Breslau. — Bibliothèque de l'Université
— Fratris Oderici de Foroiulii itinerarium. Pertz, Archiv, XI, 1858, p. 700.
14- 14-4-Mayence. — Bibliothèque du Chapitre de la cathédrale.
— Incipit Itinerarius fidelis Fratris Oderici^ socii Militis Mendavil, per Indiam; licet hic prius, et alter posterius peregrinationem suam descripsit.
« Licet multa et magna de ritibus et condicionibus huius mundi enarrentur] tamen sciendum est, quod ego Frater Odericus de Foro lulii, volens transfretare^ et ad partes infidelium dirigere gressus meos, ut fructus aliquos lucrifacerem animarum ; multa, magna, et mirabiliavidi etaudivi,queveraciterpossum enarrare. Nam primo, cum transirem mare maius, me transtuli ad terram
BIBLIOGRAPHIE
Trapesundam, que Pontus olim vocabatur. Hec terra valde bene situata est.... {quae superflua sunt). In hac eciam terra vidi unum, quod valde placuit michi; nam vidi hominem secum perducentem plus quam quatuor milia perdicum, Iste homo per terram veniebat, perdices vero per aera volabant, iuxta quoddam castrum quod vocatur Zanega, distans a Trapesunda tribus dietis : He perdices erant huius condicionis et proprietatis : Nam cum ille homo vellet quiescere vel dormire, omnes perdices se ponebant iuxta eum more pullorum gallinarum ; et sic isto modo ducebat eas Trapesundam, usque ad pallacium Imperatoris. Que cum essent ante eum, de eis tôt accipiebat quot ipse volebat; alias autem ad locum a quo ipse prius illas acceperat, perducebat.
« In hac civitate positum est corpus B. Anastasii^ qui fecit Symbolum Quicunque vult salvus esse. Inde redii in Armeniam maiorem ad quandam civitatem, que vocatur Arciron, etc., etc.
In fine huius operis : (cEgaFruter Odericus de Foro lulii, de quadam terra que dicitur sive vocatur Portus Naonis, de Ordine Fratrum Minorum, testificor, & testimoniumprebeoReverendo Fratri et Domino meo Fri Gvvidoco, Provinciali S. Anthonii in Marcha Travisana, cum per eum fuerim requisitus per obedienciam, quod omnia que superius scripta sunt, propriis oculis vidi, et quedam audivi a fide dignis, ut predixi. Communis eciam locucio illarum contentarum est, ut illa que non vidi, non testarer esse vera apud homines, nisi illa propriis oculis conspexissem. Ego autem de die in diem me preparo ad illas contratas ire, in quibus dispono me mori et vivere, ut illi placuerit, a quo bona cuncta procedunt.
« Predicta autem fideliter Fr. Guilhelnius de Solagna in scriptis redegit, sicut predictus Odericus ore proprio exprimebat. anno Domini MCCCXXXdie mensis Maii, Padue, in loco S. Antonii Confessons, nec curavit de Latino difficili et ornato; sed, sicut ille sibi narravit, sic ipse scripsit; ad hoc, ut omnes hec legentes faciHus intelligerent que dicuntur. Q.ui Fr. Odericus transi-
vit de hoc mundo ad Deura in Conventu Utini, anno Dni MCCCXXX, die xiiii lanuarii, qui postmodum choruscat miraculis multis.
« Explicit Itinerarius Odmci"-, »
Ce manuscrit est le deuxième du LII, in-folio, qui contient aussi : à) Marco Polo; F) Odoric; c) Ricold; d) Guillaume de Boldensel.
Au sujet du texte de ce voyage, V. F. de G. remarque : a Nota ; iste Fr. Oi^nV^^ non scripsit libellum hune de mirabilibus Asie; sed ad preceptum superioris sui referente, aliqui Fratres Minores ex ore eius scripserunt. Et inde venit, quod libelli huiusmodi fréquenter in aliquibus verbis et clausulis sint différentes ; quia plures scribentes non potuerunt eundem ordinem verborum, pronuntiando, in mente servare, sine aliqua variacione ».
Je dois dire qu'un des chanoines de la cathédrale de Mayence m'a écrit à la date du 25 décembre 1881 qu'il ne se trouve pas de ms. d'Odoric « ni dans la bibliothèque du grand Séminaire ni dans celle de la Ville. La bibliothèque du Chapitre métropolitain a été brûlée en 1793 par le bombardement du 18 juin. »
15-15-5-Wolfenbûttel. — Bibliothèque ducale, n° 40, Weissemburg.
Ms. latin; papier xv^ s. ; in-folio à longues lignes; provient de l'abbaye de Wissembourg, en Alsace; outre le cachet de Wolfenbûttel, le ms. porte également le cachet de la Bibliothèque de Paris; le bas de toutes les pages est abîmé par l'humidité; se compose d'une série de pièces dont voici la liste :
fit. Sylloge Ivariorvm Diplomatariorvm monviiientorvmqve vetervm ineditorvui adhvc, et res germanicas in primis vt'-ro Mogvntinas illvstranlivm...
Decrevit Val. Ferd. de Gvdenvs im-
med. ordinis eqvestris imperii (2irc.
Rhen. svper. Francofvrti ad Moenvm, Anno MDCCXXVIII, in-8, Voir p. 381/3 .
BIBLIOGRAPHIE
1) ff. 1-57 verso. Marchi Pauli de Veneliis de conditionibus et consiieîudinibus orientaliuni regionum (version de Pipino).
2) fF. 57 verso- 73 verso. IHnerarius fratris Oderici per Indiam.
Commence : Incipit itinerarius fidelis fratris Oderici socii militis Mandauil per Indiam. Licet hic prius et alter posterius peregrinacionem suam descripsit. Licet multa et magna de tribus et conditionibus huius mundi enarrentur, etc.
Finit : Oui frater Odoricus transivit de hoc mundo ad deum in conventu Utum anno domini millesimo tricentesimo tricesimo, die décima quarta Januarii, qui postmodum choruscat miraculis multis. Explicit itinerarius Oderici.
3) fF. 73 verso - 95. Itinerarius Richoldi ordinis frairum prédicat oruni .
4) fF. 95-110. Itinerarius nobilis viri Wilhelmi de Beldensele compillatus anno millesimo tricentesimo tricesimo sexto.
Nous donnons en fac-similé la page de ce ms. relative au Grand Khan. — Marqué dans nos variantes Wolf. 40.
i6-i6-6-Wolfenbûttel. — Bibliothèque ducale, n''4i, Weissemburg.
MS. latin; papier xv° s., in-folio, tantôt à longues lignes, tantôt à 2 col.; provient de l'abbaye de Wissembourg, en Alsace ; outre le cachet de Wolfenbûttel, le ms. porte également à la fin le cachet de la Bibliothèque impériale de Paris; ce dernier cachet qui se trouvait également au commencement du ms. est oblitéré par le cachet de Brunswick; beaucoup de fF. mouillés dans le haut ; se compose d'une série de piçces dont voici la liste :
1) fF. 1-50. Ciceronis orationes in Ver rem.
2) fF. 51-88 verso, dronicon Flandriae.
3) fF. 91-120 verso. Rogerus Bacon, de regionibus ad papam Clementem.
BIBLIOGRAPHIE
4) ff. 122-iéo verso. Marcus Paulus^itinerarium deregionibus et partibus majoris Asiae.
5) fF. 160 verso- 179. Ricoldi frat. ord. min. itinerarium.
6) fï". 179 verso-224. Jacobus de Vitriaco, descriptio terrae sanctae.
7) ff. 224-235 verso. Itinerarius Odorici.
Commence : Licet multa et varia de ritibus et condicionibus huius mundi narrentur. . .
Finit : Predictus frater Odericus transivit de hoc mundo ad deum in conventu vinci anno domini M°CCC°XXXI, die xiiii Januari. Qui posimodum multis et magnis miraculis choruscavit. Deo gratias. ExpHcit itinerarius fratris Oderici de partibus transmarinis et remocioribus. (Une main différente et avec une écriture plus petite a ajouté : Qui Odericus fuit frater ordinis mino-
8) ff. 236-253 verso. Johannes de Piano Carpino libellus Mongolorum, qui Tartari appellantur , vel de moribus Tartarorum.
Nous donnons en fac-similé la dernière page d'Odoric. — Marqué dans nos variantes Wolf. 41.
Je dois la description de ces deux manuscrits à L^obligeance de M. le D'' O. von Heinemann, bibliothécaire en chef de la Bibliothèque ducale de Wolfenbûttel; je les ai d'ailleurs examinés depuis sur place; ils sont dans une reliure semblable en veau; ces deux mss. renferment le nom de Guillaume de Solagna, dans la déclaration de la fin.
c. — Alsace.