‹ Lettres (volume 5)Chapitre 11 sur 70 · On trouve ailleurs ce nom écrit de Glers ou Gleers · texte numérisé non relu

On trouve ailleurs ce nom écrit de Glers ou Gleers

bulles et provisions que nostredit Saint Père le pape lui a sur ce données et octroiées, vous le faictes et souffrez joir et user plainement et paisiblement de ladicte chanonie et prébende, et des fruis et revenus d'icelle, ainsi que de ce nostre dit Saint Père le pappe nous a instamment requis; et en ce faisant vous nous ferez très singulier et agréable plaisir, et en aurons tousjours vous et voz affaires en nostre plus singulière et especialle recommandacion. Donné à Arras, le xxiiii® jour d'avril.

A noz chers et bien amez les doyen et chapitre de l'église de Saint Maurice de nostre ville d'Angers.

MGXXVII.

AU GRAND MAITRE (d.).

Cambrai, 28 avril 1478.

Accusé de réception de sa lettre; son intention d'aller le remercier « au giste en personne; » mise en marche de son artillerie par un autre chemin ; ordre de ne laisser circuler personne pour ne pas éventer le bruit de sa venue, et surtout de se défier des « femmes qui viennent pour les prisonniers. » — (Orig. Bibl. nat., Ms. fr. 2898, fol. 29. Publ. par M. le comte H. de Ghabannes, op. laud., Preuves, II, 435.)

Mons"^ le grand maistre, j'ay reçeu voz lettres. Je vous iray demain remercyer au giste en personne. Mon artillerie s'en va par l'autre chemin. Je croy que vous en orrez bien des nouvelles; mais je vous prie que s'il vous vient ne trompetes, ne heraulx, ne autres messages, que vous ne les laissez point aler, afïîn que ilz ne soient point avertiz de ma venue, et adieu. Escript à Gambray, le xxviif jour d'avril.

Donnez vous bien garde des femmes qui viennent

pour les prisonniers et d'autres messages, et que rien

n'eschappe.

LOYS

J. Mesme.

A Mons' le grant maistre.

MGXXVIII.

A l'empereur FRÉDÉRIC IV (V.).

Le Quesnoi, avril 1478.

Accusé de réception de la lettre de l'Empereur; injustice des accusations qu'elle contient; protestations du respect du roi pour les droits de l'Empire; son étonnement de ce que, dans la situation critique de la chrétienté, l'Empereur ait pris^jarti pour la fille du feu duc de Bourgogne, ennemi avéré du roi, convaincu par lui du crime de lèse-majesté, et dont les états, soit comme apanage, soit en vertu du droit de confiscation, doivent revenir à la couronne; injustice des attaques du feu duc de Bourgogne contre le duc de Lorraine,' allié du roi, et contre le duc de Nevers; intérêt de cette querelle pour le fils de l'Empereur seulement, et non pour l'Empire; justification de l'entrée des troupes françaises dans Cambrai, qui avait pris parti pour les ennemis du roi ; son intention d'user des droits que lui confère sa qualité de chàtelam et garde de ladite ville ; désaveu de l'ordre à lui attribué d'arracher les armes impériales et de les remplacer par les armes royales, ce qui ne s'est fait qu'à son insu ; illégitimité des prétentions de l'Empereur sur la Franche- Comté; hostilités des habitants du Hainaut, qui ont motivé l'invasion de leur pays parles troupes françaises; intention du roi de vivre en paix avec Maximilien d'Autriche et sa femme, le jour où ils respecteront eux-mêmes ses droits. — (Copie du temps. Bibl. nat., Ms. fr. 10187, fol. 156. Copies modernes. Ms. fr. 6985, fol. 111, et Dupuy 751, fol. 90. Publ. par D. Plancher, Histoire de Bourgogne, t. IV, Preuves, CCCCL)

Serenissimo potentissimoque principi Friderico, Romanorum régi, duci Austrie, fratri et consanguineo

nostro carissimo, Ludovicus, Dei gracia Francorum rex, salutem et fraterne dilectionis affectum. Serenitatis Vestre litteras attulit nobis heraldus vester, quarum verba, ut perpendimus, satis in nos invehere equissimique nostri juris sinceritatem ofFuscare, et occurrentium inter nos turbinum nobis culpam ascribere nituntur. Primum quidem fraternitatis, amicicie et confederacionis inter divos Romanorum et christianissimos Francorum reges dudum contracte violatores, in romanumque imperium actemptasse, et aliqua ipsius jura et dominia occupasse Vestra Serenitas nos arguit, quod utique nunquam in mentem nostram venit, nec uUo unquam pacto contra romanum imperium insurgere, aut suorum jurium turbatores nos constituere voluimus, neque volumus; quin ymo sanctissimi Karoli magni, et ab'orum progenitorum nostrorum Romanorum regum, a quibus imperium ad modernos imperatores collapsum est, confederacionum quoque et amiciciarum ab ipsis pro suis successoribus Francorum regibus cum Imperio contractarum memores, eas perpetuo tenere et inviolabiliter observare, imperialibusque juribus, quantum poterimus, auxiliari et favere animi nostri semper fuit, atque, tum pro dignitatis imperialis honore, tum etiam propter illam antiquam amiciciam, que inter Francorum reges christianissimos et Vestram illustrissimam domum Austrie hactenus semper extitit, vobiscum, tanquam cum bono fratre, amico et consanguineo vivere sperabamus, nec vobis aut fiho vestro MaximiHano duci, consanguineo nostro, ulla unquam a nobis antehac illata fuit injuria, nec suscipiende querele contra nos causa vobis data. Quamobrem non admirari non potuimus, cum hoc tempore,

quo religionis christiane populus tanta infidelium oppugnatione concutitur, quo boni, ydonei el legitirai imperatoris debitum est fidei catholice tantisper nunc oppresse succurrere, pacemque et amiciciam inier christianos principes componere, ut ex eorum unitate, ad populi christiani defensionem et infidelium expugnationem fortiorcs et promptiores habeantur, Serenitas Vestra, non considerata neccessitale fidei, et omnibus, que strenui Imperatoris officio incumbunt, retromissis, injustissimam contra domum Francie, que semper de Imperio bene mérita fuit, querclam nedum suscipere, sed quasi ex industria comparasse volueritis ; et maxime illius defuncti ducis dudum Karoli Burgundie, qui sicut nobis, de his que tenebat in regno, ita etiam vobis, de his que sub Imperio extra regnum possidebat, semper rebellis et inobediens, et bellis et sedicionibus totum imperium, et regnum labefecerat, quem pluribus nostris patentibus litteris et nunciis infidelem et reum leze magestatis, ipso vivente, quicquid vestre littere protestentur, fecimus publicari ; cujus nostri juris et querele justicia adeo notoria est, ut nulla possit tergiversatione celari. Gum enim de terris et dominiis, que ipse dux Karolus, dum viveret, tenebat, aliqua per mortem ipsius, tam jure appanagii Francie, cui nunquam femine succedere possunt, quam pluribus aliis justis titulis nobis obvenerint, etiam si nuUum contra nos crimen commisisset; alia etiam jure confiscacionis , et alia aliis titulis, nobis et corone nostre légitime pertineant, omnium quoque, que in regno tenebat ipse et omnes predecessores, nostri et predecessorum nostrorum vassalli et subditi extiterunt, fidelitatemque et obedienciam

nobis et corone nostre exsolvere et observare ac suprême nostre curie parlamenti nostri respondere et parère tenerentur, filia sua, in nos et jurium nostrorum gravem injuriam et prejudicium, ea omnia inobedienter et injuste tenere, contra nos, supremum dorainum suum, conata est, armatosque plurimos in villis et opidis appanagii nostri, et aliis etiam, aliunde quam jure confîscacionis, nobis pertinentibus, introduxit, seu introduci fecit, ex illis contra nos, regnum, gentes et subditos nostros in guerram et hostilitatem notorie insurrexit, nova infîdelitatis, rebellionis et inobediencie crimina veteribus sui patris criminibus accumulans ; quarum occasione rerum, post data rescripta et mandata nostra, secundum quod justicia suadebat, ex deliberatione principum nostri sanguinis, plurimorumque procerum et nostri magni consilii et aliorum regni nostri proborum et sapientum virorum, illuc nos personaliter transtulimus, non querentes bella, sed tantum repetere nostra, et nostris, ut justum est, regalibus gaudere juribus, quemadmodum ex juramento in coronacione nostra prestito abstringimur. In quibus omnibus censeri non possumus aggressores, cum bellum, nisi inviti, paraverimus, solum contra illos, qui prius bellum et armatas contra nos instruxerunt, qui jura nostra et corone nostre inobedienter detinent, usurpant, aut usurpantibus favere et auxiliari nituntur. Nec treugarum, vivente defuncto duceKarolo, initarum tractatus his juribus nostris quicquam officere potest; non enim in illis treugis actum unquam fuit, quod juribus appanagii Francie, et aliis que per ipsius Karoli niortem, jure successorio et alias, nobis et corone nostre obventura erant, ipsarum treugarum

medio privaremiir, nec ex ipsis treugis hoc unquam poluit intelligi. Quare, si ea que nobis jure nostro juste et légitime per mortem ipsius obvenerant, ad manus nostras reducere voluimus, et ipsa filia armis et violencia irnpedierit, et in his et aliis adversus nos hostem se notorie declaraverit, treugarum infractio sibi, non nobis, debebit imputari, et in aliis contra eam, tanquam contra hostem congredi possumus, et omnia, quecumque possidet, titulo et jure gentium debcllare ; sed de ipsarum treugarum infractione major adhuc ex parte defuncti ducis Karoli, dum viveret, causa subsistit. Ipse enim ab ipsis treugarum tractatibus evidentissime discessit, cum carissimum et dilectissimum consanguineum nostrum ducem Lothoringie, qui pro parte nostra in predictis treugis nominatim comprehendebatur, hostiliter usque ad mortem debellavit, suumque ducatum injustissime semel usurpavit, et iterum, cum mortem obiit, usurpare hanelabat. Patriam quoque et comitatum Nivernensem a nostra obediencia fraudibus et armis mollitus est'; super hoc cum pluribus pepigit, multipiicibusque ahis modis, tam per ipsum, quam per mandata, litteras suas patentes ipsas treugas infregit et infringi mandavit. Si hanc igitur tam iniquam injustissimamque querelam contra christianissimam domum Francie Vestra sumpserit Serenitas, nullus sane mentis hoc pro juribus et utihtate Imperii hoc (sic) fecisse arbitrabitur, sed pro particulari filii et domus vestre commodo, dequo nichil

1. « Oudit temps [1473J les Bourguignons, par trahison et emblée, entrèrent ou pays de Nivernois et y prindrent les places de Monseigneur de Nevers, comme Laroche, Ghastillon et autres. » {Journal de Jean de Roye, éd. B. de Mandrot, t. I, 302.)

ad Imperium attinet; quin ymo bella, que hac de causa Vestra his temporibus commovet Serenitas, religioni christiane et Imperio sunt et in futurum esse poterunt plurimum nocitura; quod eadem Vestra Serenitas inconsiderate preterire non deberet. Sperandum quippe erat, quod illud tantum spacium, quod a tempore erectionis Vestre ad Imperium usque nunc quieti et octio dedistis, pocius pro congregacione rerum pro defFensione fidei et honore Imperii neccessariarum fuisset, quam ad querelas contra christianissimos principes, et maxime contra christianissimam domum Francie comparandas. Ad hoc autem quod Serenitas Vestra de civitate Cameracensi conqueritur^, respondemus, quod si nullus ab ipsa civitate adversariis nostris datus fuisset favor, aut guerra nostratibus iliata, nichil penitus molestie habuissent; sed cum, ut prefertur, pro juribus nostris conservandis, bellum aggredi coacti fuerimus, oportuit neccessarie, ut omnes, qui inimicis nostris Aîvebant, ad manus nostras, pro tempore, nostre et gentium nostrarum securitatis causa, poneremus; ad quod nos coegit neccessitas evi-

1. Louis XI était entré en personne à Cambrai le 29 mai 1477. Suivant la Chronique Scandaleuse, les ambassadeurs du duc d'Autriche lui cédèrent au nom de leur maître le comté d'Artois, Boulogne, Lille, Douai, Orchies, Saint-Omer « et autres villes avecques la duchié de Bourgogne entière, contre sa renonciation à Cambrai, Quesnoy le Comte, Bouchain et autres villes. » (Édit. de Mandrot, II, 73.) Gommines dit que Louis XI céda ces villes, parce qu'elles n'étaient pas du royaume, et que, de plus, elles relevaient de l'Empire. Cette affirmation, qu'il dit tenir du roi, n'est pas en désaccord avec ce que celui-ci dit dans sa présente lettre de ses droits de châtelain, de garde et de vicomte de Cambrai. (Voy. Gommines, Mémoires, liv. V, ch. xm.)

tandi periculi, non voluntas juribus imperialibus detrahendi; et si locimi Imperatoris tenuissetalius, qui querelain nostre partis adverse in se et pro suo intéresse particulari non suscepisset, apud ipsuni profecto misissemus, ut Gameracenses a favore rebellium et inimicorum nostrorum et hostilitate nobis inferenda eohibuisset ; sed non equum erat eum adiré judicem, qui notorie pars adversa videbatur. Nunquam tamen intentio nostra fuit, aut est, quicquam in eadem civitate Cameracensi contra jus Imperiiquerere;verumptamen', quia liereditario jure, a progenitoribus nostris in nos transmisso, castellani, custodes, vicecomites civitatis Gameracensis sumus, iiloque jure deffunctus dux Burgundie, durante tempore impignoracîonis, que sibi facta fuerat, usus fuit, cum illa impignoracio débite soluta fuerit, illudque jus castellani et custodis ad nos redierit, illo uti voluimus, non in prejudicium Imperii, sed solum jura nostra querendo. Circa autem hoc, quod littere vestre dicunt Romanas aquilas atque imperialia signa nos in terram fecisse deici pedibusque conculcari, et nostra loco eorum suffigi, nunquam hoc de sciencia et voluntate nostra factum fuisse comperietur, et cum ad aures nostras pervenit, quicquid de nostris signls appositum erat, auferri jussimus-.

Page 1