus nobilis domini futuri conjugis et multis aliis contemplation ibus non vi, non dolo sed seiens, prudens et spontaneus ut dicebat pro se et suis heredibus et successoribus, dédit et donavit donatione perpétua et irrevocabili que dicitut- inter vivos sine spe donationis revocande videlicet quinquaginta florenos auri quolibet

anno soivendos mque ad extremum vite dicti nobilis domini futuri cunjugis percipiendos terris et possessionibus dicti domiui nostri Dalphini hujus loci Alavardi "sicut erit amplius scriptum et contentum instrumenta quod erit confectum confestim eo mtdianêp, quod dictus nottilis futunis conjux sub juramt'iito supra dicto juravït et promisitdictum nostrum Dalphinum versus et contra omnes ex totis viribus corporis et animi altendere, deifendere et tucre conabitur scu pacis scu belli et omnibus temporibus. Item pariter fuit actum, quod ipse dominus noster Dalphinus etiam et eadem contemplationc dicti presentis matrimonii et etiam bonorum servitiorum omnibus temporibus ipsius illustrissimi et magnissiini nostri Dalphini actorum et faclorum et que quotidie gerere et facere et eum tuheri conantur et non cessant dicti nobiles domiui Franciscus de Cassenatico ot Petrus Crouy Chanelis et multis aliis contemplationibus dédit ctdonavit donatione pura et perpétua et irrevocabili que dicitur inter vivos sine spe donationis revocande, videlieet nobili domicelle future conjugi ut superius dictum quinquaginta fîorenos auri usque ad extremum vite dicte nobilis future conjugis percipiendos supra terris dicti Domini nostri Dalphini uc propin^vioribus locis Noyareti et Veureti et presertim supra concessionibus alias domino naslro Dalphino nobili Domina Flotta de Cassenatico eo mediante, quod dictus Dominus Franciscus de Cassenatico,

et nobilis Domina Agnesia Gesia nominibus quibus

supra pro predicta domiçella futura conjugi renonciantibus • t acceptantibus solempuiter juraverunt et promiserunt per sanctum ut supra scriptum, quod ab hodierno die, usque ad futurum et eternum tempus non amplius erunt lites ac

<*>nte>tationes Domimus supra terras et possessioncs de

Cassenatico dicto illustri Domino nostro Dalphino omni temporc débita ao recognitis census et dominia supra dicta ex hodierno die usque ad futurum et eternum tempus libère, sol-

Verc et pagare teneuutur - eo quoque mediante, quod

cfieii nobiles Domini Franciscus de Cassenatico et Petrus Crouy

Chanelis nominibus quibus supra dictis el specîficatis

omnibus temporîbus'pacis el belli, versus et contra onines die-

tum iilustrem Dominum nostrum Dalphinurn non vene-

randissimum Dominum Johanncm Genovensis Valentinensem episcopum et Dyensem, nec non venerabilem Dominum Drodonum de Cassenatico priorem Bellimonth, nec non nobilem Dominum Amedeum Cbaste, huic presenti matrimonio présentes et contrahentes omnibus viribus corporis et animi, attendes, deffendere et tuheri conabuntur. Et vice versa vcnerandissimus Johannes Genovensis Valentinensis et Dyensis episcopus, nec non venerabilis dominus Drodonus de Cassonatico Prior Bellimontis et nobilis Dominus Amedeus Chaste présentes et contrahentes, sub dictis pactis et juramentis dictis nobilil)us Dominis Francisco de Cassenatico et Petro Crouy Chanelis nominibus quibus supra solemniter promiserunt et juraverunt eos omnibus tempcribus, adversus et contra omnes Dominos et non Dominos attendere, confurtare et juvare hominibuset denariis ex totis viribuscorporis et animi, exceptis *»• men per omnes partes sanctissimo Domino no tro Papa el illustrissimo Domino nostro Dalphioo et sub iis omnibus contemplatioilîbus terre superius dicte Novaietti et Veureti, supra quibu*|>re8Êntes dicti quinquaginta lloreni auri dicti nobiles futuriîSïuges^bst morlera ipsorum eruntet esse babebunt omni proprietate dicto nobili domino Francisco de Cassenatico vcl suis ad habeudum, tenendum el fruendum , ut amplius erit confestim statutum instrumento manu mei notarii recepto que omnia predicte partes laudaverunt et promiserunt nominibus quibus supra, sub juramento et obligationibus suis supra et infra scriptis, et de novo contra predicta in judicio vel extra non venire sed ea omnia per partem instrumentum attendere et reimplere intègre et perlecte, perpetuo et omni tempore, el dictus Dominus Petrus Crouy Chanelis pro dicta dote medicta tis tertie partis quieturos facere, predictum nobilem Dominum Franciscum de Cassenatico et predictam nobilem Dominatn Agnesiam Gesiam luinville, dum fuerit in ejus prote>tate, pro

quibus omnibus submisit et hipothecavit specialiter omnia sua bona paterna et materna, causante constitutione predicta, toties quoties ipsorum Dominorum ut supra nominatorum, vel suorum unus quisque requisiturus, vel de quolibet requisitus nobis de quibuscumque supra nominatis partibus de omnibus supra et infra scriptis et specificatis unum quelibet partium instrumentum preberc, et manu moa scribere, et tôt quot siut et erunt in futurum necessaria, que requisitus trausci ipsi et tradidi fideliter et sigillis omnium partium sigillavi.

Aclum apud Alavardum in Castello illustrissimi dicti nostri Dalphini, presentibus videlicet dicto venerandissimo Domino Johanne Crouy Chanelis archiepiscopo Ebrodunensi, nec non nobilibus Dominis Artoldi Brianconis, Guigonis Allamandi, Domini Yallisboni'sii, Reymondi dumini Meuillonis, Rénal di Montisalbani domini Montismauri, Arnauldi Flotti, Rollcti Pilosi, Artaudi domini Rossilionis, Ilugoneti Falavelli, Peroneli Murinacii, Falqueti Montiscanuti, Guigonis Berengarii militis, teslibus ad premissa vocatis specialiter et rogatis. Et ego LautelmctusGucnisii auctoritate imperialipublicus notarius h'isomnibusinterfui, et sic veritas, requisitus et quesitus liane chartam manu mea propiia scripsi fideliter, signoque meo cousfeto signavi in robur et testimonium premissorum.

f/aftrat v Aiatrimonium nobilis et illustris Domini Peth.CrOuy Chanelis, et nobilis domine Ambrosine de Commeriis ex parte una. Et illustris et egregie domicelle Agnesic de C issenatico filie nobilis et egregii Domini Othomardi de Cassenatico dicti de Veracicnsi et illustris et generose Domine Ludovice de Sabaudia ex altéra.

On doit remarquer que ce contrat de mariage établit non-seulement la preuve de la filiation de Pierre de Crouy, mais, dil don Poirier, « il corrobore encore » la preuve que cette maison est issue du sany royal » de JJonyrie. »

J'ai porté au tableau Humbert de Crouy, sénéchal de la Dauphine, ce qui est prouvé par le compte-rendu par Jean Poney, trésorier du Dauphin Humbert II (voir le deuxième volume de Valbonnais, page 281) ; il fut plus tard sénéchal du Dauphin (voir le môme ouvrage, page 323).

Il m'a paru important de donner m extenso les titres primitifs, ceux qui établissent la filiation au point de départ, après la perte de la couronne; il serait fastidieux de reproduire ainsi tous les actes de famille, génération par génération, mais il est bien de mettre en lumière les pièces saillantes qui disent en quelle estime cette famille était tenue à la cour de France, et prouvent que les hommes les plus haut placés la considéraient comme issue du sang royal de Hongrie ; c'est pour cela que j'ai cru devoir reproduire les pièces suivantes émanées du connétable de Lesdiguières.

Page 1