‹ Lettres sur l'histoire monétaire de la Normandie et du PercheChapitre 27 sur 44 · OCTOBRE · texte numérisé non relu

OCTOBRE

Peiippus , Dei gratià pictavensis episcopus, universis christi fidelibus presentes litteras inspecturis SALUTEM IN Domino. Constitutis in presentià nostrà abbate Nobiliacensi pro se et ecclesià suà, ex unà parle, et priore de Avrilleio pro se et ecclesià snà ex alià, proposuit idem abbas quod, cum idem prior pro ecclesià suû eidem abbati et ecclesie sue XXX solidos et unum denarium andegavensis monele singulis annis solvere teneretur, scilicet XV solidos et obolum ad unamquamque sinodum, apud Pictavim, et antiqua monela quam solvebat idem prior ad tantam devenisset declinationem quod nec etiam apud Andegarim reciperelur pro monetd, immô turonensis moneta recipiebatur loco ejusdem, ipsd penitus reprobatä, prefato priore hec eadem nullatenüs diffitente; tandem, partibus judicium postulantibus, sententialiter diffinivimus memoratum priorem et successores suos dicto abbati et ecclesie sue de cetero debere persolvere turonenses quandiu predicta andegavensis moneta in su& reprobatione perduraverit. Actum Pictavensis XI calendas novembrisanno gratiæ Mo CCo X XVI. — Charte originale conservée aux archives du département de la Vienne, et communiquée par M. Rédet.

(1) Dans son remarquable Essai sur les monnaies du Maine, M. Hucher a fait connaître une charte qui prouve que déjà, en 1218 , les angevins étaient décriés et n'avaient plus cours à Angers. Par cette charte, Porteclie, seigneur de Mauzé, s’oblige à payer 80 livres tournois de rente en place de 100 livres angevines de rente qu’il devait aux religieuses de Fontevraud. D’après cet acte, cinq deniers angevins auraient valu quatre deniers tournois. Ce rapport entre les deux monnaies était encore le mème en 1265. Une ordonnance de saïnt Louis, donnée à Melun au parlement de la Toussaint 1265, prescrit de prendre nantois à l’escu et angevins 15 pour 12 tournois ! Le Banc, p. 175;. C'est une légère modification au règlement dit de 1188,

d’après lequel, ainsi qu'on le voit, p. 14, quatre angevins valaient seulement trois tournois.

PIÈCES JUSTIFICATIYES. 113

Bulle du Pape contre les faux-monnoyeurs et contre les princes qui contrefaisaient les monnaies du roi de France.

CLEMENS episcorus, servus servorum Dei, 14 perpetuam rei memoriam. Prodiens quasi ex adipe iniquitatis multorum sceleratoram funesta cupidilas eos in perniciem præcipitare conatur, dun sequi miscrabilem ejus ingluviem, satietatis nescientem moderamina, non verenlur : ipsi etenim lurpium lucrorum se fecibus immergentes ambitiosis nexibus involvuntur, dei timorem damnabili cæcitate postponunt , et quasi ambolantes in tenebris non vitant excidia personarum. Nuper si quidem ad nostri Apostolatüs auditum multorum relatio fide digna perduxit, quod nonnulli, nullam habentes auctoritatem jure, vel consuetudine , seu privilegio, faciendi monetam , falsam monetam cudunt et fabricant in regno Franciæ et locis circumvicinis. Alii ver monetam fabricatam sub vero signo carissimi in Christo filii nostri Philippi, Regis Francorum illustris, studiosè depravant; et ex hoc cadit à suo recto pondere : quam plures etiam , in locis circumvicinis, quibus de jure, aut consuetudine, seu privilegio jus competit fabricandi monetam , signum proprium monetæ Regiæ monetæ suæ quam fabricant imprimere seu insculpere moliuntur ; ejusdem quantitatis, et rotunditatis et litterarum figuræ quam habet moneta Regia, monelæ suæ qua fabricant, quantum possunt similiüs, speciem et formam insculpunt, constituunt et imponunt ; et quamvis moneta prædicta eorum , ad usurpatam similitudinem perducta , defficiat à justo pondere argenti et solito in regià monetâ, et more et consuetudine observato, simplices tamen et populaires personæ, non habentes inter monetas tantæ similitodinis peritiam discernendi, falluntur quotidie eà occasione in usu monetarum, recipientes monelas falsas pro veris. Sunt et alii qui scienter falsas monetas extra regnum prædictum emunt , et posteà infra regnum ipsum eas portant, vendunt, et expendunt. Nos 1G1TUR, attendentes quod idem falsarii et fabricatores monetarum talium et emptores

prædicti per hoc se dignos maledictione constitnunt , eos qui, ut præmittitur, præmissa moliri, aut fabricare, aut emerc, vel portare ad regnum prædictum scienter præsumpserint, excommunicationis sententià innodamus, absolutione prædictorum nobis et successoribus nosiris, præterquam in mortis articulo, reservatà. Nulli erg omninà hominum liceat hanc paginam nostræ innodationis et reservationis infringere, vel ei ausu temerario contraire. Si quis autem hoc attentare præsumpserit, indignationem omnipotentis Dei et beatorum Petri et Panli, Apostolorum ejus, se noverit incursurum. Datum Tholosæ, XI. Calendas Januarii, Pontificatàs nostri anno quarto. — BoizarD , Traité des Monnaïes, p.366. — Le BLanc, p. 195.

Page 1