VoirpUs haut, p
cere tria maxime, concessa à Siimmo Pontifice plena ad morem anni Jubihvi indulgentia : Paschales; feria\ qiiïe obvenernnt interea. tiim denique exorta oontasjies. Qiiai*e ut omnium pietatem accenderem, accensa' facerem sati«i, ut aigris adessem, modo ad majorem, modo ad minorem navim aut arcem iuterdum curi^endum fuit, non sine summis laboribus. S.vviebat acutum suprâ cogitât ionem frigus, via per dumos, nives, pahuiosam terram, qua» gelu malè solidata, vestigia passim fallebat, pedes, crura secabat : cubandum luit sub dio ; tentavil me interea febris, necnon et comnuinis morbus, quibus m^n cedendum tamen existimavi. maxime ne deessem a^^rris.
Krgv^ a^grotaverunt multi, obiêre viginli quatuor, quos omnes praMor unum et alterum, ecclesia^ saoramentis munivi. Ex hi$ nautvV quatuor, ejuratâ prius calvini ha^resi. Hactenùs de Gallis ; nunc ad naturam loci et indigenas.
Sita arx ad ô7 gradum latitudinis: hvems hic pa?nè continua, puta in septemhri ad junium. Quo tempore nemo foras exeat impiinè. Certe è nostris huio aures, illi nares adusta\ ac mihi quidoni obrignit penè crus alterum. Paludosum plerumque sohuu. ibi arbores pauoa\ Virgulta tautum videre, ut vêpres, salices, quod autem mirabere, perdices suprà modum fréquentes, item anseres, atque imprimis magna vis Caributorum. Caributus penè pra^ter ooraua tiit'tici- plané siniilis. Uarbari indigena^ nihil avena^ oolligunt. toti sunt in venatione, quâ solâ victun» sustinent. NuUi apud eos pagi. Vagantur errabundi quà felicior venatus : a^statis tempore ad oras maris propius aeeedunt. Ubi redit hyems, médias in terras reeipiunt sese. Pigra gens, timida^ paruni ingeniosa. vilio dedita : quod ad religionem. ut oaplus est Canadensiuni.
Versus laoum Superiorem bis sueeedunt septem aut oeto nationos. quaruin iUustriores fortitudiue. numéro, ingenio, Ai:sinoboeii et Kri^i. Morantur illi in pagis ad très vpiatuorve menses oontinnos : quo temporis spatio religionis eh"* pran^epta edoeeri possent. Ab bis spargendi divini sermonis initium babendum esse existimaverim.
l^orro ad ediseendam linguam barbarorum bujusee or,v incumboic^ parùm inibi lieuit haetenus. qui operam omnem dare Gallis eoaiiiis fiuM'im ; nuilla tamen verba sohedulis exoepi : eonfessionom sauit"»*' Trinitatis, Dominicam orationem. Salutationem
^ngelicam, Sj^mbolum ap'^""% capita decalogi, versi palrio serraone, ut potui. Ipsis eliam aliquid de felicitate seternâ, cum se •dédit occasio, balbutire non defui. Inter eos baptismo lustrari grandiores natu duos, qui statim expiravere ; infantes très, quorum duo pariter paulô post mortui. Alterius infantuli corpus petieram à Pâtre, more nostro sepeliendum. Annuit ille, ceremoniisque adesse voluit cum multis è sua gente. Obstupescere sciïicet barbari, ritus nostros mirari, hoc nostrœ in ipsos voluntatis testimonio mirifice capi in relig^"" ch^™ benè affici , me ut eos ^direm etiam atque etiam rogare. Hœc narrare habui à décima •augusti an. 1694 ad 24 augusti an. 1695.
Lettre de Mgr de Saint-Vallier aux rr. pp. récollets
Québec Evesché en Canada
Nous Jean Baptiste de Saint-Vallier ])ar la Grâce de Dieu, du S^ Siège Apostolique Evesque de Québec, a nos chers frères en Nostre Seigneur les frères Mineurs Recolects establis a Villemarie, salut et Bénédiction.
Vous ayant fait connoistre qu'il estoit bon que vous ostassiez de Yostre Eglise tous les prie-dieu, mesrne celuy qui pouvoit estre mis pour nous, iusqu'a l'arrivée de M. le comte de Frontenac, auquel vous auriez a rendre les honneurs accoustumez, ainsy qu'il estoit porté par Nostre lettre; et cela pour empescher qu'on ne fit une Nouvelle Entreprise contraire a la Cousturae qui a esté observée iusqu'a présent dans ce dioceze, et contraire au Reglemt que le Roy a fait pour les honeurs qu'on doit rendre aux Gouverneurs particuliers dans les Eglises.
Nous avons esté surpris en passant par vostre Eglise pour y saluer le Saint Sacrem* d'y trouver les mesmes priedieu restablis ; de quoy vous ayant demandé la raison devant M. Dollier Nostre Grand Vicaire et Supérieur du Séminaire de Villemarie, et plusieurs de nos Ecclésiastiques qui nous accompagnoienl ; vous nous avez respondu que M. de Callière Gouverneur de MontReal y estoit allé ce matin accompagné du INIajor de la place et autres OfTiciers de la Garnison ; ou il vous a fait signifier par 2. notaires que vous eussiez a y remettre les priedieu. Apres quoy vous dites que vous n'aviez pu vous empescher d'obéir. Nous pour continuer la mesme modération que nous avons fait paroistre dez le commencement de cette Entreprise faite en