Voir plus haut pp. 281, 284, 290, 330 et
cursum ab antiquis christiani nominis hostibus obstinalius retardari. Unurn me recréât, adventus domirii baronis du Bois d'Avaugour, qui pro suo zelo, prudentia et animi fortitudine, iroqœorum audaciam, acceptis è Gallià suppetiis, retundet. Scribo ad P. Prov'^™ ut viros optimos seligat, prœdictis militum subsidiis adjungendos, qui sub auspiciis 111® ac R»' D. V* iîdem longé
latèque diffundant. Deus servet incolumem
Romae, 6 martii, 1662.
Le G'»^ Oliva a Mgh de Laval
Parisios, ill"'*^ ac rev. episcopo Petrœensi ac vie. ap. in N. Francia.
Intellexi ex litteris P. H'"' Lalemant aliorumque patrum qui in missione Canadensi versantur paternum affectum quo eos Illma j) y complectitur, simulque continua bénéficia quibus ipsorum omnium corda sibi dudum indissolubili fîlialis amoris nodo conjunxit. Hicc peculiaria testimonia cum in totam societatem nostram redundent, muneris mei esse duxi, peculiari meo omniumque nomine gratias illi habere, quod hisce litteris meis facio quam studiosissime et humillimè possum. Et licet ill™« D. V» pro ardentissimo animarum zelo quo flagrat operarios evangelii suis precibus ubique comitetur, tamen mihi temperare non possum quin patres nostros in média barbarie degentes et continuis et novis œrumnis afflictos amantissimi praesulis curae ac patrocinio commendem ; illi vicissim, ut à me habent in mandatis, tantum benefactorem et patronum suis semper obsequiis omnique qua? debetur observantia et amore prosequentur. Illam jjem yam £)eus pro bouo uasceutis ecclesiae Ganadensis diu servet incolumem.
Romœ, 25 dec. 1062.
Le G**^ Cliva a M(;u de Laval.
Quebecum in N. F'rancia, 111. ac Rev. D. episcopo |)etrœensi...
Agnosco ex litteris III. ac Rev. D. V-'" singularem benevolen-
tiam qua societatem nostram complectitur, et cum ea qua jiar est
gratiarurn actioae et sinceri mei animi gratitudirie adinitto favorem quem Patribus nostris in Nova Francià degentibus, ac nominatim in residentiis Syllerianae etBeatœ magdalenae conferre raeditatur. De modo autem uniendi pr^ediclis residentiis décimas ecclesiasticas, is mihi videtur instituto nostro commodior; si nempe quamdiù regio ista laborabit inopià sacerdotum sjecularium, tandiu nostri curara gérant parœciarum illarum ; cum autem suppetent sacerdotes externi, tune rejectà in eos animarum cura, vicarios episcopo pro tempore existent! offerant ab ipso approbandos, eisque ut fit in Galliis pensionem solvent ex reditibus annexarum parœciarum. Gumque alius modus convenientior mihi non occurrat, superest ut actis iterùm humillimè gratiis ill*^ ac Rev* D. V^^ , ciii se societas nostra summè obstrictam fatetur, aeternumque fatebitur, enixè efflagitem, ut dignetur paternum illum amorem erga operarios nostros conservare, quos vicissim non desinam quâ apud eos aucloritate valeo obstringere, ut tantâ gratia se dignos omni officiorum génère studeant exhibere. Ego verô assiduis apud Deum precibus agere pergam ut quem nascenti ecclesiae parentem dédit, duitissimè servet. Romae, XI martii 1664.
Le G'^^ Oliva a Mgr de Laval
Qaehecani in N. F., Ill"^ ac Rev. episcopo petrœensi ac vie. ap.
Officiosissimas accepi Ill'« ac R* D. V« litteras 15 sept, proximè elapsi ad me datas, quibus suum erga societatem nostram animum nova benevolentiœ significatione testatur et quasi non satis esset exemisse â decimis bona quae istic patres nostri possident et parœcias duas residentiis Sillerianae et Beat?e Magdalenae annexuisse, addit paratum se esse nihil non agere societatis nostrae fdiorum causa. Gratias ago 111* ac Rev*» D. V* quam humillimè et studiosissimè possum eique polliceor Societatem nostram tôt beneficiis ipsi obstrictam benefactoris sui ac protectoris memorem semper futuram. Gaudeo quod labores patrum nostrorum, qui istic in salute animarum procuranda versantur, sapientissimo Pastori probentur ; sciunl illi se à paterna ipsius charitate diligi ut fdios, et illi vicissim parenteni optimum ex
animo colunt, nec levé certè habent in suis laboribus solatium quod sciant se amari ab eo cui secundùm Deum placere admodùm cupiunt.
Quod ad Episcopatum, quem rex christ™"% cujus incomparabilis pietas et zelus ad alterutrum orbem extenditur, fundare €upit in nova Francià, ubi primum certior factus ero quod de eo agatur apud summum pontificem, statim omni ope, quantum in me erit, negotium istud promovebo, nec suœ sanctitati, data occasione, sïgnificare praetermittam, quantum ecclesia Ganadensi^ debeat zelo 111. ac Rev. D. V™" , cui me cum totâ societate nosivC\ obstrictissimum agnosco.
Romtc, 6 Januarii 1665.
Mr.R DE Laval au G»^ Oliva
Kebeci, 22 oct. 1665.
R. adm. Pater, accepi quas placuit Paternitati V"' ad me dare litteras, quibus currentem ad majora benevolentiœ erga societatem vestram officia, officiosis suis gratiarum actionibus non mediocriter impellit. Grescit in dies satisfactio quam de suis fîliis hic degentibus semper speravi, quos ad omnia paratos invenio; si Deus promovere dignetur aparatum quem rex X'^"-^ instituit ad debellandos iroquœos, habebunt illi amplissimum campum, in quo decurrat ipsorum zelus et industria; ad quos sublevandos et corroborandos nihil opportunius fieri potest quam si P"^ V*' alios hîic operarios mittat : messis enim multa, operarii autem pauci, maxime cum sœcularium sacerdotum, prœsertim idoneorum rara sit admodum copia, et eorum mihi delectus sit faciendus, qui regulares non aversentur, ne operis féliciter incœpti progressus impediatur. Nescio utrùm finem habuerit negotium de episcopatu fixo hic statuendo, de quo superiore anno scripseram ; si quid in eo ad majorem Dei gloriam, judicio ptis Vœ fuerit, non dubito quin data occasione, apud Sanctitatem suam quod fieri potest P'*'^ V*^ perficiat. Ad hœc meipsum et ecclesiam mihi creditam, SS. SS, et orationibus P*^'^ V® et totius societatis Gommendo.
Le G^i Oliva a M(;r de Laval
Quebecum, l\V^^ Ep° Petrœensi...
Consueta beneficentise et benevolentiae ergo me suae Societatem que universam argumenta, illustr"^'* D'° V^ hùc ad nos transmisit cum litteris 22 octobris praeteriti datis. Quse ergo omnia, qua debui gravi et venerabundi animi significatione accepi ; idque illmm ]3ni yve persuasum pridem esse et confido facile et vehementer cupio. Nec dubium quoque mihi esse potest, quin Patres istic nostri omnes, qui nova in Franciri desunt, studiosissime colère semper paternam illam charitatem adnitantur, quâ ipsos complecti ill™« D'"^ V** dignatur.
Quantum attinet ad negotium de Ganadensi episcopatu à sede apostolicâ instituendo, maxime mihi esse cordi pergit ; atque ut felicius ex animi omnium nostri sententiâ transigatur, nihil nisi temporis opportunitatem expecto sumque sollicite in omnera occasionem intentus, ut illud proponere et urgere effîcaciler possim. Speroque cum divinâ gratiâ rem aliquando tandem féliciter confectum iri. Saltem hoc habeat velim 111'"^ D'° V^ animo suc fixum certumque, eam aequè mihi immo magis quam ulli mortalium esse cordi. Precor Dnum Deum ut humillimis mei& votis annuat, tum ad optatum rei hujusce eventum, tum ad jllmae [)nis y* incolum îtatcm , quam Divinae ejus majestati commendati fînem facere nullum volo.
Romai, 10 martii 1666.
Mgr de Laval au G"^ Oliva
Rev. admodum Pater, Pro ea quai in ecclesiam mihi creditam redundat utilitate, non possum non gratulari P* V* imô nec beneficii loco non ])onere quod tam egregii hoc anno societati& operarii ad nos pervenerint; prœsagium nobis fuit opporftmum victoriae, pro qua nunc temporis, cum hœc scribo, acriter contra fidei hostes pugnatur; ex illa enim pendet operariorum functio ad sementem, ad quam agros idoneos per victoriam praevidens diïs messis, subministrat operarios qui suo tempore eos excolant faxit Deus !
In negotio ad Episcopatûs titulum obtinendum à Sua Sanct*^, nullum video progressum. Urgeo tamen et hoc anno negotium apud omnes qui in eo aliquid valent. Experientia enim in dies fit nobis magis ac magis compertum ex hujus rei defectu, multa damna consequi ; usque adeô ut ex eo capite detrectent habitatores décimas solvere, quia nec episcopatûs, nec parochi titulum habent, et sint quasi vagi et incerti pastores ; et hoc secundum est quod à Sua S^^ saltem intérim postulo ut liceat mihi parochias harum regionum erigere in titulum et inter alias quebecensem, et eam sic erectam seminario nostro in perpetuum addicere, quod seminarium ex operariis seminarii Parisiensis ad exteras nationes conflavimus, quorum curae committere cogitamus quos ex indigenis gallis in collegio vestro studentibus, noverimus ad res ecclesiasticas idoneos; in his enim operariis habemus homines sanse doctrinse et eximise pietatis, quibus juventutem informandam tuto credere possimus.
Hœc sunt praecipua, de quibus ad Suam Sanctitatem scribo ; si aditum aliquem offendat P'^*^ V« ad rem illam tractandam cum summo Pontifice, rem ut puto Deo gratam et huic Ecclesise valdè proficuam prestabit, meque ex eo capite de novo devinctum habebit, etsi jam totum societali multis titulis addictum. Deus admodum P^am gtem yam salvam et incolumen servet ! admodum B* P. V. H'""^ et obs'""^ servus. — Franciscus Epis. Petrensis, V. ap.
Quebeci, idib. oct. an. 166G.
Le G'^1 Oliva a Mgr de Laval
Quebecum, 111™° Ep. Petrœensi...
Novum istud operariorum subsidium â me summissum in novam Franciam, quod tam insignicomitate l\h D'° V* gratulatur, litteris 15 oct. ad nos datis, ego féliciter destinatum intelligo, cum illud tanto prœsuli accipio satis probari. Perrexerunt isti ex EuropA, ubi societas numéro capitum longe auctior D"*^"^ V«"^ lllmam univcrsa observât ; eoque appulere, ubi pauciores additi, jam pluribus linguis et manibus hue romam usque perferunt D"*s ejusdem V* Ill'"«' voluntatem ad novum ordinem ornandum complectendumque pronissimam. Atque una gratitudinem nostram mirum quantum indammant.
Ad negolium quod atlînet de quo agere mecum lU'"» D^** V^ dignalur, oro quaesoque ne ambigat, quin maximœ curœ mihi sit futurain. Illud eniin tùm ad divinam gloriam facere plurimuin, ipse inlelligo, tum ex ill"^^' D"'« V* sententiâ, certus omnino et indubitatus affirmo. Uiidè née pra-lermittarn quidquid industrise in me fuerit, totum illud in eam D"'^ V* curarn apud summum pontificem opportune ac diligenter impendere ; ubi primùm rescire potero quod tractatum reipsâ negotium istud in curiâ romanâ, operam nostram posse admittere ; Illi enim quorum versatur in manibus, renunciaverunt non prius a nobis verbum de eo esse faciendum, quam diserte fuerimus ab ipsis admoniti. Sic habeat igitur D'° V» 111» velim etiam atque etiam, ipsius causa fore me semper in omnem ejusmodi occasionem intentum. Atque intereà •enixissimis precibus meis omnia benignissimo Deo ac Dno nostro per quam studiosè commendabo.
Roma», 25 Januarii 1667.
Le G»i Oliva a Mgr de Laval, a Québec
Ita felicitati meœ tribuo quod ill* D"'* V* rébus prodesse ambiverim, ut studium etiam non excludam propensissimum quo fateor moveri me semper, adomnia ipsius negotia votaque, quantum in me facultatis fuerit promovenda... Immensas vero gratias divinœ majestati reddo, quod homines nostros suo sancto obsequio non inutiles dignetur efficere : quem admodum locuples nobis esse et assertor et lestis ill""^ D'° V'» pergit, humanissimis litteris quas ab ipsà cum consuetà animi mei demissione recepi, 28 aug. superioris anni datas. Supremje Dei Optimi benegnitati ex animo supplico ut ill="" 13. V"'" diutissimè servet incolumen tum suîe glorisR tum ob'^equiis quoque nostris. Romx, 7 febv. 1()G8.
Le G='^ Oliva a ^Ic.ix de Laval
Non est mihi facile verl)is exprimere, honorisve [)lus an gaudii nobis attulerit Amant, ac llev-'- V'" Mg"'** epistola data quebeci 26 oct., cum in eà urbanitate me cumulet sua, et nostrorum, qui istic degunt, zelum ac labores testimonio commendet sane lucu-
iento. Nihil nohis omnibus evenire optatius foret, quam ul el pietate atque prudentia praedilus antistes, quam in M'^<' ya i\\a j^ç Rev** suspiciunt onines , toti huic ecclesia^ litulari €piscopi nomine priesideret, hoc non Romic sapientissime cogitatum ac pœnè decretum, ipsa, ut opinor, crescenlis in dies colonial nécessitas exiget. Nostri intérim à Deo flagitare rîon desinent ut servet incolumem...
Romœ 19 fev. 1G69.
Le g**' Oliva a Mgr de Laval
Cum erit novi PontiQcis electio confecta, quam plus quam
â tribus mensibus expectamus, nihil pra^termittam commendationis atque diligenliie sive per me sive per amicos, ut in fixum stabilitumque titulum erigatur episcopatus Quebecensis, cum potissimum irapedimentum illud, quod opponebatur unicum, archiepiscopi Rothomagensis novam illam ecclesiam sibi suffraganeam esse cupientis, tandem aliquando sublatum esse dicatur. RouKc, 8 aprilis 1670.
Le p. Oliva a Mgr de Laval
15 mars 1072.
Fortunatiorem me esse censerem, si laboril)us adhibitis negotium ill"' f)nis yae i,(| exitum plané perducerern ; arbilrarer enim eo pacto me populorum multorum saluti fructiiosius desudasse.
N. S. P. le Pape Innocent XI à ^Igr de Laval, à Québec.
De Rome, le 30 mars 1678.
Innocentius papa XI
Venerabilis frater, salutem et apostolicam benedictionem. Pro soUicitudine quam de catholicœ religionis propagalione gerere debemus, longé gratissima* acciderunt nobis littera^ Fraternitatis
tU3C de prosperis ejusdem in istis oris successibus certiores nos facientes. Qui sane cum singularem vigilanliam strenuumque tuum in excolenda recenti istâ vinea Dornini zelum luculenter ostendant, voluntatem tibi nostram majorem inmodum conciliant, atque ad te meritis laudibus prosequendum valdè nos provocant. Pro explorato tibi esse volumus religiosis conatibus tuis omni ope ac studio semper nos adfuturos, nihilque ab hujus sancta? sedis aucloritate desiderari passuros, quod ad lucrifaciendas animas conducere posse existimabimus. Quod autem iisdem in litteris scribis Patres societatis Jesu uti sedulos ac industries operarios in obeundis muneris tui partibus magno tibi adjumento esse, in ea nos opinione confirmât quam de religiossima societate jam pridem habebamus, quos proptereâ omni pastoralis offîcio charitatis a te foveri vehementer cupimus, atque ad pergendum tecum in prœclaro opère excitari. Reliquum est ut tibi persuadeas labores omnes tuos semper nos pne oculis habituros, nullamque, quae se nobis offerat, occasionem demissuros, benevolentiam nostram reipsa testandi Fraternitati tuœ, cui intérim apostolicam benedictionem peramanter impertimur,
Datum Romae apud stum Petrum sub annulo piscatoris die XXX martii MDGLXXVIII pontilîcatûs nostri anno secundo.
InNOCENTIUS XI.
