‹ Les monastères bénédictins d'ItalieChapitre 31 sur 79 · SECONDE PORTE · texte numérisé non relu

SECONDE PORTE

Civitas Ponti Curvi cum pertinenliis suis Castrum Pica S. Petrus de Curcili S. Onufrius de Campo de Melle S. Martinus,

De Inola. S. Helias de Ambrife S. Benedictus de I polit e In Caleara S. Salvatoris in Civitella in Terra.

Arnultl S. Benedictus de Crema S. Benedictus de Pascolano

juxta Nonantulam in Aretio S. Benedictus in Ficarola.

In Civitate Firmana monasterium S. Maria» loco Leveriano, et Ecclesia S. Joannis de Gargania et Castellum de Bubalano.

Cum ecclesia S. Maria?, et S.

Blasii cum perlinentiis eorum.

Ecclesia S. Christophori in ca-

stello Petroso cum perlinentiis

suis in Penne loco.

TIÈCES JUSTIFICATIVES.

Oui dicitur Fonte tecta Ecclesiam Sancti Flavinni eu m medietate Castelli de colle Carello et de Honte Pelielo cum omnibus rébus suis.

In Dalmatia prope Civitatem Ragusiam Ecclesia San cl a? Mariae in loco qui dicitur in Rabiala,ltem in Sardinia Ecclesia Sa ne ta? Maria; in loco qui dicitur Bubalis Sancti llelioe de Monte Santo.

Cum omnibus pertinentiis suis In Draconaria ecclesia Sancti Ni-

colai S. Eustasius de Pan tafia in Àmalfi

Ecclesia S. Crucis et S. Nicolai

in Asculo Duo Castella id est De.

Cinianum et Trihilianum cum omnibus ecclesiis, et possessionibus earum. Item ibidem duo ru m portiones Castellorum.

Idest Pomontii et octavi cum terra niodiorum quatuor millia S. llluminata de Musano.

In Lucca S. Gregorius S. Silvestri in Pisa

In Sardinia S. Maria in Thergo

cum pertinentiis suis S. Nicolai in Solio.

S. Nazarius de Rocca Piperuzo

S. Petrus de Sexto

S. Benedictus de Benafro

S. Marcus de Garpenone

S. Crucis in S en lia.

Intra Givitatem Capuanum Ecclesiam S. Nicolai, S. Ru fi, S.

Angeli in Rodaldisci, et S.

Benedicti Piezoli cum pertinentiis eorum.

In Capo Mauraniœ Ecclesiam S.

Mariae super ipsos lacus ejusdem civitatis cum omnibus pertinentiis ejus

S. Martinus de Furea.

S. Nazarius de Rocca de Pipe-

roezu S. Petrus de Sextu S. Benedictus de Benafro S. Benedictus de Monterodoni S. Crucis in Sernie.

S. Vincenliusde Taberna S. Marias ad flumen tepidum S. Marlfiae, et S. Pantaleonis

ad Olivarum S. Georgi de Tulvi et S. Maris de Palma cum pertinentiis earum.

ARTICLES DE RÉFORME DONNÉS PAR LE PAPE INNOCENT III A L'ABBÉ ET AUX MOCŒS DC MONT-CASSIN (1215).

Innocent i us Episeopus servus servorum Uei dilectis filiis abbati. et conventui Casinensi salutem et apostolicain benedictionem. Ad reformationem monasterii vestri cura m et sollicitudinem debitam adhibentes capitula statuimus infrascripta, per qua; fideliter otservata monasterium ipsum, auctore Deo, et teinporalibus commodis, et spiritualibus proficiat incrément is. In primis igitur, ut membra capite sano facilius convalescant, et ad prelati exemplum subditi componantur, duximus statuendum. ut Casinensis abbas utatur calcnamentis, et vestibus secundum Iveati Benedicti Régula m, pannis videlicet, quibus, bons mémorise Raynaldus, et Pelrus de lnsula, aliique ipsius loci reltgiosi abbates usi esse noscuntur, et abstîneat prorsus a carnibus, nisi comminutus vel medicinalus, aut infirmus, seu valde debilis fuerit, et in capitulo quando superius in monasterio moram fecerit, nisi evidens causa pra?pediat, siugulis diebus intersit, ac semper cum illis hospitibus comedat. quos oportet, et decet sui pra>sentia honorari ; et tune nibilominus, ipse, ac monachi coinedentes cum eo carnibus non vescantur. Nec ibi, aut in aliis locis ubi abbas retîcitur admittantur ullatenus histriones qui, si quando se fors an ingesserint importune , detur eis cibus extra mensam abbatis solummodo propter Deum. quo contenti a gesticulât ionum seu verborum ineptiis abstinere penitus compellanlur; nec abbas, vel iiionachus aves, aut canes venaticos habeat, nec azolum sive aurum in sellis habere présumât, aut lYenis utatur deauratis ullatenus. Nec ullus obedientalis monasterii numerum duarum equitaturarurn et lotidem servientium excédât. Porro abbas cum pro einergentibusnegotiisequitabit, ducat moderatam familiam, et lionestam, et tam apud Sanctum (iermanum, quam apud alia monasterii castra, in quibus ipsum matière coutinget, très, aut duo de senioribus monncliis viri probatx» religionis et famae semper in

una caméra jaceant cum eodem : aliis monachis qui secum fuerint in uno loco couiedentibus et jacentibus, ita quod nullus cameram habeat specialem, ut sic melius Sathanae obvietur astutiis, et ora iniqua loque ntium facilius obstruantur. Monachi vero in monasterio consistantes, tam obedientiales, quam alii in communi dormitorio jaceant, et in communi comedant refectorio, nec quisquam illorum obedientialium, aut alius superius monasterio servientes habet spéciales, nec specialia sibi facial fercula praparari, sed oinnes pulmenlis utantur communibus, infirmis dun taxât exceptis, qui et ipsi oinnes simul in infirmitorio comedant, nisi forsanquitantadebihtate laborant, ut a lectts diseedere sine difficultale non possint. Sub infirmario autem alius statu atur monachus bona? conversationis, vel laicus, qui assiduarn in infirmitorio faciens residentiam, dieacnocte iiriiruiorum singuloruin, et omnium curam gerat. Hospitale quoque, restituas sibi omnibus subtractis eideni, t aliter reformetur, ut inlinni et pauperes confugicntes ad illud solatia £bi percipiant consuela sub hospitalario nihilominus alio monacho, Tel religioso lako constituto, qui de die in hospitali permanens, et de nocte fldeliter pauperibus administret. Monachis vero aliorum monasteriorum , cum ad ipsum monasterium declinaverint, bénigne, sicut ipsius loci fratribus, ministretur. In superiori etiam sacristia constituatur aliquis monachus providus et honestus. qui res sacras custodiat diligenter, nec a niiui*lerio reuioveatur hujusmodi, quamdiu bene, ac laudnbiliter miiiislrahit. Saoerdutes ordinentui' de senioribus ad hoc olïicium exe({iiendum idoueis, ut non sit in monasterio penuria, sed copia sacerdotuni. Syinon dt* Colle alto, Johannes de Colimenlo, et Johannes deCampania,et etiam monachi qui praesumpsemnt cum Adinulfo quondam abbate, conjurare vt»l rebellait» contra Romanam Ecclesiam, seu monasterium Casinense, semper in conventu morentur, ita quod nulla obedie nlia committatur eisdem, donec emendaverint in melius vitam suain. Quia vero quidam ex vobis in anîiuarum suarum perniciem habere propriuin non verentur, statuimus ut illud resignare in usus monasterii convertendum sub religione juramenti, si necesse fnerit. compellantur ; et si de cetero aliquis i[)sius loci monachus propriuin habere fuerit deprehensus, sine spe restilutionis a monasterio expellatur. cum nos omnes hujusmodi proprietarios decrevimus excommunicationis sententiae subjacere. Si vero apud aliquos in mortem proprium contingent inveniri, ec-

clesiastica careant sepultura. Si vero alicui monachorum aiiquid a quocuiuque specialiter datum fuerit, illud abbati, vel decano resignet, sed ipse abbas, vel deçà nus necessitatibus ejus inde faciat providen sicut vident expedire. Nec ea qux sunt ad refectiones, aut vestes, seu aliis monachorum necessitatibus deputata inter eos de cetera dividantur, sed conserventur per illos quibus fuerit haec sollicitudo commissa, et pro ipsorum monachorum necessitatibus utiliter expendantur. Nec claustralium aliquis prebendas vel redditus habeat extra claustrum, et eis qui noscuntur habere. penitus auferantur. Decanus quoque habere duplicia vestimenta, et specialia cibaria non praesumat, et monachus vetera reddat, quandocumque nova rece périt indumenta. Et quoniam apud vos jam quasi pro consuetudine dicitur obtinere, ut cum monachum aliquemlitigiosum, aut garrulum, inobedientem, in vestro contingit collegio inveniri, abbas ejus seditiones evitans, obedientias, ecclesias, et alia bona monasterii det eidem unde mali quasi de sua malitia commodum reportantes, prolabunlur sa?pius ad pejora, et alii quoque ad dissentiones, et scandala incitantur ; volumus et mandamus ut abbas viros honestos, obedientes, religiosos et graves sincera traciare studeat caritate; inhonestos vero, et inobedientes, dissolut os, et levés, cum decani et seniorum consilio juxta monastica puniat instituta; ut sic boni de bono provocentur ad metius, et mali a sua malitia revocentur. Claustralibus autem, absque manifesta et ne» cessaria causa exeundo a claustro licentia nullatenus tribualur, cum periculosum sit talibus seculariutu celui admisceri, nec sub consanguinitatis pnclextu infra monasterii ambituin colloquium habere cum mulieribus juniores monachi permittantur, nisi praesentibus ad minus duobus monachis senibus et honestis. Ad imitationem quoque felicis memoriœ Lucii papa? pnedecessoris nostri statuimus, ut abbas possessiones, domania monasterii alienare, vel infeodare non possit, adjicientes, ut idem tam molendina, quae bons mémorise abbas Roffredus, in gravem alienavil monasterii lesionem, quam alia quae de ipsius monasterii domanio alienata sunt illicite vel distracta, seu maie eoncessa, ad opus ejusdem studeat légitime revocare. Pneposituras vero Ecclesianim suarum conférât monachis prudentibus, et honestis, quos facial juramento finnare, quod non alienabunt ipsarumpossessiones, et jura; quod si forte pnesumpserint, ipsos perpetuo a monaslerio sine spe restitutionis decernimus

amovendos, alias graviter puniendos. Dicti aulem praepositi singuli certos, modestos et consuetos redditus reddant monasterio, annuatim, secundum Ecclesiarum, quibus praefuerint, facultales. Et ul sicut mali de malitia pœnam, ita boni de bonitate praemium consequantur ; abbas praepositos ipsos a prajposituris in quibus eos bene amministrasse constiterit, non annoveat absque necessitate; vel utilitate monasterii manifesta : monachos vero de castris, et villis ad claustrum praecipimus revocari, nisi forte ad custodiam illarum munitionum, quae sunt in finibus abbatiae sint aliqui necessarii, quos ibi pro tempore toleramus; quibus abbas injungat in virtute obedientix, ut quantum poterunt, religiose viventes, personam in judicio non accipiant, sed equaliter justitiam faciant pauperi, et diviti, debili, ac potenti ; eos vero qui declinabunt ad dexteram, vel sinistram, débita severitate puniat ipse abbas, in quorum pœna si negligens fuerit, aut remissus, apostolicae correction is experiatur sententiam in seipso. Et tam monachi, quibus castra, qunm illi quibus ecclesiae committuntur, personaliter ad claustrum in festo dedicationis monasterii annuatim accédant rationem vilucatiouis sua?, coram abbate, deçà no, et aliis reddituri. Quod observandum statuimus etiam circa ipsis monasterii Thesaurarium, Cellararium, lntirmarium, hospitalarium, et Sacristain, ut qui laudabiliter egerunt, débita fratrum commendatione laHentur; qui vero maie, confusione, et ignominia perfundantur. Ad ha?c Thesaurarius, Cellararius, et Infirmarius singulis diebus sabbati, ad monasterium, secundum consuetudinem antiquam et approbatam, accédant in claustro cum fratribus usque ad secundam feriammoraturi,quod et abbas facere studeat, cum poterit compétent er. Supradicta ergo capitula praecipimus inviolabiliter observari ; et ne quis se per ignorantiam valeat excusare, volumus, et mandamus, ut ea singulis mensibus, in abbatis, et fratrum prœsentia recitentur. Nulli ergo omnino bominum liceat banc paginam nostra constitutionis infringere, vel ei ausu lemerario contraire. Si quis autem hoc altemptare praesumpseril, indignationem Omnipotentis Dei, et Beatoruin Pétri et Pauli apostolorum ejus se noverit incursurum. Datum Anagniae duodecimo kaiendas Octobris, ponliûcatus nostri anno octavo decimo.

LETTRES ÉCRITES PAR l'aBBÉ BERNARD PENDANT SA LÉGATION EN HOSGR1E (1270).

Bernardus decano, et vice decano et conventui : ecce vestrarum suiïulti orationum suffrages, duce Christo, beati mentis Benedicti, post multos labores, et di versa maris pericula, viarum discrimina, qiue perlongum esset in singularibus. et particulariler enarrare. Hoiiorabiliter a Rege et toto regno Hungaria? excepti, commissa nobis nost risque sociis a regia Majestate negotia secundum sui animi, etimperii motum perfecte ac plene complevimus, et optatam perduximus ad perfectionem. l'triusque Régis liberos matrimonio, et sponsalibus solemniter contracta, et modis quibus potuimus vallo firmissimo roboratis. firmiterque vallatis, nec non et contracta in perpetuum in ter utramque regiam domum mutui adjutorii fœdere sociavimus, ad Dei honorem, et ecclesia? Romana? praesidium, nec non utriusque Régis validissimum fi rm amen tum. Quia vero virtutem nostis et gloriam domini nos In Régis, de ipso dicendum nil omnino; cujus potentiam a Deo sibi datam diversorum triumphi certaminum manifestant, ejusque terroris sonus rebellium Chrisli. suorumque inimicorum, et cunclorum barbarorum corda concutit ad tremorem. Sed domus Hungaria? incredibilem habet potentiam. indicibilem quidem armatorum gentem, itaquod in part ibus Orienta, et Aquilonis nullus sit pedem ausus movere, ubi triumphator Rex, scilicet gloriosus, potentern exercitum suum movit, et ingressum terrce quandoque potentis principis comminatur : major enim pars Ohentis, et Aquilonis regnorum et principatuum, tara per parentelas, quam per subjugationes ejus subjacet ditioni. lis igitur duobus tanto fœdere sociatis, tanta unione permixtis, regnum Sicilia? de caetero, ut credimus, habebit gaudere dato sibi divinitussabbatismo. Et est necessarium voces tacere adversariorum undique intonantes, quoniam dominum nostrum Regem Divina Providentia sic va lia vit,

PIÈQES JUSTIFICATIVES. 541

quod ipsum habebunt tiniere cuncti principes, ipsemiUum. Adcongaudendum ergo nobis, vobis praephatam exposuimus materiam gaudiorum, qui parati suraus ante quadragesimam ad monasterium redeundi, vosque, ut cupimus, revidendi. Vos vero Christo placere studete, regulam observare, pacem et concordiam invicem habere, mundas animas custodire, pro nobis orare, ac in bonis operibus permanere ; valete, quos valere optemus, et in omnibus praevalete. Datum in Saris XII Decembris, XIII indictione.

Bernardus bei gratia Casinensis abbas carissimo in Chrislo fratri rectori, etc. Per lilteras sacro Casinensi conventui destinâtes, quas volumus te videre, ut circa brevitatem multa possinl sileri, colligere poteris statum nostrum, qui per Dei gratiam cum omnibus nostris sociis, et familiaribus sani sumus. In felici, ac tanta negotiorum expeditione nostris laboribus relevatorum, data nobis a Deo materia exultandi. Quo circa te, ac nostros, volumus esse laetos, et magno robore confortatos nostra negotia viriliter peragere, et corda sumerc virtuosa. Sic igitur laetificatus laîtos alios f'acias, nostra procures, lœta negotia laete peragas, strenue perficias; ut jurisdictio teneatur, agricultura excrceatur, vinece mulliplicentur diligenlerque colantur, sententisc nostra? observentur, conventui mite omnia providoatur, et oinnia cum debito moderamine ordinentur, ut dilectus a nobis magis diligaris, ut tua mérita in laudibus te extollant. Vale. Datum in Saris XII Decembris, XIII indictione.

Bernardus Dei gratia, etc., carissimo in Christo fratri J. rectori. Favente Christo, Dominica in Palmis Jadaram iiitroivimus sani cum omnibus sociis et familiaribus, quos ad llun^ariam duximus... navigiumDomini nostri prrnstolando ibidem... tantumque fuit desiderium veniendi, quod nions... Sclavoniam dividens, qui nobis difficillimus fuerat in eundo, redeuntibus in quadam planitiesunt convern, et sic prava farta sunt in directa, et aspera reputavimus vias planas. Curelis, id ad gaudium nostris nunciare, decanis specialiter, sacroque conventui Casinensi; Archipresbytero arcliidia*

cono S. Germa ni ac prolonotario nostro Dorono T. d. p. 1. et magislro N. d... nec non et aliis quos novistis de nostris suocessibns prosperis exultare. Valete. Datum Jadarae Xi Aprilis. XIII indictione.

Bemardus Dei gratia Casinensis abbas liumilis. Dilecto in Christo fratri J. rectori Casinensi, et notario de S. Germano dilecto familia ri nostro. et fHeli salutem in Christo et lienedictionem. Sani sumus per Dei gratiara, et opéra nostra in oculis Doinni papa* sunt et omnium dominorum nostrorum cardinaliura gratiosa, bene procedunt, scilicet negolia, et procèdent. Volumus ut conventui optime necessaria ministrentur : mittantiirque nobis cilo fratres D. et B. redditi sanitati... expersis... lacoterium benefiat : vinesc et olivetura non negligantur. Jura nostra débita cum justitia exiganlur. Decani... bene utantur, sollicite moneanlur, iiiterdum rigide teneantur. Sententiac fréquenter denuiitientur : et sicut novi apparebunt offirinles, ita noviler excomunicentur. In curia civili justitia plena fiât. Blandum vinum, et alia observantiu? observentur. Albert us, fariente Deo, cilo redibit, qui plenius alia vobis dicet. Datum Viterbi X Xoverabris, XIV indictione.

FRAGMENTS DE CORRESPONDANCE ENTRE LES BÉNÉDICTINS DE SAINT-MAUR ET DOM ÉRASME GATTOLA1 (1689-1703).

D. lien EL GERMAIN ET D. CLAUDE KSTIENSOT A D. ÉRASME GATTOLA. Sancti Germ.ini a Pratis, kal. Auçrusti, 1689. Nox erat et acrioi ibus studiis defaligatum opprimebat sopor, cum in postrenias tuas incidi. Revixit confe*tim nnimus, adeoque laelus

• Rapprochas dos Irttros précédentes, qui datent du treizième siècle, ces fragments de correspondance feront voir quelle différence peut eiister entre

et hilaris exarsit in amorem tui, nihil ut minus quain de sonino et longe aliud a corporis requiete cogitaret. Ergo calamum arripio, suavissimisaiïectibus tuis celerem redditurus vicem propero, quem elicit amor tenerum imbrem lacrymarum œgre comprimens. Mihi, macte virtutis es, Erasme, qui neque meo quatuor mensium silentio, neque terrarum intervallo, mot'ibusve bellicis, aut dominorum funesta dissentione movearis, quo minus sancte juratum amorem, tam pneclaro testimonio firinatum, assertum sternum velis. In lias ego pii fœderis leges concedo lubens, ac ne plura, comperluin liabe, tibi mequamdiu vita cornes erit,animi tota propensione, lotis visceribus adhaesurum. Sed hœc quid ad incredibitem officiorum tuorum humanitatem? Id sane verissimum, ut vincar beneficiorum tuorum amplitudine, sed amore non vincar. Quod probas Musei no* stri Ilalici tomum alterum, mihi quidein ac studiosis omnibus perplacet. Ut enim mittam doclissimum Mnbillonii, de tota rerum divinarum série, commentarium •, noteras affici, tu, qui, sacrorum ordinator, missarum agmini prxibas olim. Sed in primis attendas, Erasme doctissime, majomm qua$ fuerit prisca religio, quam sancta, quam belle respondens numinis majestati, quam procul ab hodierno nonnuUoruin fastu disparata ! Simplicioribus illis rilibus, animum ut aptaveris, nullo negotio perspicies, cur senum immutata? fuerint, et ad recentiores indexa,* modos veterum ceremoniae, quarum tainen pars haud exigua pristimun formam retinuit. In his etiam sacrorum doginatum latentia probabis argumenta, quibus Ecclesia» auctoritas fidesque sua coustct : sed te ipsum judicem exspecto. Monaslicis meis laboribus cogor justitium inducere, tum propter Bertiardi novam, accuratissimam et auclîorem, quae multis prelis decurrit, cditionem, lutn In Bencdictinam regulam commentarioSi omni doctrina refertos, Actaque marlyrum selecla et sin-

la latinité du temps do saint Louis et colle <1u siècle de Louis XIV. On remarquera également que si la verve toujoius si facile de Hictiel Germain prend parfois, avec la langue latine, l'élégance un peu ra/linée qui est particulière à l'époque des Vaniére, des Commue et des Sanadon, le slyle de Mabillon conserve, dans ces pages écrites si rapidement, la correction parfaite et la noble simplicité dont il fait preuve dans ses volumineux ouvrages compose» en latin.

1 D. Michel Germain veut désigner ici le traité que I». Mabillon fit paraître sans nom d'auteur et sous ce titre : Traité ou Pon réfute la nouvelle explication que quelques auteurs donnent au i mois de me.-se et de communion, qui te trouver! dsnt la règle de saint Benoit.

cera. me adjuvante, lueem nspiciant. FlUaritim a nostris recognilum ne txpis commitatVuguetus. laciunt acerba.qua? fervent qiucque durât ura videntur eu m latin a? lin^uir cultoribus bel la. Intérim vero solito cursu properal ad ••xituin Rususinus. dum Ambrosius I ento pede graditur. non ante anni proximi kalendas Augusti finiendus. Solliciter libros recondilitMris eruditionis. non est quod proferam. Non emm putem hoc idiomate tibi placituros : placebit. vero, ni fallor. Episcopi Suessiouensi* Huelu libella, quo Carte^ianam evertere philosophiam conatur1. Ofiicia tua non modograta liabet, verum etiam maximi facit Prcrpositus nosler generalis, a quo phirimam salutem recipies. lllust. ac Rev. Abbati. totique religiosissimo cœtui veslro, per te. mi Erasme, nota sint obsequia mea. Vate raptim *.

F. M. GERNAsrs. M. B.

Doleo quod ad te non pervenerint postreina* litterac mea?, mi Erasme, quibus ad affectuosissimas tuas ut eu raque respondebam. Neque enim facile est ex îrquo respondere. nisi cor tuum et animas tuus praesto siut. ut cogitât;» affectusque luis similes exprimera liceat. El quideui cordis tui ex litleris tuis aliquo modo nos facis participes. >ed verba illa accommoda quibus sensuni tuum explicas, nobis desunt, née facile suppleri |»ossunt vocibus latinis, quae friuidiusculc nobis loquuntur, pra? vestra ltalica qua nihil tenerius excogitari potest. Fin^vitaque animo quidquid ingeniosum.amoris» que plénum elïonnari a te potest, tibique a me dicliim ne dubita. Caetenim, ul vere loquar,vix ex animo ineo unquam elabitur memoria tui, nec unquam commissunis sum. ut minus te aniem colamque, quam amare et colère cœpi. Idem abs te peto, oroque, ut secunduin Musci nostri luilici tonium, quem credo jani ad teper-

' La critique du cartésianisme, par le savant prélat Daniel Huc.t, membre de l'Académie français', t'-tait intitulée Cm&nra philosophiz Carlesianx.H elle parut pour la premier»* U*\< en 1C>&). l'usuel ne fit point un accueil favorable à ret onvia;:e. où rauteur aitaquait a\er autant d'c>prit que de violence un système philosophique di>nt il tétait montré d'abonl le zélé partisan. Leibnitx, au contraire, prit parti |K>ur la Censure «le la philosophie cartésienne; il critiqua la icpon^e faite par Sylvain IWVi* à l'ouvrage de l'évoque d'Avranche*, et promit d'envoyer de uoiiteaux matériaux pour la réimpression de ce livre. — V. Cnrrrxp. de Isibtiitl et de l'abbé Sienne.

Envoyée d'abord de Paris a Rome, cette lettre fut ensuite adressée au Mont- Ca^sin par D. Claude K>tiennot, qui prit soin d'\ ajouter les lignes dont elle est suivie.

venisse, meo et Michaelis nostri nomine, bénigne accipias, tuisque nos Casinatibus, irao et nostris, commendes. Yale.

F. Cl. Stephanotius. M. II.

D. JEAU MABILLON A D. ERASME GATTOLA.

Parisiis, dieSOJunii 1094.

Ita est, mi Erasme, non poteral gravior raihi acciderc dolor, quam qui ex obitu amantissirai sodalis mei D. Michaelis Germani mihi accidit1. Ab annis amplius viginti vixeramus una simul, una studentes, una laborantes, una di versa itinera peragentes. Krat illi firmissima, ut videbatur, valetudo, nec dubitabam, quin futurus esset baculus, et solalium senectutis mese. Et ecce post plurimam sanguinis secunda hujus anni die jacturam, in gravem morbum una die incidimus ambo undevigesima die januarii : ille veroheuî intra quatuor dies violenta morte raptus est, me vixdum spirante, sed tandem ad luctum orbitatis mea3 supers ti le relicto. Quid putas mihi animi esse, amisso illo socio, et adjutore sludiorum ! Sane vix ulla prœterit dies, qua non cadant lacrymae ab oculis meis ex tam inexspectata jactura. Nec ille solus nobis ereptus est, sed unus et alter inlra soxdecim septimanas liomines docti, et amici mei, et in hoc monasterio contubernales, nobis substracti sunt, D. Jacobus Loppin*, qui editioni grœco-lalinaï S. Alhanasii operum slrenuam navabat operam, D. Placidus Porcheron, bibliothecarius noster, quos paulo ante D. Jacobus «lu Frische, et Ludovictis Bulteau, viri doctissimi et scriptis clarissirui prajeesserant \ Vides quantum rei

* La mort si regrettable de Michel Germain, qui avait eu lien le 23 janvier de la même année, est le principal objet de cette lettre où le P. Manillon déplore la perte de son fidèle compagnon d'études, et tait en même temps l'éloge de son antre disciple, dom Tliieiry lluinart. Lorsqu'il apprit l'élat désespéré de Michel Germain qui venait d'être atteint d'une pleurésie, MabiU Ion était lui-même gravement malade; mais il voulut se faire transporter auprès de son ami mourant pour lui dire adieu et échanger avec lui le dernier baiser de paix. Deux autres lettres, écrites sur le même sujet au savant Magliahecchi et à la sœur du défunt, religieuse bénédictine à Péronnc, témoignent encore de la juste et profonde douleur du P. Mabillon.

* Dom Jacques Loppin, auteur des Analrcla Gneca, qui avait fait profession a l'abbaye de Bourgueil en 1674, mourut à Paris en 1695, à peine âgé de trentehuit ans.

* Dom Placide Porcheron, bibliothécaire de l'abbaye de Saint-Germain des Prés, mourut en 1694, après avoir publié les Cinq Litres de la Géographie, de

nostne littéral îae détriment i mors attulerit intra brevissimum tetnpus : quam jacluram non facile, nec tam cito resarcire poterimus. Non tamen me prorsus desolatum reliquit benignissimus Domiiius, sed mihi allenim socium ante prœmtserat D. Theodoricum Ruinartum,cujus opéra prodierunt nuper Acta selecla Martyrum, quae forte in manus tuas pervenerunt ; unum quidem exemplum Sacri Montis Ascetri tibique in primis tradi per nostrum in Urbe procuratorem generalem eu ravi t. Idem recens in lucem edidit eruditum commentnrium in persecutionem Yandalicam l, quorum itidem exemplar jani accepisses, nisi bellorum difficultatibus impedita itiuera essent. Intérim ego utcumque tandem ex illis infortuniis respirans, incumbo digerendis latine Historié nostne Bénédictin» Annalibus, arduum sane opus liomini jani ad mortem properanti : sed tamen tandumdem post longa mea in rébus nostris studia,quibus immori non pigebit, nec sane pudebit. Aderit forte Huinartus ipse, vel alii, qui manumseni porrigant, vol morlui opus incœptum prosequantur. M consilii mei nolui tibi, cordatissime Pater, et amice Erasme, ignotum esse, quanquam illud nolui hactenus publicare. Quod moues de edendo latine traclatu meo de Studiis Mona&icis, certe perhonoriiieum mihi censeo, tibique quantum possum maximas gratias refero ob lam liberalem de me, studiisque meis opinionem *. In manus tuas me, meaque omnia libenter trado, et impendo : faxis quod e bono pubtico esse judicaveris. Tantum moneo, ut consulas secundam hujusce tractatus gallicam editionem in-lS, in qua nonnulla mutavi, et auxi, ut mihi quidem videlur,iii melius. Ëjus editionis exemplum habet noster Stephanotius,qui te exanirao

l'Anonyme de Havenne, qu'il dédia au prince Louis <le Itourbon, fils du grand Condé. Quant à Jacques du Frischc, l'un des éditeurs des Œuvre* de saint Am~ broise, et à Louis llutteau, auteur de X Histoire de rOrdre de Saint-Benoit, tous deux avaient Uni leur laborieuse carrière une année avant dom Placide Porcheron.

* Lllistoria Versecutionin Vandalic* fut publiée en IC04, par dom Thierry Ruinait. Dans cet ouvrape, qui complète ses Acta pr'morum Martyrum, l'auteur établit que les princes vandales, excités par le fanatique arien, firent périr un pins firand nombre de martyrs que les empereurs païens eux-mêmes.

* Le Traité des Etudes monastiques, dont la publication amena une contestation si célèbre entre le I*. Mabillon et l'abbé de Itancé, avait eu ses deux premières éditions en 1091 et 1092. Gattola exprima le désir que l'ouvrage fût traduit en latin, et ce vœu fut rempli, car D. llric Stauldig, bénédictin de Bavière, et le l\ Joseph Porta, de Venise, en donnèrent chacun une traduction latine, le premier en 1702, le second en 1705.

colit, libenlerque illud suppeditabil. De csptero fac quod rotes, modo ut me redames : nam quantum te amem non capies, quando ipse vix capio. Vale, mi Erasme, cum Reverendissimis Patribus, et amantissimis Casinatibus luis, quos ex animo veneror, et utinam adliuc semel conspicere liceret.

T>. BERNARD DE WONTFAUCON A D. ÉRASME CATTOLA.

Romae, 17 Januarii 1699.

Hoc ineunte anno, fausta tibi apprecor, vir clarissime et amicissime, atque utinam liceat hoc officium diutius praestare. Quae rem litterariam spectant pauclssima licet, minime tamen spernenda de more renuntiabo.

Prodiit nuper in publicum Parisiis opusculum quoddam ab anonymomale feriali capitis liomine concinnatum, ubi ad versus nostram S. Auguslini editionem innumera adferunlur maledicta ; in eo maxime versa tur scriptor iste ut Jansenismi maculam adspergat editoribus. Verum in concione ita insulse rem agit, ut ex omnium eruditorum sententia confutatione non egeat, quando maxime furtim, et absque publica auctoritate prodiit libellus1. D. Chastelain canonicus cathedralis Parisiensis ingens opus parât, ubi notiliam omnium sanctorum orbis daturus est, quatuor tomis in-folio*. Jam prima folia sub prelo sudant. Est autem ille mihi nolissimus atque famiiiaris. PP. Jesuilso Remenses, postquam thesem publicarunt ubi hœc propositio exstabat Humanilalem Chrislia Verbo sustentari probabilissimum est, a domino archiepiscopo Remensi coacti sunt hanc propositionem ut minus sanam abjicere. Quo peracto idem praesul Jesuitarum palinodiam publicam fecit. Illi vero infensi déclarât ionem quamdam ad versus archiepiscopum sine auctoris nomine

4 Cet ouvrage anonyme, où l'édition du Saint Augustin des bénédictins de Saint-Maur était vivement attaquée, et qui parut en 1699, sous le titre de Lettre de l'abbé D***, etc., avait pour auteur le P. Lanjrlois, jésuite. La réponse pseudonyme que Montfaucon s'empressa d'opposer à celte attaque, fut publiée la même année à Home, et produisit une vive impression en Italie et en France, où elle fut bientôt réimprimée.

* I.c volumineux recueil composé par l'abbé Cbastelain, chanoine de Notre- Dame de Paris, et surnommé le Dcterretir de saint*, est demeuré inédit. Principal auteur du Bréviaire de Paris, publié en 1680, l'abbé Chastelain fit paraître un Martyrologe romain, un Martyrologe universel, et une Relation de ïabha$e d'Orval, insérée dans Yllisl. des Ordres monast. du P. Hélyot.

in lucem ediderunt. llle vero Regem adiit, et de protervia eorum quajstus est. Nescitur autem quorsum abitura sit ejusmodi qu?slio. Domnus Edmundus Martène ex nostris librura suum de Ritibus Ecclesiasticis, mox proditurum in lucem eminentissimo card. d'Àguirre dical, etnuncupat. D. Balusii lilteras nuper accepi, qui rogat me, ut apud te, vir amicissime, idagam, utquœdam ex manuscripto detragœdia Irenœi ad ipsum transmittantur ; non enim satis sunt ad rjus explenduui animum, quae nos cuin in Monte Casino degeremus, exscripsimus, et annotavimus. Petit autem : 1° utrum in codice ahquis titulus habealur necne ; 2° nescit quod sit illud opusculum cujus i ni tin m, Qui nos in diejudiciù ita scilicet habelur in schedis nostris, et rogat ille, ut indicetur sibi quid haec sint, et quo pertineant. Rogat exscribi epistolas Isidori Pelusiot», quae in illo codice liabentur, quia scilicet elsi quaedam earum jam édita? fuerinl1 , versio quœ cxtat in manuscripto antiqua sane nusquam reperilur ; in primis aulem rogat ut tituli si qui sint peculiares in codice, et divisiones i psi us codicis sibi tiansmittanlur. Hoc eliam atque eliam rogo, ut exeqiwre, vir clarissime, et mihi multis nominibus observande, quomodo possiin viro cui niultuin debeo facere satis. Tibi phirimam salutein dicunt, vir eruditissime, R. P. Procurator Gèneralis, I). Guillelmus et D. Paulus. Vale, et cura ut mei tibi addiclissirai semper memineris.

D. ERASME CATTOLA A D. MABILLON.

Casiui, die tertio Aprilis 1705.

Cupiensego aliquidcerli audire do sainte P. V. R.,rumpo moras, et importuno calamo tnnlUper a curis litterariis quibus detinelur semoveo, ne diutius desiderio quod arnor meus in P. V. R. accendil, angar. Diu servelur, pnwr Deum, P. V. R. incnlumis, qualenus orbis tum litterarius, luni monasticus rontinuis juvetur emolumen-

* Le recueil des Lettres d'Isidore de Péluse avait été publié en 1638, a Paris par André Schott, et Baluze avait chargé le P. de Montfaucon de s'informer auprès de Gattola, son correspondant, si le manuscrit conservé au Mont-Cassin renfermait quelques-unes de ces lettres qui n'eussent pas été imprimées.

tis sanctorum et eruditorum operum, quae in (lies ob commune bonum suus edit doclus cala mus ad majorent Dei gloriam.

Mulla diplomala a me ab anno prceterito per P. D. Guillielmum procuratorem * diversis vicibus trnnsmissa in manus P. V. R. pervenisse credo, inter quae illud Lotliarii primi, ex cujus data constat Lothariuin in Italia regnare cœpisse anno 818, non vero anno 820 ut nonnulli scripserunt; quod ipse notavi in flne diplomatis. In cunctis profecto diplomatibus, si P. Y. R. ab initio ad linem usque ea legeret, ut rogo, plura notalu digna inveniet. Placere sibi arbitror judicium factum in concilio Beneventano coram Paschah II inter hoc et illud monasterium Terra* majoris de Ecclesia Sanctae Mariœ. Transmisi etiam plura Diplomala monasterii Gavensis una cum delineatione ejusdem, ejusdeinque Diœcesis, quae ut P. V. R. transmittantur P. D. Philippus Maria Paci Decanus, et vicarius generalis Gavensis, a me mul loties requisitus mihi dedil. Item Diplomata monasterii S. Laurentii A versa*. Placebunt utique sibi figura? S. P. 6enedicti, et Theobaldi Abbatis cum diligenli delineatione habituum, seu vestium Theobaldi ejusdem tempore in morem inductarum*.

Misi prospect u m Montisscissi Sanctissimae Trinitatis Cajelae, cujus monasterium durasse credo ad sseculum usque XV. Infertur ex privilegio Ladislai régis Neapolitani dato in favorem Napoleonis Ursini anno 1391 ubi sic legilur5 : a Actum in monasterio Sanctae Trinitatis prope Gayetam, pnesentibus magnifico viro Nicolao de Ursinis, Yolano Palatine ac Soleli comiti, Rev. in Christo procuratore Mello Arcliiepiscopo Ursano. Gurello, Ovilia legum doctore, Cicco For tel lo, Maramaldo Senescallo militibus, Gaspar Cossa consiliariis, nec non Magnilico Francisco Gacta de Amalfi et Fisico Joantllo Siripanno, et Rartholomeo de Dulce de Neapoli, DictoZiso secretariis, et pluribus aliis familiariis, et fidelibus nostris dilectis. Datuii) vero Gayeta» in absentia prolonotarii supradicti, ac praefati ejus locum tenenti per

1 Gallola désigne ici D. Guillaume La Pane, procureur général de la congrégation de Saint-Maur à Ruine, où il Tut appelé, en 1701, à remplacer D. berna ni de Montfaiicoii.

* Le dessin des ligures de saint fienoit et de l'abbé Théobald, et la vue du monastère de Cava. avaient été demandés par Mabillon pour ses Annales bènèd clines.

* Le privilège accordé, en 1 3>î>l . à Napoléon Orsini par le roi de Naples, Ladiblas, avait un intérêt particulier pour Gattola, puisqu'il y est fait mention d'un ancien mona^léic de Gaêtc, ha ville natale.

magnificum virum nobilcm Donalum de Arelio legum doctoris locam tenentein Cancellarium, ipsius regni Siciliae Consiliarium, et ûdelem nostri dilecti, anno Domini millesimo tricentesimo nonagesimo primo die secundo mensis Seplembris Quintae-Decimae Indictionis, regnorum nostrorum anno quinto. »

Certe suppono leclas esse a P. V. R. litteras P. Pagi ad abbatem Nicasium*, in quibus asserit, transitum Sanclissirai Patris Benedicti fuisse anno 544 septimo kalendas Aprilis, seu 26 Martii, in quem diem incidit vigilia Paschalis, addens insuper, quod anonymus Benedictinus autlior chronici S. Medardi, et author chronici Fecanensis, supradictum diem clare statuunt et observant; at nemo illos audit, ac demum omnes solvit difticultates quoad hanc suam assertionem : supposititium judicat documentum a P. Y. R. publicatum librum secundum de He Diplomatica, cap. 25, Leoni nono altributum. Observât insuper quod liber 5 de Re Diplomatica, fol. 379, in Charta Lotharii III ultima cifra data} sit fallax, et quod Carolus in testamento Abbonis nominatus, non sit ille Magnus, sed Martellus; super baec omnia P. V. R. exspecto judicium et sensum. Tandem P. V. R. rogo ut humillima rnea offerat obsequia R. P. generali, et P. Theodorico charissirao nostro, cui aliquot scripturas, P. Montfaucon, cui aliquot inscriptiones et P. Dionysio de Sainte-Marthe, cui aliquot misi notitias S. Gregorii Ma» ni ex codicibus mss, nostrae hujus bibliothccae erutas*. Demum supplico P. V. R. ne me mandatis suis hnud exercitum abire sinal, quatenus cunctis pateat quam sompcTsiin P. V. R. bumillimus et addictissimus servus,

F. E. Gattola. M. B.

* ta lettre écrite par le P. Antoine Tapi à l'abbé Nicaisc, et datée du 1" octobre MîH), avait pour objet de résumer les principales observations faites par ce savant cordelier dan* les deux derniers volumes, non encore publics, de sa critique dos Annnlet ecciMaainfues du cardinal Baronius.

* I* V. Den\s de Sainte- Marthe avait fait paraître en lO'/î son Histoire de M/»/ iirtuoire le Grand, et c'était pour la belle édition des œuvres de ce pape, publiée eu 170'i par le même auteur, que Gattola lui avait envoyé des documents extraits des manuscrits <!e sou monastère.

Peéface I

INTRODUCTION T

Page 1