Nuremberg, Bibliothèque de la Ville
Ms. latin renfermant Marco Polo, St. Brandan, Mandeville, Odoric, Schildtberger ; mauvaise écriture. Je l'ai vu en
J'ignore pourquoi M. Jean Priem, conservateur de cette bibliothèque, m'a écrit à la date du 5 janvier 1882, que ce ms. ne se trouvait pas dans la collection dont il a la garde, collection, disons-le en passant, qui me paraît singulièrement administrée, et dont le local laisse beaucoup à désirer.
F. — France.
33-33-i-Faris. — Bibliothèque nationale, lat. 2584 (olim Colbertinus).
Ms. latin, parchemin, in-fol. à 2 col., de 196 ff. ; xiv'' s. Comprend 25 pièces dont Odoric est la quatorzième, lettres ou traités de saint Jérôme, saint Fulgence, saint Polycarpe, saint Augustin, etc. Cf. Cat. Cod. Mss. Bibl.^Reg. Pars tertia, t. III, Paris, 1744, p. 300. C'est un beau volume bien conservé en maroquin plein rouge, avec lettres ornées.
Odoric commence au recto du f. 118 : Descripcio Orientalium Partium Fratris Odorici Boemi de Foro Julii, et il finit f. 126 verso : Ego frater Odoriciis Boemus de Foro Julii... (voir pp. 498/499, de notre texte). Ce texte est fort important parce qu'il marque la nationalité d'Odoric II a été imprimé par Yule, Cathay, II, Appendix 1, pp- i-xlii. — Marqué dans nos variantes B. N. et B. N. lat. 2584.
BIBLIOGRAPHIE
34-34-2-Paris. — Bibliothèque nationale, lat. 3 195 (olim MaT^rinaeus).
Ms. latin, parchemin, pet. in-fol. à 2 col. de 64 ff. ; xv*" s. Comprend 4 pièces dont Odoric est la deuxième; la première est Pétri Amphusi clericalis disciplina; la troisième Marco Polo; la quatrième Bernardi cujusdam ad Raymundum Castri Amhrosii epistola de modo rei familiaris utilius gubernandae. Cf. Cat. Cod. Mss. Bihl. Reg. Pars tertia, t. III, Paris, 1744, p. 385. Ce ms. est sale et quelques S. sont lacérés, par exemple les ff. 56 et )7.
Odoric commence au recto du f. 19 avec la table de 37 chap. et Licet multa et varia de ritibus, etc. et il finit au recto (le verso est blanc) du f. 26. La fin est tellement tachée qu'elle est à peu près ilHsible. — Marqué dans nos variantes B. N. lat. 3195.
3 5-3 5 -3 -Paris. — Bibliothèque nationale, collection Dupuy, n° 686.
Ms. latin, papier, in-fol. à longues lignes, de 76 ff.; xvîf s. Porte au recto du i^" L : « Itineraria in Tartariam : Fr. loannis de Piano Carpini Ordinis Minor., p. i, Fr. Simonis de S. Quintino ordin. Praedicator., p. i^. Fr. Gulielmi de Ruhr uquij s ordinis Minor ïi.^^. 38. Fr. Odorici deForojulij ord. minor., p. 60, CDDCXLVII. P. Dupuy, 686. y>
Ce ms. est marqué simplement : Vol. 686, Itineraria Variorum in Tartariam, p. 1286 du vol. ms. Catalogue des Manuscrits de M. Dupuy [Bib. nat., Catalogues, 217^ a], et sous le titre de : 686. Voyages en Tartarie, p. 548, du Cabinet historique, série nouv., I, 1882^ Inventaire abrégé de la collection Dupuy (par M. LéopoldDelisle).
Odoric commence f. 60 verso : « Incipit Itinerarium Fratris Odorici fratrum Minorum de mirabilibus Orientalium Tarta-
BIBLIOGRAPHIE
rorum. — Licet multa et varia de ritibus et conditionibus huius mundi ennarrentur a multis ego tamen frater Odoricus de Foro Julij de Portu Nahonis volens ad partes infidelium transfretare, magna et mira vidi et audiui, quae possum veraciter enarrare. Primo transiens mare Maius me de Pera iuxta Constantinopolim transtuli Trapesundam... »
Finit : « De Morte fratris Odorici . Anno igitur Domini 1 3 3 1 , disponente se praedicto Fratre Odorico ad perficiendum iter suae peregrinationis prout mente conceperat, et etiam ut via et labor esset sibi magis ad meritum decrevit primo praesentiam adiré Domini et patris omnium Summi Pontificis Domini Joannis Papae 22. cuius benedictione, obedientiaque recepta cum societate fratrum secum ire volentium ad partes infidelium se transterret. Cumque siceundo versus Summum Pontificem, non multum distaret a civitate Pisana
« Anno Domini 133 1 décima quarta die mensis Januarij, obijt in Christo Beatus Odoricus ordinis fratrum Minorum, cuius precibus omnipotens Deus, multa et varia miracula demonstravit, quae ego Guecelus notarius communis Utini^ filius Domini Damiani de Portu Gruario de mandato et voluntate nobilis viri Domini Conradi de Buardigio (lire Bernardigio) Castaldionis, et Consilij Utini, scripsi, sicut potui bona fide, et fratribus Minorum exemplum dedi ; sed non de omnibus, quia sunt innumerabilia, et mihi difficilia ad scribendum. y>
36 -3 6-4- Paris. — Peregrinatio fratris Udalrici trans mare magnum. — Visio sancti Brandonis.ln-îo\., cart.
Beau manuscrit sur papier, du commencement du xv^ siècle. Cat. Saulcy n" 308, 20 fr.
a. Catalogue de livres anciens et modernes sur la Terre Sainte et les Indes orientales formant la riche collection de M. F. de Saulcy, membre
de l'Institut, dont la vente se fera le mercredi 27 novembre J872 et les trois jours suivants... Paris, Tross, 1872, in-8.
BIBLIOGRAPHIE
37"37-5-Saint-Omer. — Bibliothèque, n° 737.
Ms. xv° s., in-fol., papier. Incipit Itinerarium fratris Oderici, ordinis fraîmm Minorum,de Mirabilibus orientalium Tartarorum. « Licet multa et varia de ritibus et conditionibus, » etc. Finit: Innumerabilia et mihi difficilia ad scribendum.
« Abbaye de Saint-Bertin. — Cahier de 18 feuillets en mauvais état, mouillé, écrit en gothique mixte, avec sommaire et initiales en rouge. A la fin, on lit cette notice : « Et ego Michael de Lira scriptor nil plus inveni in exemplari, et expHcit hic iste liber, quem scripsi Mechlinie in domo habitationis mee, anno Domini millesimoquadringentesimo quadragesimo octavo, xxi" diemensis februarii, secundum stilum et modum scribenJi curie Cameracensis diocesis. « Cet itinéraire d'Oderic a été publié par les BoUandistes. Vo}'. ActaSanctonim, Januar.,t. I,p. 986, col. 2. » (Cat. des Ms. delà Bib. de Saini-Omer, p. 328/329 du vol. Kl ^u Cat des Ms- des Bib. des Dép., Paris, 1861, in-4 )
G. — Italie.
38-38- 1 -Assise. — Bibliothèque communale, n° 343, ancien n''20.
Ms. latin, in-fol., parchem in. xiv^s. : Commence!, i recto : Incîpiunt hic mullae et diversae hystoriae Beati Odorici Fratris Minoris, de ritibus et conditionibus huius mundi et de martyrio IIIl fratrum minorum. — Puis, Licet mulia et varia deritibuset conditionibus hujus mundi a multis enarrentur tamen est sciendum quod ego fr. Hodoricus de Foroiulii volens transfretare et ad partes infidelium volens ire, ecc. — On lit f. 3 recto : hic superius incipit hystoria martyrii IIII fr- minorum; — et f. 8 recto : hic explicit martyrium istorum quatuor fratrum minorum. — Finit f. 23 v. : et
BIBLIOGRAPHIE
ohiulimus eis de predictis pomis, qui cum maximo gaudio ipsa recipientiSf ita videbantur htari ac si eis prebuissemus jamiliariter magnum manus. — Puis suit : Ego fr. Odoricus de Foroiulii de ordine frairum minorum îestificor et testimonium perhibeo reverendo patri frafri Guideto [sic] ministro pmvincie S. Anthonii. cumab eofuerim per obedientiam requisitus, quod hoc omnia que superius scripta sunt
auipropriis oculis ego vidi aut ab hominibus fide dignis audivi
autem illarum illa quae non vidi testantur esse vero. Multa
etiam alia dimisi que scribi, non feci, cum ipsa quasi incredîbilia apud aliquos vider entur nisi illa propriis oculis perspexissent — (les points indiquent des mots illisibles). Predicta autem ego fr. Guilgelmus de Solagna in scriptis redegi sicui fr. Odoricus ore proprio exprimebat an : dom. MCCCXXX de mense maii Padue in loco S. Anthonii; nec curavi de lalino difûcili et ornaîo, sed sicut ille narrabat sic ego scribebam ad hoc ut omnes facilius intelligerent que scribuntur vel dicuntur. Suprad'ctus autem fr. Odoricus postea ex hoc seculo , tramivit ad dominum in conventu Utini an. dom. MCCCXXXI die xiii (sic) ianuarii (cf. Venni, p. 82). — On a ajouté f. 24 r° : antiphona et oratio de b. Odorico confessore ord. min. — On lit f. 25 r° : hic inferius sunt scripta amplius quam septuaginta miracula que deus operatus est per beatum Odorlcum fratrem minorem hic in Utino sepultum apud fratres minores. — Commence : Miraculum Fantusii de Murruciis apud Tercium. — Finit f. 5 7 r° : postquam mater sua duxit eam Utinum ad corpus b. Odorici sanatô est. — Puis on lit d'une autre main : Hic sunt septuaginta duo miracula scripta que deus operatus est per b. Odoricum, et alia multa jecit que non sunt hic scripta. — Enfin, £57 v% d'une écriture plus récente : In isio libro sunt multae hystoriae b. Oderici de ordine fratrum minorum de Foroiulii qui est sepultus in conventum Utini; et est etiam hic possio et mariyrium quatuor fratrum minorum, et plus quam septuaginta miracula que operatus est deus per b. Odericum; et etiam est hic cingulus ferrens inter reliquios quem portavit ad carnem, et capellus de capite suo et etiam alie res sue.
BIBLIOGRAPHIE
Lxxxvri
Je dois ces renseignements à M. le bibliothécaire d'Assise, M. Leto Alessandri.
Ce manuscrit, dit Domenichelli^ était dans le couvent d'Udine, et le ms. Udinese de Venni lui paraît en être une copie, car moins le titre, les deux mss. sont semblables.