OPERIS DIVISIO

I. — Saepe mihi, libros Tusculanarmn disputationiiin legenti, non fore inutile visuni est, si quis liodierno teiiipore, nova institutus doctrinâ, novam investigandi rationem adhibens, hujiismodi quaestiones retractaret.

Multiplicem veteres sermonem habuerunt de lenlendis humanae vitae nialis, et de illâ qiiae dicitur aniinî medicinâ. Imprimis Stoici hanc sibi provinciam adscrîpseruni; qui, ut ait TuUius, maxime virili utebantur ratione ac sententiâ(l). Sed ad bonum rei exituui, multa Stoicis, mulla Epicureis, nonnulla etiam Platonicis ac Peripateticis dee- J rant. Alii naturam hominis, alii rectam philosophandi viam, alii hujus vitae fiuem ultimum ignorabant. Ergo iiit'ra propositum steterunt, et in illo certamine ad versus intestinas animi pestes, victam se sapientia veterum fateri debuit.

Quum igitur antiquitas hoc opus imperfectum reliqueri t , recentiorum est idem incudi reddere. Ea mihi causa fuil cur pliilosophicam de aegritutine leniendâ disceptationem aggrederer.

Multa disseri possunt de dolore. Quaerent alii num do-

(i) Cic. Tu%c,^ ni, lo.

lor malum sit, num malorum maximum. Alii, theologicam de dolore disputationem instituentes, Providentiam divinam aut défendent aut incusabunt. Describent alii, ut fît in psychologie, doloris naturam et partes. Nos quae ad usum vitae pertinent praecipuè persequemur; non tamen infra psychologicam aut methaphysicam disquisitionem, prout opus erit, stantes. De ratione agendi quâ uti debemus ad mitiganda hujus vitae mala totus nostererit sermo. Nec de quolibet dolof um génère dicemus, sed de solâaegritudine, sive de animi dolore. Nam aegritudinis voce omnes animi molestias significamus. Quumque ad lenienduin animi dolorem multa valere possint, sive e Gratiâ divinâ, sivee rébus externis desumptâ, nos nihil adhibebimus quod non e philosophico fonte derivetur. Est enim sua philosophîae medicina ; sunt sua remédia ; est sua curandi ratio. Quod in praesenti disputatione magis ac magis apparebit.

IL — Hune philosophiae moralis locum maximi esse momenti et summâ cura dignumnemmi non patet. Potestne homo sedare animi dolores? Quae sunt adhibenda remédia? Num, praeter naturam ac religionem, philosophiaquoque aliquid confert? Quaenam, inter diversas philosophorum disciplinas, nos maxime ad id praestandum juvat? Haec atquetalia pernoscere profecto operae pretium est.

Multi phîlosophiae litem intulerunt, quod semper in rébus abditis atque a communi vilâ sejunctis versaretur. Inter quos illustrîs ille Angliae cancellarius, qui non modo scientiam rerum naturalium^ sed morum quoque disciplinam a tritâ via detorquere aggressus est, fatetur quidem philosophos de sapientiae definitione multa praeclarè dixisse ; sed contendit eosdem omnino neglexisse

illa quae vocat animi Géorgien, Nostnim est igitiir istius* inodl crimini anteire. Nisi enlm studium sapientiae, duiii intcllcctum praBslantîssimis cognitionibus exornal, nostram quoque felicltatem paululiim augeret aiit cerlè miseiias minueret, non dignum esset quod tantis laiidibiis ex toileretur, et oratorlè magls quam verè dixisset TuUius : a Medetur animis, inanes sollicitudines detrahit, cupîditatibus libérât, pellit timorés (1). » Ergo philosophîa non seinper in contemplatîone rerum altissîinarum inhaereat ; de cœlo in terram descendat ; cum bominibus conversetur. « Ad miseros advocatus es. Opem laturum te naufragis, captis, aigris, egentibuSj intentas securi subjectum prâastanlibus caput, poUicitus es : quo diverteris? Quîd agis?... (2) »

III. — Nemo de segritudiiie ieniendà commode disputabit, nisi quemdam investigandi morem teneat, certainque de maximis pbilosophiae quaestionibus doctrinam amplexiH fuerit. Ac primiim quaedam de ratione ac via.

(cNatura..... non nisi parendo vincitiir (3);» hoc est, res observandae sunt ac rébus utendum. Ex ipso naturac sinu auxiiia illa quaerenda suât, quae nos ad propo^itum finem perducant. Hoc factitant in curando corpore medici; qui corpus primùm ejusque partes, ac, si fieri possit, vilam ipsam scrutantur, tum morbos inspiciunt, eorumque causas ac gênera. Idem philosophis agendum est. Frustra euim animi malis mederi conabimur, nisi animum ipsum,. ejus partes intimamque vitam, tum animi aBgrotationes earunique causas noverimus. Igitur experientrà duce rem aggrediemui ; sed quaii experientiâ diligenter explicandum. Quum de rébus externis agitur, externos sensusadhibemus ; quum autem de animo quaestio est, unius est

(I) Tusc, H, 4. G. f., ibid., III, 3, et lï, 5 et i8. - (2) Senec , EçUt, ai Lucil., 48. — (3) Bacon, Nov. org.^ I, aph. 3.

animi selpsum noscere, sensuque quodam intiiiio res materiae expertes introspicere.

Hujus methodi non omnino ignari fuerunt philosophi veteres. Cuilibet enim Ciceronis libres De finibus bonorum et malorum legenti manifestô apparet Epicureos, Stoicos, Peripatetîcos, Academîcos a cognitione naturœ humanae profectos ad reliqua tendere. Peripateticî praesertim mirum in modum parati esse videbantur, ut agendae vita3 rationem mas;nâ prseceptorum varîetate regerent. Sed in hâc dolorum medicinâ, non tam commorati suut quam Stoici. Zenonis autem discipuli, quamvîs multa subtiliter dixissent de principiis naturœ^ de prinvs naturœ conciliationibus (1), hoc est, de facultate appeteudi, tamen naturae nostrae vim parum întellexerunt, quum de dolore sive animi sive corporis loquerentur.

At recentiores philosophi, quid valeret psychologica methodus agnoverunt, eâque usi sunt ut animum diligeuter observarent. Pari sagacitate ac patientiâ, innumeros illos affectus descripserunt qui voluptates ac dolores pariuni, praeclarasqué animi dotes, quibus subornatus homo ad felicem vitae statum proprio conatu pétest evehi. Quàm apertè nobis apparent aegritudinum causœ ! Quoi compensationes malorum, quanta felicitatis instrumenta in manu nostrâ divina Providentîa posuit ! Neque faaec omnia commentitia aut gratuité asserta, sed ex ipso vitae exemplari ad vivum expressa. Quae sic docentur pro certis et compertis habere licet. Quod igitur veteres partim tantîim nec exploratè attingebant, nos sine uUà dubitatione possumus instituere omnibusque vestigiis indagare.

Non solîim certâ investigandi ratione, sed etiam, ut dixi, totâ pliilosophiâ opus est, ut benè disseraturde aegritudine

(I) Z)e/». bon, et mal, 1. III, c. 6.

lenieadâ. Ut enim aliquid de hâc re praecipîatur, oportet notum esse humanae vîtae^^ finem. Quod autem ad finem ultimum spectatnon potest explanari, nisi pra^finita sînt ea quaB de maximis rébus, de immortalitate aaimorum, de ofEcio, de Deo quaerî soient.

In hoc milîi videtur peccare M. Tullius, in librls Tusculanaruin disputationum, praesertimque in primo. Sperat enim se satis validas hortationes allaturum de morte contemnendâ, de dolore tolerando, quamvis de immortalitate animoruni adhuc haereat. Utriim mors sit melioris vitœ initium an toti moriamur in ambiguo relinquit; utcumque se res habeat, contendit mortem non esse malum, dploremque virtute solâ obrui. Nos autem existîmamus pauca admodum dici posse de morte ac dolore, dum pendeat illa de immortalitate animorum quaestio. Fatemur, in his qua3 sint de ofEcio, submovendas esse res obscuras multisquc hominibus incertas, minime autem ubî de felicitate aut consolatione agatur. Vividè me hortaris, orator egregie, ut sim animosus, constans, fortis, demonslrasque, sive mortales sive immortales animi sint,. audiendam esse virtutis ac decoris vocem. Sed nunc te rogo ut me consoleris, non ut ad officium revoces ; ac si me nihil sustentaret praeter tua gravissima praîcepta, bonae mentis esse possem, sed omni spe orbatus.

Quum igitur philosophicâ quâdam doctrinâ niti debeamus, illam eligemus quae in nostrâ Universitate viget , quam amplexi sunt tôt clari virî, a Cartesio ad illum magistrum percelebrem nuper defunctum, quaa tandem verè Gallica dici potest. Animum humanum a corpore distinctum esse, verâ propriâque libertate praeditum, nec unà cum corpore moriturum, Deum existere, non illum nescio quem ex universitate rerum concretum, sed providum

atque conscium : haec sunt nostrae doctrinae fundamenta. Ratione quâdain utens quae verè eclectica dici potest, in disquisilione veri oinnia inspicit, omnia perpendit, nihil celât, nihil mutât, nihil ad prdejudicatam opinionem flectit. Hâc philosophiâ duce et auspice, nostram de doloribus aninii * quaestionein Hdentes aggredieinur ; 8peramusque rem sic meliùs cessuram quàm si quaelibet alla doctrina adhibita esset. Veritati coiisentanea vidcbitur philosophiâ quam docemus, quum eamdem demonstrabimus ad usum vitae accommodatam et ad felicitatem idoneam.

IV. — In duas partes totum opus dividemus, quarum una de cœterorum philosophorum placitis erit, altéra nostram doctrinam continebit sive de aegritudine sive de philosophicâ adversus aegritudinem medicinà.