DOCUMENTS

17 février 1242.

Lettre d'Henri III au pape demandant la confirmatoin de l'élection de Boniface de Savoie à l'archevêché de Cantorbèry (1).

Sanctissimo patri ac domino... divina Providencia summo pontifici, Henricus eadem gratia, etc, salutem. Sanctitati Vestre petitiones nostras tanto cum majori porigimus fidacia optinendi quanto non solum ad regni nostri comoda, sed etiam ad Ecclesie Romane fructuosum honorem per ea que petimus aspiramus : quicquid enim honoris vel coraodi regno nostro acreverit, ad vestre dominaiionis augmentum est specialiter référendum. Cum igitur nuper ecclesia Cantuariensis, per mortem bone memorie F., quondam ipsius archiepiscopi, destituta pastore, petita prius, prout moris est, a nobis eligendi licencia et optenta, prior conventus ejusdem, vocatis omnibus, ut intelleximus, qui vocandi erant, et presentibus qui debebant et poterant interesse,, de pru-

(1) Le siège de Rome était alors vacant depuis environ trois mois ; l'élection du successeur de Célestin IV pouvait avoir lieu d'un jour à l'autre et le roi devait supposer qu'elle serait faite lorsque Robert Anquetil arriverait à Rome.

denti vfro et nobis karissimo Bonifacio de Sabaudia, procuratore Bellicensis ecclesie, avunculo nostro, sibi canonice ac concorditer providerint in archiepiscopum et in patrem, et nos provisionem eandem ratam habeamus quantum nostra interest et acceptant dilectum et fidelem clericum, nuncium et procuratorem nostrum magistrum Robertum Anketil, canonicum Dolensem, a nobis gratum ad hoc et alia nostra négocia que sibi hac vice apud Sedem apostolicam promovenda commisimus constitutum, ad Sancte Paternitatis Vestre pedes transmisimus, dévote per eum et per présentes litteras nostras ex afïectu cordis intimo quantum possumus humiliter supplicando quatinus in eodem B., avunculo nostro, gemmam, nobilitatem morum et generis, et tam ipsius quam suorum devoùonem erga Deum et Romanam Ecclesiam attendentes, nec non utilitatem regni tanquam rei nostre pensantes dictum B. jam a Deo promissum nobis in subsidium spéciale, et proli nostre non modicum fulcimentum et Cantuariensi ecclesie in archiepiscopum difficullate qualibet et inpedimento post positis, impenso de Sedis apostolice liberalitate consueta, confirmationis munere concedatis, in hoc vel de jure quo dictum B. juvari credimus, vel, si necesse fuerit, de gratia speciali, petitionem nostram sic efficaciter admittentes quod ex eo paterne dilectionis afïectum quem erga nos et heredes nostros geritis manifestis ut optamus, indiciis ostendatis, et nos ad exaltacionem corone nostre fructum quem bene de sublato nobis majore fratre speravimus, de minore per Dei gratiam conséquentes, vobis et sancte Romane Ecclesie fortius imposterum astringatis. Rogamu s et attendus supplicamus ut inpresenti negocio et aliis ad nos spectantibus, dicto clerico nostro exauditionis aures benivolas prebeatis, de sedis

apostolice clementia consueta personnam ipsius nichilominus nostri contemplatione habentes vestri gratia propensius commendatam, ut afïectum quem Sanctitatem Vestram ad nos et heredes nostros habere credimus, in hoc facto cognoscamus evidenter per effectum. Quicquid enim in nostris maxime negociis que habet procurare apud Sedem apostolicam gratie invenerit aut favoris, nobis reputabimus esse factum. T[este] R[ege], apud Burdegalam, xvij Februarii.

(Rôles Gascons, I, n° 1204, p. 159).

Dans une autre lettre du même jour (Rôles Gascons, n°1206), Henri III, après avoir rappelé que le prieur de Winton et ses complices avaient, contre son gré, élu évêque de ce diocèse (1) l'évêque de Norwich, alors que le pape précédent et son légat leur avaient dit d'élire Boniface de Savoie. Henri semble prier le pape et les cardinaux de nommer Boniface à cet évèché s'il n'est pas élevé à une dignité plus grande, c'est-à-dire si son élection à Cantorbéry n'est pas confirmée :

Cum prior ipsius ecclesie et ejus complices utpote illi ad quos per inobedientiam seu culpam totam de jure ilia vice devolvebatur ipsi ecclesie providendi potestas, de B. de Sabaudia secundum tenorem mandati apostolici, dicti legati adhérentes, canonice ac concorditer proviclerunt ; Que si forte provisio ad efïectum non pervenerit de ipso quem ad altiora provehi per vos cupimus et speramus. »

(1) M. Jules Chevalier, ouv. cité., p. 42, rapporte que l'évèché brigué d'abord par Boniface est celui de Durham.

27 janvier 1255.

Reconnaissance passée par les seigneurs de Faverges à Boniface, archevêque de Cantorbèry, seigneur de Tournon, des jiefs et biens féodaux possèdes par eux dans le mandement de Tour non (1).

Anno domini millesimo ducentesimo quinquagesimo quinto, indictione décima tertia, sexto kalendas Februarii, presentibus testibus infrascriptis ,, ad instantiam et requisitionem domini Bonifacii cantuariensis archiepiscopi domini Turnonis, de feudo quod tenent seu tenere debent domini de Fabricis ab ipso apud Turnonem et in mandamento Turnonis, coram ipso domino archiepiscopo dominus Aymo de Seraual, Hugo Rollandi de Turnone, Johannes Truferii et Aymo de Burgo sine ullo metu coactione et violencia supra sancta Dei evangelia jurati dixerunt et testificati sunt quod omnes res et possessions quas dicti domini de Fabricis habent et tenent vel alter ab ipsis apud pratum Oudeadii (?) sunt et debent esse de feudo domini archiepiscopi dicti domini Turnonis, item et omnes res et possessiones quas ipsi vel alter ab ipsis habent et tenent apud casalia subtus Turno-

(1) Archives piémontaises à Turin. Nous devons ce document ainsi que ceux sous les numéros m, iv, vu et vm, à M. le baron Bollati de Saint-Pierre, surintendant des Archives, que nous ne saurions trop remercier de sa gracieuse obligeance.

Malgré nos recherches, nous n'avons pu retrouver aucun sceau de l'archevêque Boniface.

nem quas res et possessiones tenent dominus Aymo de Seraual et Hugo Rollandi dicti et Vifredus Tabla, et quidquid habent et tenent vel alter ab ipsis dominus Aymo et Hugo Rollandi dicti apud Vilarium Rosset excepto alodio de Plancherina; item et undecim jugera terre tam terra quam pratum quse tenet Vifredus Tabla apud. Vilarium Rosset, et quidquid tenebat vel alter ab ipso Armandus de Turnone quondam apud casalia et apud Vilarium Rosset et apud Frontenay; item et feudum quod tenent vel alter ab ipsis Amblardus de Turnone, et films quondam Reymondi de Samuar.. apud Samuar..; item et uinea quam tenet Aymo de Burgo cum casali domus iuxta eamdem uineam in agia subtus castrum Turnonis et quœdam insula nemoris sita in insulis Ysare fluvii ; et unum casale domus situm in burgo Turnonis quod tenet Petrus de Mercuriey; et aliud casale domus quod tenebat quondam Willelmus Régis in burgo Turnonis ; etuna pecia uinee quam tenet Willelmus de Alingio sitam supra uineam suam de Faucimagni de qua débet sex denarios servicii ; item et unum casale domus situm in Castro Turnonis ; item alpagium quod percipit Hugo Porterii apud Oresanam.

Actum est hoc apud Turnonem in aula sive domo domini archiepiscopi supradicti, ubi testes uocati et rogati fuerunt dominus Berlio de Chiambuer.., dominus Petrus de Belmonte, Hugo de Montemajori ; et hoc dememoratum erat superius quod de feudo supradicto tenebat quondam Reymondus de Samuar.. unum casale domus situm in Castro Turnonis. Et ego Willelmus de Bonuilaret Notarius sacri palacii et domini comitis Sabaudie hiis omnibus interfui et hanc cartem rogatus a partibus scripsi et tradidi.

7 septembre 1255.

Reconnaissance par Pierre d'Aigueblanclie, èoêque d'Hèreford, de tenir en fief de l'archevêque Boniface de Savoie la maison-forte de Sainte-Hélène du Molard.

Anno domini millésime- ducentesimo quinquagesimo quinto, indieione decimatertia, septimo Idus septembris, presentibus testibus subscriptis : dominus P[etrus] episcopus Herefordi recognouit se tenere et habere in feudum a domino B[onifacio] Cantuariensi archiepiscopo, domino Turnonis, domum suam cum pertinences suis sitam apud Sanctam Helenam de molario, et pro ipso debere eidem homagium ligium, quod inde et incontinenti fecit eidem.

Actum est etiam inter eos expresse quod domino Archiepiscopo dicto et successoribus ipsius, pro guerra et alia rationabili necessitate reddatur dicta domus et inde possit facere pacem et guerram ; ita quod cessante guerra vel necessitate pro qua reddita fuit ^ domum predictam liberam et sine omni peioramento dimittat domino Episcopo dicto et suis sucessoribus in eodem statu in quo ipsam inuenerit et cum omnibus rébus quas inuenerit in eadem. Item : si dominus episcopus uel successores ipsius, processu temporis, occasione guerre uel alicuius rationabilis necessitatis, uoluerit dictam domum tradere domino archiepiscopo dicto uel suis successoribus custodiendam et defendendam, dominus archiepiscopus débet eam re[cipe]re et defendere ab omnibus hominibus, et dicta guerra uel necessitate cessan-

tibus, ipsain dimittere cum omnibus rébus et pertinenciis ipsius liberam et sine omni peioramento in eodem iStatu in quo sibi tradita fuerit. Quandocumque autem dominus episcopus dictus uoluerit reddere alium hominem ligium, domino archiepiscopo dicto, qui dictam domum cum suis pertinenciis habeat et teneat, ipsius recepto homagio, idem episcopus ab homagio pro ipsa domo prestito absoluatur. — Nos autem dictus archiepiscopus pro nobis et successoribus nostris promittimus dicto episcopo et successoribus suis dictam domum cum suis pertinenciis defendere contra omnes.

Actum est hoc apud Turnonem in uiridario domini archiepiscopi supradicti ; ubi testes vocati et rogati fuerunt : dominus Staphanus cantuariensis archidiaconus ; dominus Berlio de chiambuer, dominus Girardus de chiassaz, dominus Antelmus de chiamosset, milites/, dominus Herluinus prior de clayriey, Hugo de turnone frater eius, magister P. de sattignie\r, Jacobus de allunda, magister Pe[trus] de rilgina (ugina?), magister W. Prouincialls, magister Joannes Canturinus. — Et ego W. de bonvillaret (1) notarius sacri palacii et domini comitis Sabaudie qui ham cartam rogatus a partibus scripsi eltradidi.

(1) Chamousset, Cléry, Allondaz, Bonvillaret, paroisses assez rapprochées de Tournon et de Sainte-Hélène. Me Cantorin, médecin de Pierre d'Aigueblanche.

25 janvier 1263.

Reconnaissance passée par Rodolphe d'Aualon àBoniface, Archevêque de Cantorbèry, Seigneur de Tour non, pour les biens qu il possédait dans les paroisses des Minières et de Sainte-Hélène, depuis le pont de Conjlans jusqu'à Loye.

Anno clomini millesimo ducentessimo sexagesimo tercio, indicione sexta, octavo kalendas februarii. Presentibus testibus infrascriplis ; Rodulfus de Avalone domicellus sciens et recognocens spontaneus quod omnes res et possessiones quas ipse vel alter pro eo et ab eo habet et tenet et possidet apud Millerias et apud Sanctam Helenam a ponte Confleti usque ad Loyam, sunt de feudo venerabilis patris domini Bonifacii cantuariensis Archiepiscopi domini Turnonis ; et super ipso feudo idem Rodulfus cum non deberet eidem Archiepiscopo inde aliquod usagium, dictus Rodulfus pro se et suis super dicto feudo imposuit et grantavit et iuratus ad sancta evangelia eidem domino Archiepiscopo domino Turnonis et suis successoribus solvere promisit centum solidos forcium secusie placiti in mutatione domini et vassali et reddere eidem domino Archiepiscopo unum de filiis suis, quem magis voluerit idem dominus Archiepiscopus, in hominem ligium et facere officium et servicium hominis ligii donec dictus fîlius dicti Rodulfi posset facere illud officium et servicium domino supradicto. Item dictus Rodulfus iuravit ad sancta evangelia dicto domino Archiepiscopo quod ipse

non posuit aliquod impedimentum in predictis per quod po[ss]it dictum negocium irritari vel eciam inpediri, et quod ipse per se necper alium contra predicta de cetero non venient vel aliquod de predictis. Dictus vero dominus Archiepiscopus promisit dicto Roclulfo manutenere eidem et suis dictum feudum pro usagio supradicto bonafide.

Actum apud Turnoneni in domo monacorum Tamedii ubi ad hoc testes fuerunt vocati et rogati, dominus Stephanus Cantuariensis Archidiaconus, magïster Petras Grangia, dominus Hugo de Turnone canonicus lugdunensis, dominus Girardus de Chasar.., dominus Guifredus de Turnone, dominus Aymo de Serra val (1) Villelmus de Bonvillaret publicus notarius, vice cuius ad mandatum venerabilis Palris domini Bonifacii cantuariensis archiepiscopi domini Turnonis, ego Joliannes de Ugina publicus notarius hanc cartam scripsi et tradidi.

Après la mort de l'Archevêque, ses fiefs firent retour au Comte de Savoie, et par patentes données au Bourget le 6 des Calendes de juin 1300 (27 mai), le comte Amédée V accorda aux bourgeois et habitants de To union des franchises confirmant leurs anciennes coutumes, jura et libellâtes quibus reguntur.

Ces franchises furent de nouveau confirmées par Bonne de Bourbon, tutrice du comte Amédée VIII, le 10 janvier 1392, et par le duc Emmanuel-Phili-

(1) Serra val, paroisse à 4 lieues environ N.-E. de Tournon, entre Fa verges et Thônes.

bert, le 7 décembre 1568 (Arch. du Sénat; Edits ; volume xix, fos 87 et suivants).

Le 19 février 1415^ Jean de la Chambre, vicomte de Maurienne, reconnaît tenir en fief noble, d'Amédée VIII, le château de Sainte-Hélène et le pays des Minières, castrum suum Sancte Hélène, uillam Milleriarum, Maurianensis diocesis (Foray; Monogr. citée, p. 346).

C'est une nouvelle preuve que le château de Sainte-Hélène est bien celui des Millières, diocèse de Maurienne, puisque Sainte-Hélène-du Lac appartenait au diocèse de Grenoble.

Fabrication frauduleuse d'obligations des prélats et des abbés par Pierre d'Aigueblanche et Robert Walerand, en 1255 (Annales de ecclesia de Oseneia).

Dominus rex Henricus quartus (sic, tertius),antequam arriperet iter versus Guasconiam tune sibi rebellem, per consilium cujusdam Pétri tune Herefordensis episcopi, qui de Provincia traxit originem, et per consilium Roberti Walerant, tune senescalli sui, convocavit quocldam concilium apud Londoniam , et rogavit auxilium de archiepiscopis, episcopis, abbatibus, et caeterisecclesiarum pra> latis tune ibi prsesenlibus, quibus tepide tune ibi régi respondentibus, recessitrex iratus. Postea vero de consilio praedictorum episcopi et Roberti, rex fecit apponi sigiilum suum cuidam scedulae nuda3 et sine scriptura, et sic fecit scedulam includi ne intus inspiceretur. Et ite— rum . convocavit prsedictos praelatos ad parliamentuni apud Radinges, quibus comparentibus rogat rex spéciales suos, videlicet episcopum Dunholmensem et quosdam alios episcopos et abbates, ut sigilla sua apponerent illi scedulae signo suo signatae ; quibus prascogitatam rualitiam non intelligentibus, sigilla sua simpliciter apposuerunt. Quod cum factum, misit rex eosdem episcopum et Robertum ad curiam Romanam una cum prsedicta scedula nuda et sic sigillata per sigilla deforis dependentia, et intrantes curiam aperuerunt scedulam nudam et in ea scribi fecerunt quae voluerunt, facientes se procuratores prselatorum Angliaa ; et sic obligaverunt Anglicanam ecclesiam quibusdam mercatoribus Senensibus usque ad novem milia marcarum, inter quas ecclesias idem episcopus et Robertus obligaverunt ecclesiam de Oseneia eisdem mercatoribus ad ducentas marcas, unde mirabiliter gravata est.

Sommes et revenus exigés par le pape pour les frais de la conquête du royaume de Sicile en faveur d'Edmond. (Chronicon Thomse Vylcle; p. 125 à 128.)

MCCLX. Hic quia se pra^bet occasio, non inutile decrevimus annectendum qualiter et qua occasione Petrus de Egeblanke Herefordensis episcopus, adiens curiam Romanam obligavit regem et regnum Angliae ad solvendum domino Papas centum quinquaginta milia, quingentas et quadraginta marcas argenti. Hase itaque fuit causa : mortuo Frelherico imperatore quem dominus Papa in concilio Lugdunensi, uti supradictum est, decrevitab imperio amovendum, Papa asserens regnum Siciliae, A.ppuliae, et Calabriœ, utpote patrimonium Pétri, ad sedem Apostolicam pertinere, pro quotuendo etconservando totam praedictae pecuniaB quanti tatemapposuerat ut dicebat, obtulit ipsum comili Ricardo priusquam regni Alernanniae negotium assumpsisset , si praedictam pecuniam sibi solvere voluisset. Cornes utique pra3metiens negotii difficultateru, regnum ipsum sub ipsis conditionibus admittere recusavit. Papa igitur contulitillud domino régi Angliaa ad opus domini Edmundi filii sui secundo geniti. Rex autem minus provide negotio se immisçait, mittens ad curiam supradictam episcopum Herefordensem pro negotio confirmando, qui regem et regnum ad solutionem ipsius pecuniae obligavit. Imminente postmodum regni turbatione, Papa prasvidens quod nec regem nec regnicoïas ad solutionem ipsam potuit compellere, rege procurante, clerum sibi contradicere non valentem proposuit arctare ad ipsius

pecunise solutionem, petens décimas omnium bonorum ecclesiasticorum in Anglia3 per quinquennium secundum novam taxationem, non deductis expensis. Item petiit medietatem beneficiorum clericorum non residentium. Item petiit de privilegiatis per dispensationes Apostolicas fructus omnium beneficiorum suorum, unico duntaxat excepto, quod quilibet duceret eligendum. Item petiit de bonis defunctorum per totum regnum, omnia indistincte legata. Petiit etiam ex abundanti, quod totus clerus Angliae tam religiosi quam séeculares, ad solutionem supradictse pecuniae sedi Apostolicre faciendam se suis literis obligaret ; sed cum in omnibus petitionibus proficere non posset, monasteria regni compulit ad ipsam pecuniaG quantitatem solvendam se suis literis firmiter obligare.

28 septembre 1265.

Reconnaissance par Geofroid de Tournon et autres particuliers à Boniface, archevêque de Cantorbèry, pour les biens qu'ils possèdent dans les mandements de Tournon et d'Ugines.

Anno domini millesimo ducentesimo sexagesimo quinto. indictione octava. quarto kalendas octobris presentibus testibus infra scriptis. dominus Guifredus de turnone miles nomine liberorum suorum quos habuit a domina Loreta filiaquondam domini poncii forrerii militis sine preiudicio domini iohannis de alta villa et flamenchi de rosellon (1). et dicti dominus iohannes et flamencus nomine uxorum suarum filiarum dicte domine Lorete. sine preiudicio domini Guifredi predicti tam super posessione quam propnetate fecerunt homagium ligium,qui]ibet in propria persona, venerabili patri Bonifacio. dei gratia cantuariensi archiepiscopo domino lurnonis et ugine. quilibet ex predictis pro porcione feudi quam tenet vel tenere débet habet vel habere débet de feudo quod a dicto domino archiepiscopo apud turnon et in eius mandamento (predictus dominus) poncius forrerii tenebat vel tenere debebat vel posset inveniri esse de dicto feudo per inquisitionem seu per cartas. Ita tamen quod si dicti dominus Guifredus et iohannes et flamencus possent inter ipsos convenire vel chivire ad invicem

(1) Hauteville, paroisse à quelques lieues S.-O de Tournon ; Rosellon, probablement Rosclin, dans la vallée de Beaufort.

quod unus ipsorum teneret vel haberet totum feudum predictum. ille qui illud feudum teneret totum pro toto feudo usagiaret et faceret [hojmagium ligium. et alii essent de usagio et homagio quitti et penitus adsolluti. si vero [duo] ex ipsis tenerent dictum feudum ambo usagiarent illud et duo facerent homagia ligia. quilibet pro porcione feudi quam teneret faceret homagium ligium. si vero très tenerent dictum feudum tria facerent homagia ligia. lta quod quilibet pro parte feudi quam teneret faceret homagium ligium. Item confessi sunt dicti dominus Guifredus et iohannes et flamencus. quod pro toto feudo debentur triginta solidi forcium secusinorum de placito semper in mutatione domini et vasalli. et sic dictus dominus archiepiscopus predictum feudum quod eis seysiverat eisdem deseysivit.

Actum apud Uginam in domo magistri pétri [de Ugina] ubi ad hoc testes fuerunt vocati et rogati dominus hugo de turnon sagrista lugdonensis ecclesie. magister poncius sableri. dominus girard de chasar... miles, dominus berlio de chamburc... miles, hugus porterius de turnone clericus, petrus maclet de Ugina et ego iohannes de Ugina imperialis auctoritate publicus notarius hiis omnibus interfui et sic scripsi.

27 novembre 1265.

Quittance de Rodolphe cVAvallon à Boni face de Savoie, archevêque de Cantorbèry, seigneur de Tournon, de 50 livides viennoises pour la reconnaissance qu'il avait faite de son fief.

Anno domini millesirno ducentesimo quinto,, indictione octava, quinto kalendas decembris presentibus testibus infrascriptis, Rodulfus de Aualone domicellus confessus est ex certa scientia recognocens quod ipse habuit et recepit a venerabili pâtre domino Bonifacio cantuariensi archiepiscopo domino Turnonis quinquaginta libras bonorum viannensium et dominus Amedeus de podio Gauterii miles quadraginta solidos pro feudo et usagio quod dictus Rodulfus recogoouit eidem domino archiepiscopo et specialiter pro homagio ligio quod débet eidem domino archiepiscopo dictum feudum, sicut continetur in quadam carta per manum Johannis de Ugina publici notarii confecta, quam inde habet dictus dominus archiepiscopus et de dicta pecunia dictus Rodulfus se tenuit pro pagato renuncians omni exceptioni non nurnerate pecunie et non recepte et in suum commodum non reddacte.

Actum apud Turnonem in domo monacorum Tamedii ubi testes f uerunt ad hoc vocati et rogati magister Petrus Grangia (1) de Camberiaco, dominus Berlio de Chanbuar.., Poncetus clericus, Reymondus de Samuar.., et ego Johannes de Ugina imperialis auctoritate publicus notarius hiis omnibus iaterfui et sic scripsi.

(1) Les Grange devinrent une famille importante de Chambéry.

Teneur d'acte de fondation de l'église collégiale de Sainte- Catherine d'Aiguebelle, soit vidimé d'iceluy (1).

Franciscus Bachodi, dei et apostolicas sedis gratia episcopus gebennensis sanctissimi nostri domini Pii divina prouidentia papse quinti ad serenissimum Dom. Emmanu eleni Philibertum ducem Sabaudiœ et principem Pedemontium, cum potestate legati à latere nuntius, sit universis manifestum quod nos viclimus, legimus, tenuimus palpavimus, ac per notarium ad hoc per nos assumptum infrascriptum videri, legi, teneri atque palpari fecinmsoriginalia litterarum fundationis collegiatse ecclesise sanctae Catherine Aquaebellse maurianensis diocesis et testamenti bonae mémorise Pétri de Aquablanca episcopi he[re] fordensis et dictas ecclesise fundatoris, sigillo dicti episcopi in cera rubea impresso et cordis pergamini impendente sigillata, sana siquidem et intégra, non vitiata, non cancellata, nec in aliqua eorum parte suspecta, sed omni prorsus vitio et suspitione carentia. Quorum originalium ténor sequitur, et est talis.

21 avril 1267.

Statuta reverendi in christo patris domini Pétri de Aquablanca episcopi he[re] fordensis et fundatoris ecclesiae collegiatae sanctae Catherinas Aquebellae. In nomine DomiDi ameD.

Tresdecim erimt canoûici et ex istis erit nnus pre-

(l) Archives du Sénat. Reg. des Edils, bulles, etc., no 56. fos 476 et suivants. Cette transcription du vidimus du nonce, l'évêque François de Bachod, est assez incorrecte. Nous la donnons à peu près telle que le greffier du Sénat l'a écrite, n'en ayant fait disparaître que les fautes évidentes.

positus, unus cantor, unus thesaurarius, item de istis erunt quatuor presbiteri et thesaurarius, item quatuor diaconi , item quatuor subdiaconi, item quinque prebendge erunt presbiterales et quatuor diaconales et quatuor subdiaconales. Item non dabitur prebenda presbiteralis nisi presbitero, nisi prepositus et capitulum dispensent eum ad requisitionem patroni si sit diaconus quocl in proximis ordinibus post collationem prebendae recipiat ordinem sacerdotalem et deserviet in eodem, nihil tamen percipiet de fructibus ecclesise, intus vel extra ante receptionem ordinis quem prebenda requirit ; nec etiam alius canonicus eadem régula servetur de prebenda diaconali et subdiaconali, et si a tempore collationis prebenclœ usque acl terminum non reciperit ordinem quem sua prebenda requirit ex tune pro canonico non habeatur, et patronus prebendam suam alii conferre teneatur. — Item prepositus et capitulum non recipiant nec recipere teneantur aliquem in canonicum ad collationem patroni nisi patronus conférât presbytero presbyteralem, diacono diaconalem, subdiacono subdiaconalem prebendas nisi in casibus supradictis. Si vero vellet patronus dare diacono subcliaconalem, seu presbytero vel diaconalem hoc sibi non negetur ; dummodo ille cui confertur prebenda in officio quod riquirit prebendam humiliter deservire promittat et deserviat. Hoc tamen non trahatur ad consuetudinem quod presbitero conferatur diaconalis vel subdiaconalis nisi in casibus supra dictis. Ad collationem vero patroni instituât prepositus si pressens fuerit vel cantor vel thesaurarius vel hebdomadarius in absentia aherorum et instituere teneantur quemlibet canonicum vel personam ad collationem patroni et non alterius. Residebit autem quilibet canonicus et persona per quatuor menses integros et continuos primo

anno quo fuerit institutus nisi iusta causa fuerit impeditus, aliis autem annis sequentibus quolibet anno residet per quatuor menses integros sed non continuos si voluerit. Sifacta prima residentia defecerit sequentibus annis in residentia facienda (prout dictum est) solvat pro qualibet die decem et octo denarios.

Item quando persona vel canonicus non residebit, ordinet vicarium suum in prebenda sua et ordinare teneatur in ordine et gradu quem sua prebenda requirit et in isto casu canonicus ubicumque fuerit habeat quatuor lieras si fuerit in scholis vel servitio patroni vel in servitio ecclesise sive resideat sive non, postquam primam residentiam fecerit ; si vero non fuerit in scholis vel in servitio patroni vel capituli ex dictis quatuor libris solvat quadraginta solidos, qui quadraginta solicli cum illis decem et octo denariis quos débet solvere quilibet canonicus pro defectu residentiae , canonicorum residentium usibus applicentur; et si nollet solvere dum piœsens erit cessetur a clivinis. Si vero absens fuerit et solvere noluerit per capitulum compellatur per substractionem prebendœ fructuum. Si autem fecerit ecclesiam cessare, pro qualibet die qua cessabit ecclesia, solvat viginti [denarios?] quos volumus residentium usibus applicari ut supra. Predictam autem portionem ultra triennium non percipiat nisi iterum fecerit residentiam ut de novo ; si vero unus vel duo tantum et non plures pro necessitate vel évidente utilitate patroni cum eodem patrono vel in eius servitio fuerit, tantum percipiet quantum ille qui fuerit in scholis et nihil ultra. Ista vero patroni nécessitas vel utilitas si dubia fuerit per prepositum et capitulum videatur atque iudicetur.

Item postquam collata fuerit alicui prebenda, infra triennium requirat iustitutionem et faciat residentiam,

vel salteui incipiat aliquo die intra dictum terminum residentiam et continuo perficiat alioquin ex tune non percipiat aliquicl clonec residentiam fecerit, ut de novo, nisi forte idem canonicus fuerit in peregrinatione vel in scholis de licentia patroni vel prepositi et capituli.

Prepositus vero iurisdictionem habeat in spiritualibus et temporalibus ut iuris est et moris ; cantor vero in choro ut nullus clericus intret chorum nisi per ejus licentiam. Iste articulus de ingressu chori excipitur a iuramento. Item tliesaurarius conservet reliquias ecclesiae, vasa argentea et aurea, vestimenta et ornamenta linea et serica deaurata et plane. Item emolumentum sepulturœ legata in testamentis et extra donationes causa mortis et inter vivos et omnes obventiones quse ecclesiœ venerint et quacumque causa veniant in communia et assignentur in cera et oleo pro luminari ecclesiaa quantum prepositus et canonici viderint expedire, et de residuo, si dominusnegociumauxerit, ordinentur successive très vicarii vel quatuor qui una cum canonicis possint in majori altari celebrare et inlersint omnibus horis in ecclesia; ad maius altare non cantent nisi canonici et dicti vicarii de quibusproxime cliximus nisi forte predica tores vel minores (1) ; vicarii vero canonicorum sacerclotes pro necessitate possint in maiori altari celebrare si capitulum viderit expedire in solemnitatibus et prœcipuis festivitatibus, cliaconus et subdiaconus canonici serviant in maiori altari si fuerint et non alias.

Item duaemissae in conventu quotidie celebrentur una matutinalis et alia de terîia, prima de mortuis specialiter pro patrono et eius antecessoribus, secunda de festo vel de feria; si vero festum (un blanc) lectionum fuerit,

(1) Exception en faveur des Dominicains et des Franciscains.

pro clispositione cantoris cantetur missa matutinalis et nihilominus cantetur in conventu specialiter missa de mortuis pro patrono et ejus antecessoribus exceptis festis duplicibus. Item fiât semper specialiter memoria in omnibus missis quae in ecclesia celebrabuntur tam in maiori altari quam in aliis de patrono et eius antecessoribus nisi sit festum solemne. Excipitur iste articulus a iuramento.

Item finita missa de tertia et horis cantatis dicatur psalmus de profundis et duse vel très orationes pro mortuis et hoc idem fiât finito completorio et post matutinas. Omnia vero officia ecclesiœ in matutinis missis et in omnibus aliis horis fiant secundum consuetudinem herefordensis ecclesire ut in libris ordinatum invenietur ; et si libri in ordinatione discordent cantor ordinet et concordet libros prout viderit expedire. Missa vero matutinalis in maiori altari non cantetur sed in uno aliorum altarium. Si vero Abas aliquis vel prior conventualis vel in graclu eo superior dignitate vel officio in maiori altari celebrare voluerit, hoc fieri permittatur. Item in maiori missa et maiori altari servient semper diaconus et subdiaconus revestiti. Item qui erit in matutinis illa die fecerit residentiam suam vel qui erit in maiori missa et in vesperis ad maius altare non deserviat aliquis nisi qui fuerit in matutinis.

Item thesaurarius recipiat oblationes et communia (sic) ponat pro cera et oleo et aliis ut predictum est.

Item ordinentur duo canonici et deputentur per capitulum qui custodiant anniversaria si quae fuerint et qui récipient alias obventiones et dispensent bona ecclesiœ quemadmodum viderint expedire.

Item officium antiphonarii legendarii martilogii in capitulo et gradalis in missa et troparii et officium beatse

marige virginis et officium mortuoruni fiet et servietur secundum modum et consuetudinem herefordensis ecclesiae, et legenda tam de Sanctis quam ferialibus per totum annum secundum eamdem consuetudinem herefordensis ecclesiae legetur prout in libris ordinariis ordinatum invenietur.

Item qualibet die intrabunt capitulum post primam et post missam matutinalem et statim legetur martilogium et postea pretiosa in conspectu Domini et postea iube Domine et legetur de una omelia patrum et postea autem legetur tabula qua lecta dicetur de profunclis et oratio de mortuis.

Omnes autem personaa et canonici jurabunt fldelitatem patrono talem videlicet quod servabunt semper pro posse suo vitam membra et honorem suum terrenum; hoc salvo quod patronus propter hoc non possit petere nec exigere bona canonicorum.

Item prepositus erit maior, et cantor post eum, et thesaurarius postcantorem. Item omnes faciant obedientiam manualem preposito, et cantor et thesaurarius salva fidelitate facta patrono.

Prepositus vero post collationem prepositurae a patrono faciet ei homagium ligium.

Item qualibet persona et canonicus iurabit quod non erit in consilio facto vel auxilio quod aliquis canonicus vel clericus ecclesiae morietur vel capiatur vel detineatur vel quod rébus suis in parte vel in toto aliquomodo spolietur, et si aliquo modo sciverit vel perceperit statim ei notificabit si poterit, hoc idem jurabunt de patrono et rébus eius.

Itemnulli equo alicuius hospitis dabitur (un blanc fenum?) vel advena (avena?) in toto territorio ecclesiae , nec stabulum prœstabitur in tota parochia de aquabella vel de randens. Nec trahetur gagia.

Item nullus comedat in refectorio sine cappa vel sine suppelecio; excluditur articulus proximus a iuramento.

Item in refectorio legatur lectio quando comedetur.

Item vasa aurea et argentea et libri vel ornamenta serica deaurata et non deaurata et omnia utencilia et vestimenta ecclesiastica munde et integraliter serventur et nullo tempore alienentur, nec extrahentur, nec extrahi permittentur nec vendentur nec concedentur in aliquo casu nisi in casibus permissis.

Item si aliquis per alium fuerit presentatus quam per patronum vel prœbenda data per alium quam per patronum, omnes se ei opponant quantumcumque potuerint.

Item in quinclena beati michaelis incipiant residentiam et in perpetuum inchoetur annus eodem tempore, et infra dictam quindenam offerant et ad residentiam faciendam vel quandoque voluerint, dummodo infra annum compareat residentia.

Item non intelligitur aliquis residere nisi resideat ultra pontem in parte illa ubi est ecclesia nostra nova.

Item si quis hospitia liabere velit apud sanctam catherinam non dabit ultra duo fercula de carnibus vel de piscibus. Iste articulus a iuramento excluditur. Si vero aliqua contentio oriatur inter canonicos ecclesiae vel clericos per prepositum et capitulum sopiatur, nec coram alio iudice alter alterum conveniat nisi prepositus et capitulum, pluries requisiti, in capitulo conquirenti negligenter obmisserint instantiam exhibere.

Item si aliquis per alium quam per patronum habeat prœbendam et velit eam retinere, canonici et clerici cessent a divinis quamcliu fuerit in ecclesia vel in domibus canonicorum.

Item omnes vicarii canonicorum sint in omnibus horis

nisi causa evidens vel necessaria eos excuset vel licentia prepositi, vel cantoris, vel thesaurarii successive.

Item quilibet canonicus vicarium suum ordinet et ordinare teneatur ut predictum est a tempore collationis prœbende usque ad duos menses alioquin ex tune dom. prepositus ordinet et ordinare teneatur.

• Item sigillum capituli ponatur in thesauraria sub duabus clavibus diversis quarum unam custodiat thesaurarius et aliam canonicus a capitulo deputatus et sine consensu capituli nihil cum dicto sigillo sigilletur.

Item totum mobile canonicorum et perpetuorum vicariorum quod habebunt de bonis ecclesiae, in toto territoriot dictée eclesiae novae vel alibi, tempore mortis remanea eiclem ecclesiae pro augendo numéro vicariorum successive et medietas immobilium quae post collatum beneficium acquirentur de bonis dictas eclesise in dicto mandamento aquaebellae similiter eidem ecclesiae remaneat pro augendo numéro vicariorum nisi de predictis bonis mobilibus vel immobilibus aliter cluxerint ordinandmn et tune eius orclinatio irrevocabiliter observetur.

Item omnes canonici iurent has constitutiones servare in generali antequam installentur vel instituantur et post quam instituti vel installati fuerint ostendentur eis et si non placeat eis easdem servare resignent ius prebendas et recédant.

Item iurabunt servare sécréta capituli et constitutiones istas secrète tenere nisi capitulum viderit quod aliqua clebeant publicari.

Item sive fecerint residentiam, sive non, in absentia sua semper habeant vicarios in ordinem quem singulorum requirit prebenda. Si vero canonici absentes non habuerint vicarios suos et gradu quem eorum prebencla requirit, quilibet pro defectu vicarii sui qualibet die sex

denarios viennenses solvat; vicarii autem qui acl horas non fuerint, pro matutinis duos denarios viennenses, pro hora de prima etmissa unum denarium, pro horis et tertia de meridie unum denarium, pro magna missa et hora nona unum denarium, pro vcsperis et completorio unum denarium viennensem solvere teneantur.

Item quod si aliqui de horis qure iniunctse sunt ve\ missis clefecerint totum denarium amittant nisi eos causa rationabilis excuset. Item in refectorio non comedantur carnes in die mercuri nisi sit festum nativitatis domini.

Istas autem constitutiones posuit Petrus he[re]fordensi episcopus usque ad decennium corrigendo, diminuendo interpretando, addendo, subtrahendo vel alias de novo faciendo.

In premissorum autem testimonium nos Petrus Dei gratia hejre]fordensis episcopus, huic scripto sigillum nostrum aposuimus. Datum anno domini millesimo ducentesimo sexagesimo septimo, die Jovis post Pascham 21 avril 1267).

Testamentum rccerendissîmi do mi ni pétri de aquablanca ep iscop i h ercfo rden s is .

1er juillet 1266. (1).

Quoniam melius est sub spe mortis vivere quani sub fiducia longense vitse subitaneam mortem subire, et nihil sit quod magis hominibus debeatur quani ut supremae voluntatis eorum liber sit stilus et liberum quod iterum non redit arbitrium. Ideo nos Petrus miseratione divina herefordensis episcopas compos mentis duni in diem iudicii et casus qui hunianitati contingunt prœ oculis habentes et animae nostrae previdere volentes, hanc in nomine sanctae et individuse trinitatis patris et filii et spiritus sancti nostram ultimam voluntatem sic duximus disponendam.

Imprimis quia in venerabili ecclesiae nostrae beatao Catherinse et Mariae Magdalenaa juxta Aquambellam cujus fundatores donatores et patroni sumus nostram eligimus sepulturam videlicet in clioro in loco qui est intra lectrinum et columnam vel canclelabrum cerei pàschalis. Item damus et legamus et concedimus predictae ecelesiae nostrae de sancta Catherina et Maria magdelena ad o])iis et usum luminaris fabrieaa et refectionis ornamentorum ipsius ecclesiie domos nostras pensiones seu redditus earum cum omnibus pertinentes earumdem quas habemus apud Lugdunum infra domuni fratrum predicatorum ex tma parte et hospitalem pontis Rhodani ex altéra si dominus temporalis de cuius feudo sunt hoc voluerit consentire vel grantare , alioquin pretium to-

(1) Archives du Sénat. Reg. cité f" 178 et suiv.

tum quocl ex venditione predictarum dornorum haberi sive exigi possit, si nos vel capitulum dictas eclesias nostrse sanctae Catherinas eas vendere vellet et intérim pensiones et redditus earum et omnem substantiam earumclem sacristas vel thesaurario dictas eclesias Sanctas Catherinse pro luminari, fabrica et reparatione ornamentornm ipsius ecclesias ut prediximus integraliter volumus pervenire ; qui de his domibus predictis in pretio vel redditu percipiet et in lumine fabrica et reparatione ornamentorum dictse ecclesias expendet, reddat annis singulis in capitulo dictse ecclesias preposito et canonicis rationem.

Item damus, legamus, concedimus et ad prebendam prasdictas venerabilis ecclesias nostrae sanctas catherinse domos nostras quas habemus Parisiis in statu seu vico sancti Jacobi de ordine fratrum predicatorum.

Item domos seumanerium de Charantonecum omnibus suis pertinent iis et dependentiis ; si tamen domini de quorum domino seu feudo sunt predictam donationem sive ad prebendationem pietatis clivinas intuitu et in animarum suarum remedium laudare voluerint vel grantare; alioquin totum prelium quod ex venditione predictarum dornorum manerii cum pertinentiis haberi possit vel exigi, si nos vel capitulnm Sanctas Catharinae predictas domos vel manerium velle contingere, damus legamus et concedimus prœdictas eclesias beatas Catherinse in acquirendis prebenclis pro eadem totaliter et integraliter convertendum. Intérim vero pensiones fructus redditus et obventiones tam dornorum quam manerii predictorum volumus et mandamus ad predictam ecclesiam beatas Catherinas pro prebendis et loco prebendarum intègre pervenire.

Item damus legamus et mandamus predictas ecelesias nostras sancta?. Catherine in augmentum et suplemen-

tum prebendarum in eaclem mille libras viennenses sub obstestatione dei et divini iuclicii tam executoribus nostris quam aliis, penitus inhibentes ut preclictis summis quantitatibus pretii seu redditibus vel pensionibus predictorum in alios usus vel militâtes quam in quos vel quas superius ordinavimus aliquid committere présumant, retinentes nobis divisionem prebendarum et numer um de prœdictis faciendum et quocl prœdictae ordinationi nonobstante aliquorum contradictione possimus detrahere, addere, rnutare, corrigere vel emendare pro nostras beneplacito volontatis.

Item quia debilis corpore ponderosas et slaturœ sumus ad laborem nostras divinae crucis sustinendum et exsolvendum nos sufficere non posse seimus, damus et legamus in subsidium terrae sanctse et redemptionem peregrinationis nostras quadraginta marchas sterlingorum quas nobis débet ex causa mutui reverenclus in christo pater Philippus primaB lugdunensis ecclesias electus et ecclesia lugdunensis ; litteras obligatorias quarum praedictarum marcharum quas pœnes nos habemus, volumus et mandamus dari et tracli in manibus sanctissimi patris nostri domini papas ad opus et subsidium terras sanctae cui cedimus et mandamus omne ius actionem et exactionem quae nobis competit seu competere potest (sic) contra dominum electum prasdictum et ecclesiam lugdunensem pro praedicta pecunia exigenda.

Item damus duo millia librarum eidem ecclesiae ad augendum numerum prebendarum et hase omnia volumus (blanc) et divisiones prebendarum et numerum augendum per venerabilem patrem Antelmum maurianensem episcopum (l)etmagistrum Eimericum fratrem nostrum

(1) Antelme de Clermont, évêque de 1262 à février 1269.

et Joannem decanum hereforclensem et Eimericum cancellariuin hereforclensem et magistrum Jacobum archidiaconum Salopsyrensem et Emonem canonicum herefordensem nepotes nostros qui solum dominum habentes prœ oculis ita fi déliter hiis intendant nobis mortuis sicut ipsos nutrivimus et educavimus in cunabilis et pro ipsis nos obligavimus in pluribus ; ipsi ista volumus compleri cle omnjbus bonis nostris tam de nostra pecunia quam de vasis argenteis vel aureis vel quibuscumque aliis iocalibus vel etiam debitis.

Item damus legamus clomui et priori columnae Jovis tertiam partem eorum quse nobis débet. Item abbatiae et domui thamedii tertiam partem cle hiis quœ nobis débet. Item si plus potest cle nostro experiri damus, legamus priori et conventui bellicensis eclesiœ quinquagenta libras viennenses pro uno anniversario aquirendo pro remedio animae nostrse et successorum nostrorum.

Item abatissrc et conventui bituminœ (1) viginti libras viennenses pro uno aniversario aquirendo. quœ anniversaria eelebrentur antequam satisfiet eis per vitam domini pétri enclisii et domini umberti de ienna procantoris beatae Catherinae. Ante tamen tria legata damus et legamus hospitali nostro cle sancta Catherina quocl fecimus, ad valentiam trescentarum librarum viennensium in quibus volumus habere locum defalcatione. Si vero aliqua super ea quae diximus invenientur de nostro damus et legamus cuilibet ecclesise parochiali hospitali et malacleriaB cletotacliocesiTarentasiaB quinquagenta solidos viennenses ; et hoc item fieri manclamus in tota diocesi Maurianensi ; Tarentasiensi ecclesiae vero nihil clamus

(1) Cohunna Jovis, Petit-Saint-Bernard ; Tanicdiuni, l'abbaye eisterc. de Tamié.

Bitumai, l'abbaye cle cisterciennes du Béton.

quia inhumaniter nobis negaverunt corpus sanctœ mémorise clomini Herculis (1) archiepiscopi abiecte sepultum in parochiali ecclesiœ quem volebamus sepelire apud sanctam Catherinam honorifice et ad honorera dignitalis ecclesise et ipsius.

Item damus legamus et dari mandamus praedictae venerabili ecclesias sanctœ Catherinse et Marias magdalenae et capitulo ipsius pro duobus anniversariis gnnis singulis faciendis in catliedrali ecclesice in remedium animas nostrce et antecessorum nostrorum quadraginta solidos fortium quos habemus apud Pesey in Tarentasia in honainibus et servit io anniversali.

Item volumus precipimus et fieri mandamus quod Biblia nostra glossata quse est apud sanctam Catherinami n thesauro vendatur prout melius vendi poteritet totum prœtium quod inde haberi poterit in usus pauperum expendatur, videlicet quod panni emantur unde pauperes vestiantur.

Item damus et dari mandamus sermones nostros Domino Joanni decano herefordensi nepoti nostro, ita tamen quod pro eis quinquaginta libras viennenses solvat, de quibus panni emantur et pauperes in remedium animae nostraa vestiantur ; quod si forte noluerit prœdictas quinquaginta libras pro dictis sermonibus dare, volumus et precipimus quod predicti sermones prout melius poteru nt, vendantur et eorum pretium prout supra diximus in usus pauperum expendatur.

Post hœc autem omnia prasdicta in nomine sanctge et

(l) Ne faudrait-il pas lire Heraclii ou Herluini? L'évêque Heraclius. vivait en 1082 ; Herluin fat évêque de 1221 à juin 1218. (Voir Besson, Mémoires pour servir à l'Histoire ecclésiastiques, p. 193. et nos Chronologies pour les Etudes historiques en Savoie, p. 69 et 70.)

individus trinitatis, dominum petrum de Aquablànca dominum Brianson nepotem nostrum in universis bonis nostris aliis iuribus et actionibus undecumque et qualitercumque ad nos pertmeant, specialiter in villa seu Castro de Aquablànca cura pertinentiis suis, in Castro de Fcssone cura pertinentiis suis , in Castro de sancta Helena cura pertinentiis suis, generaliter vero in omnibus quae habemus seu ad nos pertinent vel pertinere possunt quocumque iure vel modo ab aquaquae vocatur A l'eus usque ad colunmam Jovis, heredem facimus, instituimus et ordinamus. Ira tamen quodsi sine liberis masculis decederet , cum contiugeret , dominos Joannem Eimericum Aymonem nepotes nostros ei substituimus in praedictis bonis nostris et damus substitutos. Volumus etiam quod sialiquis de praedictis substitutis (un blanc, scilicet? ) dominis Joanne et Eymerico, Aymone nepotionis nostrae decederet, superstes vel superstites pro viribus eidem succédant, et si clictus dominus Petrus filiam vel filias relinquet dicti substituti clecenter eam vel eas nuptise donent et maritent.

Item facimus et instituimus dominum prœdictum Petrum heredem nostrum in patronatu seu in iure patronatus prœdictœ venerabilis ecclesiae nostee beat.a3 Catherinae. Volumus etiam et potestate plenaria sibi damus quod ipse conférât et conferre possit prebendas ipsius ecclesiae et illam personam cui conferre predictam prebendam sibi placuerit mittat et mandat preposito predicto in ipsa ecclesia et prebendam instituendam inordine debito quem prebenda requirit secundum quod continetur in orcline ecclesiae.

Item volumus, precipimus et mandamus quod quandocumque dictus dominus Petrus contulerit prebendam alicui in praedicta ecclesia antequam mandet et paercipiat

stallum in choro et. voeem in capitulo eiclem assignari vel etiam ipsum institui sibi fieri faciat ab eoclem et habeat litteram suam patentera in qua contineatur quod ipse canonicus vel prebendarius promittit sibi domino Petro et ad sancta Dei evangelia iuret quod servabit sibi vitam et membra et terrenum lionorem cum obeclientia quse suo ordini non repugnet.

Item damus et concedimns eiclem domino Petro ut ipse conférât et conferre possit personatus dignitates prsedictae ecclesise beatae Catherin ae plenariam potestatem.

Item damus et concedimus et dimitimus in communia vasa omnia lignea, œrea, ferrea et omnia utencilia cellarii nostri et coquinae nostrae de Aquabella.

Vidimus. Sigillumautemutinoriginali vidimusest cera alba cui effigies episcopi insculpta est, in frontispicio testamenti suspensa; alatere vero dextro huiusce testamenti sex alia sigilla apparebant, sed iniuria temporum deperdita sunt, denique a tergo nomina septem testium sunt inscrïpta,h.œc (blanc, hoc modo) ego Bartholomeus de alavardo canonicus sanctas Catharinse sigillavi ; ego potens Guillermus decanus vallis pinosêe sigillo meo sigillavi ; ego Gabriel thesaurarius beatas Catharinse sigillo meo sigillavi; ego luego(sic) Botteri sigillo meo sigillavi; ego Petrus de Aquablanca dominus Brianson sigillo meo sigillavi; ego Petrus Eymari, canonicus beatse Catharinse sigillo meo sigillavi.

Et quoniam débita facta collatione invenimus istud presens transumptum statutorum testamenti cum suo authentico et originali in omnibus quse per omnia convenue, nullo pœnitus omisso, addito vel mutato, ideo ut firmissima postinde fides tam in iudicio quam extra, huic exemplo ac si foret proprium originale ab omnibus adhibeatur et nullo que vitio dubitetur; iussimus hoc ipsum exemplum sive transumptum sit débite authenticatum,

sigïlli nostri authoritate muniri et illius nostri nominis propriseque manus subscriptione corroborare voluimus.

Datum Taurini anno incarnationis clomini millesimo quingentesimo sexagesimo sexto, indictione nona, pontificatus vero sanctissimi domini nostri Pii, divina providentia papae quinti anno primo , die vero prima Julii.

Ceterum ad instantiam et humilem supplicationem reverendi domini pétri de Pingon iuris ntriusque doctoris , sanctae sedis apostolicre protonotarii, nec non prepositi prefatse eclesiœ collegiatœ sanctee Catharinae aquœbelke maurianensis diocesis, nos predictus nuntius apostolicus attendentes nihil sanctius magisqne congruum nostris temporibns esse sacris etiam consiliis et potissimnm tridentino novissimo (1) conforme ut omnia instituta . actus moresque eclesiastici reclucantur et redeant ad antiquam et primariam earumdem ecclesiarum fundationem ; idcirco diligenter visis et mature consideratis suprascripla fundatione et testamento prout in omnibus sacris consiliis et canonibus conveniunt , authoritate apostolica nobis concessa laudavimus approbavimus et confirma vimus, tenoreque presentium laudamas approbamus et confirmamus, mandantes propterea iningentes omnibus personis eclesiasticis prout ad illas spectaverit ut contenta in ista fundatione observare et custodire inviolabiliter debeant nec contra venire présumant , in quantum dei et sedis apostolica^ indignationem formidant, nec eclesiasticas censuras incurrere contendant. In quorum omnium fidem présentes nostras literas concessimus superioribus immédiate annexas et firmatas anno die etloco premissis. Signé:

F. episcopus gebennensis, nuntius, manu propria.

([) C'est-à-dire au récent Concile de Trente. — L'on a vu, au chapitre X, que le prévôt Pierre-Marin de Pingon , avait pris possession de sa charge en juin 1565.

Et ego joannes Tissot dicti reverendissimi domini episcopi et nuntii secretarius dictaram litterarum fundationis prefatae ecclesiae aquaebelke presentationi receptioni requisitioni transumptationi collationi et auscultationi omnibusque premissis dum sic ut premittitur fièrent et agerentur, presens interfui, eaque omnia et singula sic fieri vidi et audivi ; ideo hoc presens public um instrumentum manu alterius fideliter scriptum, de mandato prefati reverendissimi subscripsi, anno, die, loco et pontificatu quibus supra. Signé : Tissot.