V ^. DE MULIERE QUI SE CUM SERVO SUO COPULAÏ
1 . Si quis^ mulier qui cum servo suo in conjugio copulaverit, omnes res suas fiscus adquirat' et illa aspellis faciat^.
2. Si quis de parentibus eumS occident, nuilus mortem illius nec parentes nec fiscus^ nullatenus ^ requiratur. Servus ille'' pessima truciatu^ ponatur, hoc est in°* rota mittatur. Et vero muliere'* ipsius de parentibus aut qua;libet panem aut hospitalem dederit, solides xv culpabilis judicetur.
VI °. DE CONCILIATORIBUSP^"''.
1. Si quis filium aut filiarii alienam extra consilio ^î parentum in conjugio copulandum consiliaverit et ei fuerit adprobatum , et parentes" exinde aliquid damnati fuerint^ aut certe raptores* vel convivas conciliatores fuerint, morte damnentur, et res ipserum fiscus adquirat " ''°^.
2. Raptores vero, qued in anteriorem legem scriptum est^, amplius non y damnentur '^^.
VII ^ DE MULIERE VIDUA QUI SE AD ALIUM MARITUM DONARE ^^ VOLUERIT ^^*^.
1. Si quis mulier vidua pest^^ mortem mariti sui ad alterum marito dare*^^ voluerit, prius^*^ qui eam accipere voluerit, reibus^^ secundum
' Ce titre n'est point dans B. — ^ Est le Lxxii dans B. — ° b copulaverit. — "^ b qaa. — " b atquerat. — B aspellias fa. — ^ b si (juis eam. — "^ b fdius. — ' manque dans b. — "" b vero. — ' b pœna. — " B hoc est ut in. — " B mulier vero. — " Est le Lxxiii dans B. — ^ b consiliatorihas. — "^ b consilium. — ' B prohatis. — ' hfaerit. — ' b rapta res. — ' B adtfuiratur. — " b anteriore scriptum est. — ^ b omet non. — ' Est le Lxxiv dans b. — '" b mulierem viduam qui se ad alio marito dure. — '"'' B si quis nmlierem posi. — " B altero marito se dure. — '*'' b primas. — *■' b rehus.
GAPITA EXTRAVAGANTIA. 331
legem donet^^^ : et postea mulier, si de anteriore marito fdios* habet, parentes infantes'^ suorum consiliare^, et si in dotis xxv solidos accepit^, III solidos achasium^ parentibus qui proximiores sunt marito defuncto donet^^^ : boc est ^ si pater aut mater desunt, frater defuncti^ aut certe nepus fratris senioris^ filius, ipsis acbasius debetur\ Et si isti non fuerint, tune in mallo, judici, boc est comité aut grafione'' ^^^, roget de eam^ in verbum régis mittat et achasium™ quem parentibus mortui cbariti" dare debuerant, parti fisci adquirat". Si vero lxiii solidos in dotis accipiat, solidos vi in acbiumP dentur; boc est v per decinus'î solidus singuli in acbasium"" debentur\ Sic tamen ut doteni quem anterior * maritus dédit, fdiis suis post obitum matris sine uUum consorcium^ sibi vendicent ac défendant : de qua dotem" mater nec venderey nec donare praesummat. Certe si mulier de anteriore'' marito filios non habuerit, et cum dote sua ad alias nuptias ambulare voluerit, [sicutj^^ superius diximus, achasium'^^ donet. Et sic postea scamno cooperiat et lecto cum lectaria'^*^ omet; et ante viiii testes parentibus defuncti*^*^ invitât^ et dicat : Omnis^ mihi testes scitis^^ quia et achasium^^ dedi ut pacem habeam pareritam et lectum stratum et lectaria condigna et scamno coperto^ et cathedras quœ de casa patris mei exhibai, hic demitto^^. Et hoc liceat cum duas partes dotis *^ sui alio™™ se dare "^'^ marito. Si vero istud non fecerit, duas partes dotis perdat, et insuper fisco solidos lxiii culpabilis judicetur.
2. De puellas militurias vel litas bœc lex medietate servetur*^"'^*.
VIII PP. DE vmis QUI alias ducunt uxores ''^^. 1 . Si quis uxorem amiserit^i et aliam " habere voluerit^ dotem quem
* B infantes. — ^ a infantum. — "^ b ajoute debent. — '' b accipit. — ' b adesiam. — ' b omet hoc est.
— ^ B omet desunt, frater dejuncii. — '' sfratres seniores. — ' b adesium débet. — * b comiti aut grajioni.
— ' B omet eam. — " b hacesiam. — " b écrit avec raison maritù — ° b adquiraiur. — ^ h solidos /// adesium. — ' B decinos, et en correction, decenos. — ' b adhesiam. — ' b débit, et en correction, débet.
— * B anteriorem. — "^ b ullam consortiam. — ^ b , en correction , dote. — ^ b venderit, et en correction , vendet. — " b anteriorem. — '" J'ai ajouté ce mot d'après B. — ^^ b adesium. — " b letaria, et en correction lectaria. — *'' b dejuucti marito. — " B invitare débet. — " Bomnes. — ^^ usitis. - '"'' b quœ adhesium,
— " B cooperto. — " b dimito. — " b dotes, et en correction, dotis. — """ b in alio. — °'' b sedere. — '"' b omet ce second paragraphe. — '"'' Est le lxxv dans b. — *" b admixerit. — " b alium.
332 CAPITA EXTRAVAGANTIA.
primarie' uxorem*' dédit, secunda ei donare*^ non licet, sic*^ tamen adhuc filii parvoli sunt, usque ad perfectam œtatem res uxores anteriores vel dotis caute*' liceat judicare : sic vero de has^ nec vendere» nec donare praesummat.
2. Si vero de anteriorem uxorem filios nonhabuerit, parentes qui proximiores sunt mulieris^ defuncti, duas partes dotis recolîgant ^ '^^ et duos lectaria demittant^, dua scamna coperta, duo cathedras^ : quod si istud non fecerint™, tertia sola de dote recoligant; tamen" si per adfatinius° antea non cromaverintP ^^'.
IX <î. DE HOMINEM INTER DUAS VILLAS OCCISUM*^ ''^*.
Sicut adsolet* homo juxta villa aut inter duas villas proximas sibi vicinasfuerit interfectus, ut homicida* illa non appareat^ sic débet judex, hoc est'' comis aut grafio^^^, ad locoy accedere et ibi cornu^ sonare débet. Et si [ venerit qui corpus cognoscit occisi , sic parentibus in notitia ponatur. Si vero]^'' non venerit qui corpus cognoscat^^, tune vicini illi in quorum'^ campo vel exitum corpus inventum^'^ est, débet facere bargo** V pedes in altum, et prœsentia ^^ judicis levare corpus ^^''. Et débet judex nuntiare et dicere : Homo iste in vestro agro vel in vestibulum est occisas ; contestor ut usque septem noctes^^ non reponatar^^\ et de homicidium istud vos admallo^\ ut in mallo proximo veniatis, et vobis de lege dicatur quod observare debeatis ^^. Tune vicini illi quibus nunciatur a judice ^^ ante XL noctes, qui"""" meliores'^^ sunt cum sexaginos quinos"" se exuenf" quod nec occidissent pp nec sciant qui occidissenti'ï; minoflidis vero quinos dinos" juratores douent, qui** ut superius diximus, id est qui jurant "''^^. Si istud ante xl noctes non fecerint^^ [noverint se personam
' B primaria. — "^ B uxor, ei, et en correction , uxori. — " dotare. — '^ & si. — '^ b causa. — ' b ut eus.
— * B vinderit, et en correction , vinderet. — "^ b muliercs. — ' b recoUegat. — ^ het sua lectaria dimittant et.
— ' B duos scamnos coopertos et duas cathedras. — '" cfecerit. — " b tertia sola dote recoUegant et tamen.
— ° B adjacimus. — ^ B omet ce mot. — ' Est le Lxxvi dans b. — ' b hoinine i. d. v. occiso. — ' b sicat adsalit, et en correction, si (fuis ad sallitus. — ' b homicidia. — "^ B non apparuerit. — ^ b ut hoc est. — ^ B ad locum. — ' B comos. — " Ce qui est entre crochets manque dans, les deux manuscrits , et je l'ai admis d'après celui de Wolfenbûttel. — '"'' b agnoscat. — " b cujus. — '^'^ b inventus. — '" b batco. — " B et in prœsentia. — ^^ b vos que septem noctes. ' — *"'' reponalis. — " B vestrium, et en correction, istum ad mallum vos manneo. — '''' B vos docatar, el en correction , dicetur, qaod observare dehctis. — " B ad judicem. — """ b nociis quœ. — " ' b scx annos quinos. — '^ a omet se. — ^^ B excdseril. — '''' b oceisisseril.
— " B denos. — " B quod. — " E qnœrenl. — ^' njecerunl.
GAPITA EXTRAVAGANTIA. 333
mortui requirent! satisfacere ] ^. Si vero jurant quod superius diximus et semper^ sacramentum idoniaverint*^, nulla conpositio ^ eis requiratur.
X*'. DE PIGNORIBUS^"'^'.
Si quis debitorem suum per ignorantiam sine judice ''^^ pignoraverit antequam eum nesti canthe chigio, hoc est accusante, et debitum perdat ; et insuper si maie pignoraverit, cum legeS conponat, hoc est capitale *' reddat, et solidos xv culpabilis judicetur^
XI ^. DE MULIERE CESA VEL EXCAPILATA * '^^^.
1 ^^*'. Si quis [mulierem]™ excapillaverit , ut ei° abonnis" ad terraP cadat, solidos xv culpabilis judicetur.
2^^^. Si vero vitam suam solverit ut capilli in scapulam'^ suam tangant, XXX solidos culpabilis judicetur.
3''^*. Si servus"" mulierem ingenuam perçussent aut excapillaverit , aut manum perdat, aut sojidos v* reddat.
4'^^. Si quis mulierem ingenuam prignantem in ventre aut in renis perçussent pugno aut calcem, et ei pecus non excuciat, et illa propter hoc gravata fuerit quasi usque ad mortem, ce solidos culpabilis judicetur.
5'"*. Si quis vero pecus mortuum excusserit, et ipsa evaserit, dc solidos culpabilis judicetur.
6. Si vero ipsa mulier propterea'^mortua fuerit, dcccc solidos culpabilis judicetur^.
7. Si vero mulieri* qui mortua est pro aliqua causa in verbum^ régis missa est, mcc solidos culpabilis judicetur.
8. Si vero infans puella est qui^ excutetur^^, mmcccc solidos ^'^ conponat.
* A porte sed persona mortai satisfdcere; B n'fest pas moins inexact : j'ai suivi le manuscrit de Wolfenbùttel. — ^ Il faut évidemment se per: b porte et rem quod. — ° B œdomaverint , et en correction, œdomiuverint. — "^ b omet compositio. — ■ * Est le lxxvii dans B. — ^ b pignatoribus. — ^ b omet les huit mots précédents. — *" B capud. — ' b componat.' — ^ Est le lxxviii dans b. — ' b capillata, -— *" J'ai ajouté ce mot d'après B. — ° B eam. — ° B ohpinis. — ■ ^ B terram. — "^ û in capulam. — ' B si quis servus. — ' B omet V. — ' B propter hoc. — ' B componat. — ^ B mulier, — • ^ b veibo. — ' manque dans b. — " B excussitur.
334 GAPITA EXTRAVAGANTIA.
9. Haec lex' de militunias^ vel letas^ Romanas^ in medietate convenit observare '^^^.
10. Si quis^ ancillae pecus mortuum excusserit, spulicella^ fuerit, LXiii solides conponat similiter et dinarium unum. Si vero ancilla ipsa celararia? aut genicium domini sui tenuerit, c solides et dinarium pro ipsa componatur^.
