Conduire, administrer un témoignage

ren vier hoofmannen tzynder assistentie tanderen tyden ghecoren ende ghestelt, zullen hebben tgheheel regement van allen zaecken dies de voorseide weede angaen magh, ende dat ten meesten oorboire ende ten proufficte van den ghemeenen amborteghen wel ende deuchdelick te beleedene; ende de rechten, costumen, ordonnancien, possessien vander selver weede te beschuddene ende onderhoudene; ende eist noodt, by weghen van justicie trecht van dien te volghene daer ende alzoot behoort, naer heure macht, als lieden van trauwen ende van eeren. 5. Item, den voorseide opperhooftman sal moghen verpachten een meersch gheheeten de Matmeersch, groot svnde tien ghemeten (l) gronts, lettel (2) min of meer, ende ooc verpachten de vier linen lants liggende daer by, te Sevecote, ontrent de hofstede van wilen Lodewyc van den Walle, op den rechten voetwech naer Maele; ende hier of zullen mogen pachters wesen alsoo wel de hooftmannen voorseit als andere, wel verstaende soo wie meest daeromme bieden zal, zal de naeste syn; dies wert h)7 gehouden die den pacht hebben zal, op te leggene ende te betaelene een pacht van jaer te vooren, ende alsoo voort van jaere te jaere naer de costume, omme mette penninghen daer of commende te betaelen de lasten van delven, wettelick vervolghen van processen (eist noodt), ende anderssints te emploveren ten prouffite ende meeste oorboire vander weede ende toebehoorten van dien.

6. Item, alst noodt ware, ende den opperhooftman ende amborteghen goed ende oorboirelic dincken zouden, zoo mach men verpachten Daverloo driesch toebehoorende der voorseide gemeene weede van Assenbrouc, liggende al teenen sticke rontomme bedolven in de prochie van Sinte-Catheline, groot vier gemeten of daer ontrent.

7. Item, de voorseide gemeene weede van Assenbrouc behoort ooc een clein gemeene weedekin of driesch voor Sevecote al t' eenen sticke, liggende in de prochie van

(!) Ghcmete, arpent.

(-) Un peu, a little, en anglais.

Sinte-Catheline, groot ontrent vier gemeten, palende an de hofstede van wylent Jan fs Boudwin van der Bist, twelcke ooc gemeene licht ten prouffite vande amborchteghen van de voorseide gemeene weede van Assenbrouc.

8. Item, zoo wat vrauwen ofte mannen die aen dese vryc geprivilegierde weede ende meersch van Assenbrouc amborchtich worden by cause van huwelike alleenlick,daf zy niet langher gebruicken en moghen dan thoir leeft daer zy vrauwe ofte man an ghehuwet syn ; ende als dat hoir sterft, zoo es die ancommende, tzy vrauwe ofte man, dan weduwe ofte weduware svnde, vervremt ende onbekent gherekent van zyn ambordtichede ; maer hebben zy kinderen commende vande voorseide ambordtichede, die hoirs blyven daer inné gherecht als amborteghe by generatie ende rechte van hoirie van geboorten naer oude costumen.

9. Item, tôt desen voorseiden gemeene weede van Assenbrouc toebehooren drye vrie weghen, die men heet de vri weghen van der gemeene weede van Assenbrouc, metten toebehoorten ; deen weg die strect uvtter voorseide weede voor by de dreve van Rabaudenberg, ende voort by tgoet van dheer Pieter Metteneye over eendere zyde ende Christiaen de Hons goet over anderc zvde ende Jan Honts goet, streckende alsoo over Daverloo driesch toebehoorende ter selver weede van Assenbrouc ; den anderen wech compt streckende over Bevers velt (') ter Steenbrugghe toe ende voort streckende noortwaert tôt aen den Gendschen heerwech; den derden strect in Assenbrouc ende voort over den heerwech die van Gendt compt streckende voor by tgoet Hangheryn (?) toebehoorende den clooster vande Jacobinessen, ende compt uyt an tgoet Bouchoute.

10. Item, ende dese drie vrye weghen voorseit zvn vry van aile schauwvnghen ende gheen heeren straeten noch schaustracten noyt en waercn; ende de wet van Sysseele

(!) Ce veld est situé au nord de Beverhoutsveld.

noch andere en mag niet bechvynghen de opperhooftman noch ambortighe te doene eeneghen reparatien vanden zelven weeghen, naer oude costuymen ende vryheden.

11. Item, opden weg vander ghemeene weede voorseit die gaet ende strect van Yelcham (?) ter ghemeene wede waert, zoo behoort de selve weede een hau (]) opde west zyde van den weghe, om ten prouffite van der weede die te beseghen als noodt is; ende ooc soo behoort ter selve weede van Assenbrouc een hau ende de snouckynghe (2) van allen d'anderen vryen weghen toebehoorende ter selver ghemeene weede, daer men van ouden tyden byde voorsaeten amborchteghe gecostumeert es gheweest te doene ten proufficte ende oorboire vande selve weede ende toebehooren van dien.

12. Item, men es van ouden tyden ghecostumeert te stellen drayboomen slutende met sloten, te wetene eenen drayboom staende op den wech die loopt uyt de gemeene weede naer Daverloo driesch, ende een drayboom op den gancdam vander zelve weede ende meersch, omme te bet te bevryden de zelve gemeene weede ende beesten daer inné weedende toebehoorende alleenlick der voorseider opperhooftman ende amborteghen, ende te verblendene ende stoppen de lyslopen commende inde selve weede ; ende van dien drayboomen zullen alleenlick de slotels moghen hebben de persoonen ambortighen bekent daer geen twvfel af en is, ende dat elc tsynen coste, naer de oude costume.

i3. Item, men mag niet passeren met waghen ghelaen met hove ofte andere vruchten, hoedanigh die zyn, duer den voorseiden meersch van Assenbrouc, by dat de voorseide weghen eyghen zvn ende alleenlic toebehooren de weede omme de beesten vande amborteghen ende gheen andere te passeren.

14. Item, als den opperhooftman die principaelic tlast heeft omme te waeren ende onderhouden de rechten ende

(!) Coupe de bois.

Mois d'élagage; Kii.iaen. v Snoecken, fland. j. snoeyen, couper.

vryheden van de voorscide weede, belieft vergaderihghe te houdene onde te gebieden ten zekeren daghe te Fernand-Contere (*), omme den oirboir ende prouffit vandc voorseide weede, dan zullen commen versamen de selve ambortighe op de peyne van ombekent gerekent te syne naer costume ; mits daer af by keregheboden sondaghs te vooren de kennisse te doene in diversche prochie kercken ontrent Brugghe, daer men es dat ghecostumert gheweest van doene van ouden t)*den.

i5. Item, ter voorseider vergaderinghe van tghemeene peuple vanden amborchtighen zoo gheeft men te kennen elcken diet angaen mach, dat aile de ghuene die allegieren ofte zegghen dat zv behoorden ambortich gherekent ofte bekent te zyne, daer af men twyfelt vander waerhede, dat zulck onbekent persoon binnen veertich daeghen eerst volghende den dach vande voorseide vergaderinghe gehouden is te doen blvcken deuchdelick zyn ambortichede by drie wettighe persoonen inder manieren zoo hier voorseit is, ende dat hy zyne naeme ende toename doe inschryven by den prochie pape van Assenbrouc daer vooren betaelende een schellinck parisis voor de moyte van de prochie pape, mits nomende de naeme ende toenaeme vande zelve drie oorconden ende van wat zyde byder horye de voorseide onbekende persoon ofte persooneghe de selve rechten ende vryheden van ambortichede toecomende is by gheboorten, want tselve recht alleenlick by gheboorten toecommende is.

16. Item, als den opperhooftman ende amborchteghe goet dincken zal, soo vermoghen zy by virtute van sprincens letteren te ordonneren zulcke andere statuten, ordonnantien ende articlen als hemliedendinckt oorboorlick ende prouffyctelick zyndeomme de selve weede van Assenbrouc metter toebehoorten tonderhouden in huere vryheden ende rechten; dewelcke articlen zouden van zulcke ende ghelyckeweerde zyn als ander oude costumen ende ordonnan-

(') Lisez : Fernand-Contc.

tien bv voorsaten opperhooftmannen ende amborchtiche ghemact ende ghedaen ; dewelcke letteren ons gheduchts heren van consent van voorseide vermoghen aldaer ghelesen ende ghetoocht waeren ter voorseide vergaderinghe, ghesegelt metten grooten zeghele in rooden wasse, zoot behoort.

17. Item op den voorseide 23 dagh van hovmaent int jaer i5i4 (*), soo accordeerden en consenteerden generaelicke aile de amborchtighen aldaer versaemt van diversche prochien ter plecke van Fernane Couteberghe, dat den opperhooftman meester Joos Dewitte, midtsgaders syn adherenten hooftmannen, dat sy de nieuwe ordonnantien, statuten ende articulen maecken souden sulckx als hunlieden goet en oirboirrelyck duncken soude omme de welvaert van de selve weede metten toebehoorten en de amborchtighen van dien , ende omme dit te beter te moeghen doen waeren gheordonneert by ghemeenen accorde vier persoonen , te weten : Jacob Ballegheer , Wyllem Beydts, filius Mateyus, Jacob Seghers de jonghe ende Christoffels van Ghistele omme te helpen, waert noodt, de voorseide hooftmannen ende huerlieder rade te wesen als zy versocht wezen zouden om eenigh goet middel ende expeditie te hordonneeren ten fyne dat men betaele de kosten van den processe in den rade van Vlaenderen ghedaen in t' jaer i5ii tôt nu toe (2), die verleyt syn by den opperhooftmannen ende om andere costen te betaelen die van noode soude weesen omme den selven processe te vervolghen ende anderssynts ende voort omme, eyst moghelyck,te betaelen den selven opperhooftman de penninghen t' handeren tyden by syn vader en grootheere verleyt omme te ghekrygen de let-

(!) Notre copie porte : 1519; ce doit être par erreur. Le texte de M. Gilliodts s'arrête avant ce paragraphe; nous continuons le numérotage pour plus de clarté.

(2) Nous avons vainement cherché les traces de cette affaire aux archives du Conseil de Flandre, au dépôt de l'État, à Gand ; cela nous confirme dans notre opinion que la copie portant les mots tôt nu toe. n'est pas de 15 19, mais postérieure en date.

teren van confirmatien ons gheduchs hceren nopende de oude rechten ende vryheden, possessien ende preminentien vander selvere weede (l) metten toebehoorten ; aile welcke alsoo vervolght is geweest by den opperhooftman nu synde ende syn voorsaeten als de weede noch in haeren houden rechten en vryheden is; beloopende de selve costen gedaen ter causen voorseid, by de voorseide opperhooftmannen ende syn voorsaeten, vader ende grootheere, daer af hy rechter hoir is, mitsgaders de costen van brieven, instrumenten ende huerlieden groodt moeyte, vyftigh ponden grooten; en de voorseide vier persoonen, ghedeputeerde by generaele accorde van amborchtighe, hebben geconsenteert huelpe ende bystant te doene ter cause voorseyt, als sy versocht syn zullen naerbeste advys, verstant ende vermoghen.

18. Item aldus vertoocht ende overluyt geseyt ende gelesen ten tyde ende plaetse als vooren ter generaele vergaderynghe ghepublieert naer oude costumen, daer waeren opperhooftmannen M. Joos Dewitte en andere hooftmannen tsynder assystentie Jan Foret, Jorys Leys van Casant, Jean filius Amant Vrancx, metten voorseide vier ghedeputerde, voort Michiel filius Jooris, Loys van Casant, Adriaen filius Jacob Seghers, Adriaen Metteneye, Jooris van Essen, Thomaes van Essen, Clais Standaert, Jan Loys filius Jooris, Loys filius Michiel De Keysere ende meer andere personen by hoorye amborchtigh synde van de voorseide weede van Assebrouck aldaer vergadert ende présent synde als de voorseide saecken gedaen waeren ende openbaerlick ten aenhooren en wel weten van elcke gheschieden.

19. Item, ende ter bede en ten versoucke van den voorseide hooftmannen en amborchtighen, soo waeren aldaer présent heer Pieter Deneve, priester notarys (2), ende Passchier Lauwerens, als duerwaerdere, ons gheduchts heeren van den hoogen raede omme te hooren ende siene

0) C'est l'acte du 12 juillet 1475.

(-) C'est le prêtre qui fait fonction de notaire, le pasior~notariits.

al dat voorseydt is omme daer af goet oorconscip te doene in lyden ende in wylen als tnoodt wert met meer andere persoonen te weten Seghers Crampe, Raphaël Vandermoere, heere Pieter Goossyns, priester, Paschier Lauwereyns, duerwaerder, ende Segers Crampe ten versoucke als boven, dese kennisse ondergheteekent elck met syn handgheschrifte, ten daeghe ende jaere alsboven; versochte niet min deselve amborghtighen van den voorseide notarys eene ofte meer instrumenten van dies voorseydt is.

Addition du 17 août 1514.

Ordonnantien ende statuten ghemaeekt by den hooftmannen ende by den ghedeputeerden amborchtighen van der ghemeene weede van Assebroucke, anno i5i4 den vrydagh van Ougst, soo hier naer volght om thonderhouden ende oorboir van de selve weede.

1. Item ten voorseide daeghe op den 17 Ougst int jaer ons heeren i5i4, soo was gheordoneert ende geadvyseert, gheaccordeert ende gheconsenteert dat omme de opperhooftman mynheer Joos De Witte, te contenteeren van de pennynghen, cost ende moeyte van vêle deversche vervolghen van processen ghesustineert in den raede van Vlaenderen ende elders ende van veele voyagien daer omme gedaen, anno i5ii, 12, i3 ende 14, tôt nuetoe, van te reysen te Mechelen, te Gendt, te Brussel ende elderts, daert noodt was omme de letteren van provisien ons gheduchts heeren ten deverschen stonden te vercryghen, ende 00k van veele andere kosten ende moeyten als van delven, van weghen by hem ghedaen maeken in de meerschen ter commoditeyt van amborsche alleenlyck, van deversche maeltyden (l) ende vergaderinghen ghehouden

(!) Ce sout les repas et libations accoutumés.

omme dcn oirboor van zelve weede ende amborchte te svnon huyse, ton bussche onde elders, en groot tydtverlies daer in versleten ; endc voorseide ook over de costen ende moeyten ghedaen by syne voorsaeten opperhooftmannen Gheyselbrecht Ooghe, syn grootheer, en oock by syn vaeder,omme te vercryghen de originaele letteren van de zelve weede ende vryhede van dien,ende dit uytten handen van prince te ghecryghen , ende vêle andere processen ghesuystineert omme de vryheden te bewaeren van der meersch, ende jegen wylen Jacob Dheere, proprietaris van tgoet ten inhoutc, ende jegens wylent Hinderyck Waghe, soo ist gheaccordeert by den voorseide hooftmannen assystenten van opperhooftman en by advyse van den anderen gedeputeerde en amborchtighen , dat de voorseide meester Joos opperhooftman soude ontfaen binnen eenen half jaere eerst comende de somme van ses ponden grooten vlaemsch geld ende voorts dat hy hebben sal voortaen tsynen eyghen profycte, den ontfanck ende blat van den Maeten meersch, van Daverloo driesch ende van vier lynen lants , al. toebehoorende ter voorseide weede van Assebrouck voorseyt, ende dat, in mynderynghe en ter goeder rekeninghe van betalinghe van der sommen van vyftigh ponden grooten, daeraf hierboven int seventienste article breeder mentioen is gemaeckt , byddende dat Meester Joos voorseid dat accepteeren wilde, beloovende hem opperhooftmannen ele over al ghoet ende ghestade te houden sonder fraude, ter gooder trouwe, darinne Me Joos consenteerde ende partien aen beide syden van de voorseide notarys heer Peter Deneve presbyter op hemlieden ter kennisse te willen by den anderen artikulen stellen ende noteren om elx bewaernisse in toekomende tyden; ende indien men in gebreeke waere van dies voorseydt is, soo sal men de voorseide vyftigh ponden grooten betaelen by generaele ommestellvnghe.

2. Item is voort in de voorseide maent van Ougst ten voorseide dage geadvyseert, gheaccordeert en geconsenteerd ende geordinneert geweest by den opperhooftmannen

ende anclere hoofdmannen tsynder assystentie metten voorseide vier gedeputeerde en amborchtighe dat omme de minste costen ende achterdeele van elcken middel te vinden omme de penninghen thebben en moeghen ontfaen daermede men soude betaelen de voorseyde schult dat men schuldech is, de voorseide opperhooftmannen inder manieren voorsevdt, ende ook om andere betaelinghe te doene die noodsaekelick zvn ten proivcte ende hooirboir vande ghemeene weede van Assebrouck, als van delven, van processen te vervolgen die noch niet geschied syn of die noch zouden geschieden om den ghemeenen oorboir van de selve weede ende amborchtigheden om haeren rechten en vryhede te onderhouden ende andersints, dat men eene generaele ghemeen ommestellynghe sal op den amborchtighen elck in redelichede naer svnen staet ende vermoeghen. En soo wie in ghebreke sal syn te betaelen syn portie, dat hy gestelt is, binnen de veertigh daeghen eerst volgende, naer dat elck de kennisse ende weete hebben sal ter kennesse van twee ofdrv anborchtighe gedaen, dat sal wesen op de peyne van sulcke persoon die by gebreke is van ten eeuwighen daeghe te wesen gerekent onbekend in den rechten ende vryhede van de voorseide ghemeene weede ende meersch van Assebrouck, soo men op gelycke peyne van oude tyden bv den voorseide opperhooftmannen ende amborchtighe gecostumeert is te ordonneeren ende stellen, ten fyne dat elck obediere ende deen als dandere gelicke last drage in redelicke naer staete als boven geseydt is.

3. Item ter confirmatie van elcx rechte van de voorseide ambortighen die alleenlick de voorseide ommestellinghe van ghemeene schult omt gemeen profyt aengaet, sal de opperhooftman thoiriginael gheschrifte van de voorseide persoone die gestelt sullen bewaeren en onder hem houden.

Ende was ondergeteekend : P. Deneve, notaris.

IckPasschierLauwereins,deurwaerder van dengrooten rade te Mechelen, certefyere als oorconde hier présent

gewecst te syne mcttcn notaris ende andere oorconde hier vooren int 18 art. verclaerst, toirconde myn handteeken hier onder gestelt. Onderteekend : P. Lauwerins met

het hantteeken. Wat neder stond : Naer colatie ghenomen jegens syn origineel hebbe dees copie daermede bevonden 't accordeeren van vvoorde tôt woorde by mv onderschreven Deurwaerder van don raede van Vlaenderen toirconden. En was onderteekend : B. Duyfkens.

Archives des Gemeene et Loo-weiden, à Assebrouck. — Gilliodts van SEVEREN, Coutumes du Franc de Bruges, t. III (1880), p. 154. Complété d'après une copie moderne du greffe provincial de la Flandre occidentale, à Bruges.

SYSSEELSCHE-VELD

7 MAI l56q.

Keures renouvelées dît Syssechche-]rcld (]).

Wy, Aernout de Beste, burghmeester ; Jan de Witte, David Thiers, Victor Hoornewedere, Maerten Zoetaert, Jan Schoutteeten ende Andries Lauwers, schepenen der heerlichede van Sysseele, doen te wetene allen den ghonen die deze lettren zullen zien ofte hooren : Hoe voor ons ghecommen ende ghecompareert zyn de hooftmannen, gheswoorne ende diversche gheerfde ofte amburghers vande ghemeene weede, ligghende ende sorterende te deser heerlichede; voor het clooster van Spermaillen, binder prochie van Sysseele, over hemlieden ende aile dandere huerliedere medegheerfde inde zelve weede ; te kennen ghevende, zoo by geschriften als mondelynghe, hoe de voornoemde ghemeene weede was van allen ouden tyden een schoone vrvhevt competerende hemlieden cornparanten ende huerlieder medepleghers by rechter hoirie, daer innen zy gerecht zvn ende vermueghen te jaeghene ende pasturerene huerlieder beesten ende aile andere proffytten ende emolumenten daerup ghevallen te bestellen ende employeren thuerlieder oorboore ende proffytte.

Ter cause vanden welcken zv, remonstranten ende huerlieder medegheerfde, ghelast staen in zeker jaerlicxsche prestatien jeghens ende tôt proffytte van myn

(') Sysseele, canton et arrondissement de Bruges.

heere van Sysseele, by coope jeghens de Conincklycke Majesteyt.

De welcke ghemeene weede, van allen ouden tyden, onderhouden ende ghereghiert es gheweest onder zeker cueren ende ordonnantien ghemaect ende gheobserveert byde ghemeene gheerfde ende amburghers vande zelve ghemeene weede, by adveu ende authorisatie vande burchmeesters ende schepenen der voorseyder heerlichede in dien tyden waren. Daertoe, ende tôt observatie ende executie vande voornoemde cueren ende ordonnantien, menghewuene es byden zelvenghemeente te creerene ende committerene eenen hooftman ende twee zorghers, welcke daertoe behoorlicken eedt doen in onse handen.

Ende want de remonstranten bevonden dat huerlieder oude cuere, de welcke was vanden jaere duysent drye hondert zessenvichtich, zoo sy ons by eene oude copie van diere geschreven in fransyne (*) betoochden, duer de outheyt zeere obscuur ende doncker gheworden was, ende sommeghe poincten duer de lanchede ende veranderynghe des tyts uuytter usantie ghevallen ende onproffytelyck bedeghen waeren, soo hadden zy, remonstranten, tôt behoufve ende proffytte vande voorseyde ghemeene weede, huerlieder ghemeente vergadert ter plaetse ghenaempt Stakendycke, daermen ghewone es vande voorseyde ghemeente vergaderynghe te houdene ende te traiterene angaende de nootsaecken vande voorseyde ghemeene weede. Aldaer z\-, ter presentie van Adriaen Servaes, bailliu deser heerlicheyt ende last hebbende van Mherjan Lopez Gallo, ruddere, baron van Maie ende heer deser heerlichede, te desen hem ter plaetse te presenterene, gheadvyseert ende ghesloten hadden (behoudens onse adveu ende authorisatie) de voorseyde oude cueren te vervarschen ende vernieuwen inder manieren zoo zy aldaer in geschrifte exhibeerden, danof den teneur hier naer voient :

Ordonnance ende meentucht omme de ghuene die

(') Parchemin.

gheerft zyn an zeker gront ofte partye van lande ligghende voor het clooster van Spermaillen,diemen heet de ghemeene weede, inde prochie van Sysscelc, in partye conforme van zeker wettelycken chaertre tanderen tydenvoor schepenen van Sysseele ghepasseert upden thiensten dach van meye int jaer duyst diye hondert zesse en vichtich, onderteeckent : Craylo ; ende in partye vernieut binder maent van meye vichtien hondert achtentsestich. Naer welcke dese jeghemvoordeghe ordonnantie een ieghelich van nu voortan hem te reguleren hebben zal, inder manieren hiernaer volgende :

i . Eerst, dat byder wet van S}"sseele ofte by ghemeene accoorde ende over een draghene van die inde ghemeene weede gheerft zyn, aile jaere eenen nieuwen hooftman ghecozen zal wesen, die voor de voornoemde wet den ghecostumeerden eedt daertoe staende doen zal.

2. Item, zo wye inde selve ghemeene weede gheerft waeren ofte mainteneerden gheerft te zyn, datmen die ende aile dandere dachvaerden zal te wette up eenen wettelvcken dynghedach ten Sysseelschen, omme daer huerlieder eedt te doene voorden heere ende wet. Ende byden zelfsten eedt te verclaersene hoe vêle daer inné hebben ende gheerft es. Ende in ghevalle dat iemant achterhaelt wierde dat hv daer inné zoo vêle niet gheerft en waere als hy by eede zal verclaerst ende ghesworen hebben, zal verbueren twee ponden parisise van boete van elcken jaeren alsoo langhe als de zelve jaeren voorleden zyn gheweest ; te verstaene, zoo welcken tyde datmen daerof de waerhede weten zal ende ter goeder kennesse ghecommen zal wesen.

3. Yoort, dat niemant inde voornoemde ghemeene weede jaeghen noch doen en zal eenighe culpeerden boven een jaer oudt zynde, noch ooc eenighe ossen boven de twee jaeren oudt zynde, upte boete van twyntich schellynghen parisise van elck peert ofte osse , ende boven dien te moeten betalen dièse sehut vyf schellingen parisise van elcke beeste, alsoo mcnich warfven alst bevonden zal

wesen; noch oock eenighe swynen, schapen oftc gansen daer innc te laeten gaen ofte daerinne doen wachten, up de boete van thien schellynghen parisise van elck zwyn, schaep ofte gans dat inde voorseyde ghemeene weede bevonden zal wesen ; ende bovendien tôt prouffytte vanden schuttere te moeten betalen vyf schellynghen parisise van ele zwyn, schaep ofte gans by hem gheschut, alsoo menich warfven alst oock ghebueren zal.

4. Voort, dat niemant inde voorseyde ghemeene weede vuerstzoden (') steken mach upde boete van ij lib. parisise, ende de zelve vuerstzoden verbuert; ghereserveert ende vuytghesteken de ghuene die daer inné gheerft es, dewclcke daer vuerstzoden vermach te stekene ofte te doen stekene tôt zyn zelfs oirboir ende besegene sonder mesdoen, zoot ten minsten griefve betamen zal ghedaen te z}rnc. Ende zoo wye daer inné gheerft waere tôt eenen penninck parisise, zal vermueghen inde zelve gemeene weede vuerstzoden te stekene ofte doen stekene eenen halfven dach. Ende de ghuene die daerinne gheerft waere tôt twee penninghen parisise ofte meer, eenen gheheelen dach ende niet langhere, al eenen jaere zonder meer, upde boete van ij lib. parisise, die ter contrarien dede ende bevonden wierde, ende boven dien de zelve vuerstzoden verbuert tôt proffytte zoo hier naer de boeten ghedeelt werden.

5. Dat oock niemant wye het zy, inde voornoemde ghemeene weede gheerft zynde, meer beesten doe ofte late gaen dan tôt vier hooft coyebeesten, ofte twee merien

(!) Vuerstzoden, proprement des gazons à feu ; ce mot est composé de vuer, feu, et zoden, gazons. C'étaient des carrés de gazons que l'on piquait avec la houe et que l'on redressait en ligne les uns contre les autres sur champ, pour les laisser sécher au soleil. (Note de M. Gilliodts van Severen.) Peut-être vaut-il mieux rattacher ce mot à viteren, découper; comparez avec le mot veursaden, dans l'acte du Vry-Ge\veid,.?«/>rrt,p. l86.(Note de M Deflou.) — Voir sur le mode de chauffage au xvi<" siècle, Meyer : Res Flandricae, le passage traduit par Van de Putle : Mimoirt sur la mise en culture de la Flandre occidentale, Ann. Soc. Émulation de Bruges, t. IV (i84l\ p. 195. D'ailleurs, les mêmes usages subsistent toujours.

ofte ruynen voor elcken pennynck ; ende zoo wye ter contrarien daerinne meer beesten brochte dan h)- daerinne gheerft ware, zal verbueren xx schellynghen parisise van elcke beeste, ende boven dien voor tschut van elcke vande zelve beesten vyf schellynghen parisise.

6. Yoort, dat niemant, wye hy zv, en zal vermueghen eenighe nieuwe weghen duer de voornoemde ghemeene weede te maeckene metten waghene, dan alleenel)-ck daerinne te commene omme met waghen ende peerden vuerstzoden te halen, ende andersinst noch voordere niet, upde boete van xx schellynghen parisise telkent als ghevalt.

7. Ter innynghe van aile welcke voornoemde boete den voornoemde hooftman zal vermueghen daerof de executie te doene, houdere ende vanghere wesen ; ende in zyn absentie, de twee zorghers ; ende boven dien elck persoon ende officier die den heere eedt ghedaen heeft, zal hebben ghclycke macht als den voornoemden hooftman ende zorghers omme de voornoemde boete upde transgresseurs ende overtreders van dese ordonnance te innene by heerlycke executie; wel verstaende, naer dien zy alvooren daerof by duergaende waerhede ofte andersints zullen te wette verwonnen zyn gheweest. Ende hebben voor elcke executie, zoo wel den hooftman als andere, vyf schellynghen parisise, zonder meer ; behoudens den ghevanghene te leveren in handen vanden heere ofte daert behooren zal.

8. Ende daert ghebuerde dat den voornoemden hooftman ofte andere persoonen die de calaigne van eenighe vande voornoemde boeten zullen doen ende die ter kennesse van den heere niet over en brochten binnen xinj daghen naer de zelve calaigne, zal verbueren xx schellynghen parisise.

g. Aile welcke boeten voornoemt zullen commen ten proffytte, te wetene : d'eene helftscheede vanden heere van Sysseele, ende dander helftscheede tôt proffytte vande ghuenen die inde ghemeene weede gheerft zyn.

10. Ende voorts, soo wanneer datter behouven zullen eenighe costen ghedaen te zyne ten behouve ende nootsaeckelicheyt vande voorseyde ghemeene weede, dat de gheerfde inde zelve weede, daertoe gheroupen by kerckgeboden, zullen vermoghen accorderen ende ommest< dieu upde gheerfde inde zelve weede naer advenante dat elck daer inné gheerft es, zulcke somme als zy bevynden nootsaeckelicke te zyne. De welke somme ende ommestellynghe den hooftman ende zorghers zullen vermueghen te innene zoomen de pennynghen van ghelycke ommestellynghen ghewone es te innene. Ende werden ghehouden jaerlicx ten vernieuwen vanden hooftman ende zorghers daerof rekenynghe te doene.

Supplieren daeromme de voornoemde comparanten dat onszoude believen devoorschevenverclaerde ende nieuwe cueren accorderen, ende ordonnantien tadvouerene ende approberene, ende daerup te interponerene ons wettelick ende judicieel decreet.

Aile welcke ghehoort ende ghesien ende gheexamineert hebbende, zoo wel de voorschreven oude als nieuwe cueren ; ende voorts ghehoort hebbende de affirmatie vanden amman deser hcerlichede, dewelcke by eede vervanghen ende gheafnrmeert heeft, hoe hy de voorschreven vernieude keuren ende ordonnantien ten drye sondaechsche kerckgheboden achter een volghende ter kercke van Sysseele openbaerlick vuytghelesen heeft, ende voor ons dach ghemaect aile de ghuene die jeghens de zelve iet zouden weten te zegghen, ten fyne dat zy huerlieder redenen van oppositien voor ons zouden commen vertooghen, up pe)me daer inné ghedaen ende voorsien te wordene zoot behooren zoude. Ende anghesien datter niemant ghecompareert en es die daer jeghens iet heeft willen zegghen ofte opposeren, soo eyst dat wy, ten versoucke vande voornoemde remonstranten, de voorschreven vernieude cueren ende ordonnantien, zoo verre als in ons es, gheapprobeert, gheaccordeert ende ghelaudecrt hebben, approberen, accorderen ende lauderen by desen, daertoe inter-

ponerende onse authorite)Tt, wettelick ende judicieel decreet.

In kennessen der waerheden zoo hebben wy, burchmeesters ende schepenen voornoemt, dese lettren ghedaen zeghelen met onse zeghelen vuythanghende. Dit was ghedaen upden zevensten dach van meye, int jaer duyst vyf hondert neghenentsestich.

Archives de Sysseele, Rcsoluticbouc , 1635-1650, fol. 45, v° n° 2. — Gilliodts van Severen, Coutumes du Bourg de Bruges, introduction, t. II (1882), p. 423.

MAELEVELT

20 AVRIL I7l8.

Ordonnance sur le pâturage et le tourbage du Maelevelt (*).

Actum den 20en April 1718 in vollen collegie.

Ten selvendaghe wiert byden heer ende weth der stede, parcq ende barronnve van Maie, tôt beter directie van het pastureren vande coebeesten op het Malevelt ende het slaene van den turf, gheordonneert ende gestatueert het naervolgende :

Alvooren dat aile de aerme huysgesinnen binnen Maie sullen vry ende liberlyck hunne coyen ende calveren mogen drvfvcn ende pastureren binnen het Malevelt.

Dat sv oock aldaer sullen mogen slaen den turf (2) thunder consomtie; soo nochtans dat sy niet meer en sullen mogen slaen als acht duysent turfven tsjaers voor ider huysgesin.

Nemaer daer twee huysgesinnen syn op eenen eert en sal maer een getal van acht duyst mogen gecapt worden tôt consomtie van beede de familien tsament.

Dat niemant eenigen turf en sal moghen weeren ofte

(!) Commune de Sainte-Croix, canton et arrondissement de Bruges.

(2) Il s'agit ici de la tourbe fibreuse et superficielle, flamand, turf. Maison rustique, t. III, p. 378. La Lex Alamannorum, titre 84, la désigne ainsi : « Tollat de ipsa terra Alamanui Zurb dicunt. •• Var. Cursfodi, Curffo. Lindetibrog, p. 385 et 1499. Et il ajoute : » In Germanise aegronibus quibusdam ad focum lignis parcentes, terra retuntur a locis paludosis effbsa. - (Note de M. Gn.liudts vax Seveken, Coutumes du bourg de Bruges, introduction, t. II, p. 420.)

doen weyren sonder voorgaende kennisse daer van gedaen thebben aenden hooftman van tselve velt, opde boete van twee ponden paresyse ten proffyte vanden açrmen deser prochie.

Dat de coebeesten sullen moeten blyfven binnen het velt tôt dr}re roeden vanden cant.

Nochte en sal aen jemant gheorloft syn eenighe schapen te steken ofte laeten pastureren op het selve velt.

Voorts en sal niemant tôt het pastureren ende turf cappen int voorseyde Malevelt bevryt syn, ten sy de gonne die actuelyck binnen Maie sullen woonen.

Ende int toecommende en sal niemant daertoe bevryt worden, ten sy naerdyen hy drye complète jaeren binnen Maie wel ende eerelyck sal hebben ghewoont.

De gonne peert ofte peerden houdende en sullen den voorscreven vrydom niet ghenieten.

Niemant en sal vermogen syn turf te vercoopen aen een ander.

Sonderlinghe wort wel ende expresselyck verboden eenighen turf ofte vodden te draghen ofte voeren buytten de jurisdictie van Maie, opde verbeurte van vier ponden paresyse ter eerster contraventie, ses ponden paresysse ter tweeder contraventie, ende de privatie vanden vrydom ter derde contraventie.

Nemaer alsoo de aerme ghemeenten geene ghenoeghsame commoditeyt en souden vinden omme hunnen thurf te doen thuys voeren door de waghens ende peerden van Maie , ende dat men ghewoone is in sulck geval den • thurf te doen weren door afghesetenen deser stede, die voor het voeren van ider acht duyst proffyteren een voer turf, soo wort, mits desen, toegestaen dat den gonnen voor d'een ofte d'andere van het aerme ghemeente de provisie thunder consomtie thuys voerende, sal moghen profiyteren een voer vuyt de selve acht duysent turf; dit nochtans mits voorgaende kennisse doende aen den hooftman van tselve velt, op de verbeurte van vier ponden paresyse als vooren.

Den hooftman van hct Malevelt sal byden collegie telcken dryejaeren worden vernieuwt; dacrtoe de aerme ghemeenten drye persoonen sullen denommeren. Vuyt welcke drye eenen byden collegie sal moeten worden aenveert. Welcken hooftman ter causen van synen toesicht ende moeyenissen op ider jaer sal moghen slaen tôt thien duysent thurf, ende aldus twee duysent meer als de andere huysgesinnen.

Aldus ter ynterventie van MherFranchois Claesmanf1), baron van Maie, enz., byden collegie geresolveert naer voorgaende maenynghe, ende gheordonneert tselve te publiceren.

Ende is alsoo gepubliceert geworden met opene deuren naer voorgaende convocatie van het aerme gemeente van Maie eodem. Ende wiert voorts geresolveert desen te affixeren voor het stathuys van Maie; tgonne oock is gebeurt.

Resolutieboeck der stede, parck ende barronnye van Maie, 1710-1726, fol. 70. — Archives de l'État, à Bruges.

(') Acquéreur de la seigneurie, en 1710. Gilliudts van Severen, Cotitumes du Bourg de Bruges, introduction, t. I, p. 99.

HEIRNISSE

1589-1789 Règlements de l'Hcirnisse, près de Gand.

REGLEMEXTEX DER IIERXISSE.

Gepubliceert opden 16 Aug.

1789 aen de Capelle van Sinte Amants binnen Oostacker (J) naer den Goddelycken dienst vau de misse ten uytkomen van den volcke, ter plaetse gecostumeert.

' Toorconden.

J.-F. Reijneers.

Geaffixeert copien desersoo aen Ste Amands Cappelle als aen de Dampoorte, d'herberghe den Appel buyten de voorseyde poorte, d'herberge Gigabaltar op Joos Maeykens meersch als aen ofte omtrent d'heirnesse, respective' ick desen 20, 21, 22 en 25 ougste

PlF.TER VlEGHEÏ.S .

Gepubliceert den inhoud en desen ontrent den ham binnen deze stadt overluyt présent différente vo'ckeren desen 2* september 1789, naer het klincken van de be'le.

PlETER VLEGHELS .

d'office.

Opper-Balliu, Schaut ende Schepenen der heerlykhede, Roede ende vierschaere van S^ Baefs met datter toebehoort, ^gezien de Requeste aen ons gliepresenteert by ende van weghen sieurs Joannes Rons, Lieven Colle, Joannes Munter ende Stephanus Zeghers, aile hernismeesters van dezen loopende saizoene seventhien hondert negen en tachentig, binnen deze heerlykhede, daer by vertoonende dat sy genootsackt synde de onde en de notoire gerechtigheden van hunne heirnisse te maintineren, hun somwylen bloot gesteld vinden verscheyde moeyelykheden ende processen dieswegens uyt te staen, hetwelke aen het gemeente seer costclxk is, dat diergelyke moeyelykheden ende processen ten meerderen deele voortscommen uyt dies men pretexteert

(!) Oostacker et Mont-Saint- Amand, communes du canton d'Everghem, arrondissement de Gand.

— 2ig —

eene geaffecteerde ignorantie van onze ordonnantien op het fait der voorschreven heirnisse ende observantie van desselfs aude gebruyken geemaneert, daer oui de supplianten verzochten de erpublicatie van de crachtige aude ordonnantien vervattende aile de voorgaande ende voorcommende aile indirecte spécula tien contrarie aen de geseyde gebruyeken der /ternisse, te leenen synen vrydom aen andere, ende voorts soo wy volgens onse ordinaire oplettentheyd sullen gelieven te reguleeren, oorsaeke de supplianten sonder prejuditie nochtans van aile hunne openstaende saeken op hunne gerechtigheden, nanieutlyk iegens Jan Willems en de .zone Lieven Mosseliune, mitsgaeders den advocact Cardon, Juin recours nemen tôt ons, ootmoediglyk biddende op dat wy sauden believen gedient te wezen te laeten er public er en sulckdaenige aude ordonnantien op het fait der heirnisse in dezen vermelt, dis ingevolghe het voorenstaeude expositief sal gevonden worden te behooren, soo ist dat wy Opper- Bailliu, Scliaut en de Schepenen voornoemt, ghehoort den Procureur Peeters over de supplianten, nacr rapport ende op ailes gelet, conseillerai in de erpublicatie der volgende aude ordonnantien op het fait der heirnisse hier vooren vernielt geemaneert, dit ailes ten coste van de supplianten. Actumin 'tcollegie den 3oen juli 1789. T'oorconden als erfachtig greffier