VU
SENTENCE ARBITRALE RENDUE, AU NOM DU ROI RODOLPHE, ENTRE LE COUVENT D'eNGELBERG ET LES GENS D*URI.
Altorf, 11 août 1275.
Wir Marquart von Wolhusen, Richter in Argow vnd Zurichgow desz allerdurluchtigosten Herren Her Rudolffs von gottes gnaden Rômischen kungs.... Sye menglichem ze wussen das in der zwitracht vnd clag, vor dem obgenanten vnserm herren dem kung, zwuschent dem Abbt vnd Couvent desz gotzhusz vnd closters zn Engelberg an eim, und der getneind luten desz tais zu Vre am andern teil bewegt, von wegen der AIppen in dem tal zu Engelberg... Derselben zwitracht vnd clagsache, nach langer missheliung.
Vns Yon dem obgenanten ynserm herren dem kung zu recht empfolhen ist. Als wir nun... beider teiien fryheiten, inen von dem aiierduriuchtigosten Herren Her Fridrichen Rômisehen keiser ynd ovch von dem obgenanten Her Rudoiffen Romischen kung gegeben, ovch zugen vnd kuntscbafft vmb vnderwisung der sachen fur vns bracht, verhôrt haben,... So haben wir... zwuschent inen mit ir gunst verricht vnd geordnet : Âlso das... Vnd desz glich sol die gênant gemeind der luten zu Vre sich frowen vnd niessen iro rechtungeu vnd fruntschafft vnuerbrahenlicb, v^ie die inen in der selben Âlppen biszher zugehôrt bat,... Ob dann das gênant gotzhusz hier inn versert wurde, so sol ein Abbt sin clag fur ein Amman von Yre bringen, vnd ob im volkomen recht vor im nit veriangen mochte» so sol vnd mag ein Âbbt desselben gotzhusz (an zorn dero von Vre) sin clag furnemen vnd tun an den enden, da im das eben vnd foglich sin bedunket ; were aber das die von Vre beswert vnd versert wurdint, so sollent sy ir clag fur ein Abbt von Engelberg, so zu
den ziten were, bringen vnd daselbs recht nâmen
(Archives du canton d'Uri,)
Vin.
BREF DU PAPE INNOCENT IV QUI EXCOMMUNIE, S IL Y A LIEU, LES GENS DE SCHV^Z, DE SARNEN ET DE LUCERNE.
Lyon, 28 août 1248.
Innocentius Episcopus servus servorum Dei dilecto filio, Praeposito Ecclesiae in Olimberc Ordinis S. Augustini*,BasilensisDioecesis, salutem et apostolicam benedictionem. Dilecto filio, nobilviro, Rodolfo seniore, comité de Hahspurc, accepimus intimantei qnod de Suhritz et de Sarmon locorum homines Constantiensis Dioe,
DOCUMBNTS AUTHENTIQUES. 351
€6sis, qui ad ipsum hereditario jure spectant, a fidelitate et Domtnio ejusdem temere recedentes, Friderico quondam Imperatori, post iatam in ipsum et fautores suos excommunicationis sententiam, nequiter adhaeserunt, et, licct postmodum, ducti consiiio saniori, praestito juramento finnarint quod subdicti Comitis Dominio de cetera permtentes, ipsi Friderico vel alicui alteri contra ipsum minime obedirent, iisdem tamen juramenti reli^oue ac lata in adhaerentes et faventes praedlcto Friderico sententia excommunicationis damnabiliter vilipensis et fidelitate tandem relegata, se ah omni dominio subducentes, praefato Friderico assistunt, contra ipsum et ecclesiam, pro viribus et potenter. Quia vero dignum est, ut, qui diligunt maledictionem, veniat eis, et qui noiunt benedictionem, prolongetur ab illis, mandamus : Quatenus se res ita habeat, praenominatos homines, nisi ab eodem Friderico, infra conpetentem terminum a Te praefîgendum eisdem, ac ad unitatem Ecciesiae revertantur, ipsique Comiti velut suo Domino in devotione huiusmodi persistenti studeant obsequi ut tenentur, nec non homines Vill» Lucernensis, si Tibi eos illis communicare ac praefato Friderico fovere constiterit in praemissis, denuncies Excommunicationis sententiae subjacere, ac ipsa et loca Villam Lucernensem supponas sententiae interdicti, faciens utramque sententiam autoritate Nostra^ sublato appellationis obice, usque ad satisfactionem condignam in- \iolabiliter observari, processurus super bis alias, prout videris •expedire. Datum Lugduni Y. Kal. Sept. Ânn. Pont. Nostri V.
(H. Warlmann, Die konigl. Freibriefe fur Uri, Schwjz und Unterwalden von 1231-1315, dans Ârchiv fur Schw. Geschichte, XIII, 126-127.)
^ Le couvent d'Oelemberg était situé près de Heiuingen, dans le Siindgau, à Fextrémité méridionale du département du Haut-Rhin.
*Î52 PREMIRRK PARTIE.
RESGRIT DE L EMPEREUR FREDERIC II, QUI PLAGE LES HOMMES DE SGHWYZ SOUS LA MOUVANGE DIRECTE DE L*EMP1RE.
Faenza, décembre 1240.
Fridericus dei gratia Romanorum Imperator semper augustus. Jerosolime et Sicilie rex : universis hominibut vallis in Swites fidelibus suis gratiam suam et omne bonam. Literis etnuneiis ex parte vestra receptis, et vestra ad nos conversione et devotione assumpta expositis et cognitis per eosdem, vestre pure voluntati affectu favo* rabili concurrimus et benigno ; devotionem et fidem vestram commendantes non modicum de eo quod zelum, quem s^nper ad nos et Imperium habuistis, per effectum operis ostendistis, sab alas nostras et Imperii, sicut tenebamini, confugendo tamqaum homines liherij qui solum ad nos et Imperij [Imperium] respectum debebatis habere. Ex quo igitur sponte nostrum et Imperij dominium elegistis, fidem vestram patulis brachiis amplexamur, favoris et benivolencia puritatem vestris sinceris affectibus exhibemus, recipientes vos sub nastra speciali et Imperij protectione ; ita [item] quod nuilo tempore vos a nostris et Imperii dominio et manibus alienari vel ei^trahi permittemus dantes vobis certitudinem, atque [ItaqueJ plenitudinem gratie et favoris, quam benignus dominus effundere débet ad subditos et fidèles, vos gaudeatis in omnibus assecutos, dum modo in nostra fide- Htate et servicijs maneatis. Datum in obsidione Faventie anno domini M® ce® Quadragesimo. Mense decembri. XlIIl Indictionis.
(Archives du canton de Schwyz.)
RESCR1T DU ROI RODOLPHE REGLANT LA CONDITION DU JUGE DONNÉ AUX HOMMES LIBRES DE SCHWYZ.
Bade, 19 février 1291.
Rudolfiis dei gratia Romanorum Rex semper Âugustus, Pru> dentibus vins, vnitierm Hominibus de Switz, libère conditioniê existentibus, dilectis suis fidelibus, gratiam suam et omne bonum. Inconueniens nostra reputat serenitag quod aliquii seruilis condu tionis existent pro indice vobis detur; propter quod auctoritate regia volumus vt nulli hominum qui seruilis conditionis extiterit de vobis de cetero iudicia liceat aliqualiter exercere, presentium testimonio litterarum, quas maiestatis nostre sigillé iussimus conmunirj. Datum in Baden. Xi Kal. marcij Anno domini MCC. Nonagesimo primo. Regni Vero nostri anno XVI IL
(Archives du canton de Schwyz.)
PREMIER PACTE FEDERAL DES WALDSTiETTEN.
1 août 1291.
In nomine domini Amen. Honestati consulitur, et vtilitati publiée prouidetur, dum pacta, quietis et pacis statu debito, solidantur, Noverint igitur vniuersi, quod homines vallis Yranie, vniuersitasque
vallis de Smtz, ac conmunitas hominum intramontanoriim vallis infetioris, maliciam temporis attendentes, ut se et saa magis defendere valeant et in statu debito melius conseruare, fide bona promiserunt inuicem sihi asmterey auiilio. consilio quolibet, ac fauore, personis et rébus, infra valles et extra, toto posse, toto nisv, contra omnes ac singulos qui eis vel alicui de ipsis aliquam intulerint \iolenciam, molestiam, aut iniuriam, in personis et rebu^ malum quodlibet machinando ; ac in omnem eventun^ quelibet vniuersitas promisit alteri accurrere, cum neccesse fuerit ad succurrendum et in expensis propriis» prout opus fuerit, contra inpetns malignorum resistere, iniurias vindicare; prestito super hiis corporaiiter iura- Ynento absque dolo 'servandis, antiquam confederationîs formam iurametito vallatam presentibus innovando ; ita tamen, quod quilibet tdtiio iuxta sui nominis conditionem domino suo conuenienter subesse teneatur et seruire.
Conmuni etiam consilio et fauore vnanimi, promisimus, statuiftmSy ac ordinauimus vt in valiibns prenotatis nuilum iudicemy qui ipsum ofiQcium aliquo precio vel peccunia aliqualiter conparauerit, vel qui noster incola vei provincialts non fuerit, aliquatenus accipiamus vel acceptemus. Si uero dissensio suborta fuerit inter aliquos conspirâtes, prudenciopes de conspiratis accedere debent ad sopendiam discordiam inter partes, prout ipsis videbitur expedire ; et que pars illam respueret ordinationem, alii contrarii deberent fore conspirati.
Super omnia autem, inter ipsos extitit statutum, ut qui alium fraudulenter et sine culpa trucidauerit, si deprehensus fuerit, uitam ammittat, nisi suam de dicto maleficio valeat ostendere innocenciam, suis nefandis culpis exigentibus; et si forsan discesserit, nunquam remeare débet. Receptatores et defensores prefati maleiactoris, a vallibus segregandi sunt, donec a coniuratis prouide reuocentur. Si quis uero quemquam de conspiratis, die seu nocte, silentio, fraudulenter per incendium uastauerit, is nunquam haberi débet pro conprouinciali. Et si quis dictum malefactorem fovet et défendit
infra valles, satisfactionem prestare débet dampnificato. Ad hec si quis de coniuratis dium rehuê spoliauerit, vel dampniGcauerit qualitercumque, si res nocentis infra valles possunt reperiri, servari debent ad procurandam secundum iusticiam lesis satisfactionem. Insuper nullus capere débet pignus alleriui nisi sit manifeste débiter vel fideiussor, et hoc tantum fieri débet de licencia sui iudicis speciali. Prêter hec quilibet obedire débet stio iudici et ipsum, si neccesse fuerit, iudicem ostendere infra (valiem) sub quo parère potius debeat iuri. Et si quis iudicio rebellis exstiterit, ac de ipsius pertinatia quis de conspiratis dampniûcatus fuerit, predictum contuma- ^em ad prestandam satisfactionem iurati conpellere tenentur uniuersi. Si uero giierra vel discordia inter aliquos de conspiratis suborta fuerit, si pars vna litigantium iusticie vel satisfactionis non curât recipere compiementum, reliquam defendere tenentur coniurati.
Supra scriptis statutis, pro conmuni vtihtate salubriter ordinatis, concedente domino, in perpetuum duraturis. In cuius facti euidentiam presens instrumentum, ad pe(ti)tionem predictorum confectum, Sigillorum prefatarum trium vniuersitatum et vallium est munimine roboratum. Actum Anno domini. M. CC. LXXXX. primo. Incipiente mense Auguste.
(Archives du canton de Schwyz.)
XU.
DÉCRET DE LA COMMUNAUTÉ DE SCHWYZ CONTRE L ACQUISITION DE BIEN-FONDS SUR SON TERRITOIRE PAR LES COUVENTS