XVII. Lex Voconia. (Testamentaria
(A. R. 888. Av. J.-C. 469.)
Ce fut à Marcus Caton que Ton dut l'initiative d'une Loi Voconia, qui s'occupe de l'hérédité des femmes, et aussi qui, dans les dispositions finales qui la composent, s'oppose à ce qu'un légataire particulier pût recevoir plus que l'héritier lui-même. Aulu-Gèle met dans la bouche de M. Caton les paroles suivantes : « Principiô nobis mulier magnam dotem attulit. Tum magnam pecuniam recipit, quam in viri poteslate non committit ; eam pecuniam viro dat mutuam : postea ubi ira ta facta est, servum recepticium sectari atquè flagitare virum jubet. » Cette loi eut pour objet de permettre de léguer en faveur des femmes. La tradition des legs se faisait presque toujours par fidéi-commis. Cicéron explique en ces termes le mécanisme résultant de cette loi : « Si te amicus tuus moriens rogaverit ut haereditatem reddas suae filiœ, quid faciès? tu qui dem reddas. » C'était un moyen de remédier à l'interdiction légale d'instituer des femmes héritières.
Justinien fait, en outre, mention des autres dispositions de la Loi Voconia, laquelle défendait que l'on favorisât un légataire plus que l'héritier. C'est
par la combinaison de cette Loi Voconia et de la Loi Furia que Ton arriva à déduire le calcul légitime de la Loi Falcidia.
XVIII. Lex Màmiuà (sive Manilia Roscia, siveFabia, de finibus).
(A. R. 589. Av. J. C. 165; ou bien A. R. 5i5. Av. J.-C. 259.)
On croit généralement que cette loi est un plébiscite. On en a retrouvé le texte, que nous croyons devoir publier, à raison de, son importance :
« Quae colonia hâc lege deducta quod ve municipium, préfecture, forum, conciliabulum constitulum erit, qui ager intrà fines eorum erit , qui termini in eo agro statuli erunt, quo in loco terminus non ex slabit in eo loco is cujus ager erit, terminum reslituendum curato : ut que rectè factum esse velit, idque magistratus qui in eà coloniâ, municipio, praefecturà, foro, conciliabulo jure dicundo prseerit, facito, ut fiât.
» Qui limites decumani , qui hâc lege deducti erunl , quaecunquè fossae limites in eo agro erunt, qui ager hàc lege datus adsignatus erit, ne quis eos limites decumanos , ne obseptos, neve quid eis im-
mobilitum, neve quid ibi positum habeto, neve eos arato, neve eas fossas obtura to, neve quis sœpito, quo minus suo itinere aqua ire fluere possit. Si quis adversus ea quid fecerit, in quorum agro id factum erit, dare damnas esto : pecuniœ que qui volet petitio hàc lege esto.
» Qui hâc lege Coloniam deduxerit, municipium, prsefecturam , forum, conciliabulum constituent, in eo agro, qui ager intrà fines ejus colonise, municipii, fori, conciliabuli, prœfectura erit, limites decumani que ut fiant, termini que statuantur, curato : qui que fines ità statuent, si fines eorum sunt, dùm ne extra agrum colonicum, territorium ut fines ducat : Qui que termini hâc lege statuti erunt, ne quis quem eorum eicito, neve loco moveto, sciens dolo malo, H. S. XXV in publicum eorum quorum intrà fines is ager erit, dare damnas esto, de que eâ re curatoris* qui hàc lege erit, juridictio, reciperatorumquè datio addictio esto. Gum curator hàc lege non erit, tune quicunquè magistratus in eâ colonià ,, municipio, praefecturà, foro, conciliabulo juredicundo praeerit, ejus magistratus de eà re juridictio , juridicis que datio addictio esto : in que eam rem is qui hâc lege judicium dederit , testibus publiée duntaxat in res singulas X denuntiandi potestatem facito, ità ut è re publicà fide que suâ videbitur. Et si is, undè
eà pecuoia pelila erit , condamnants erit, eam pecuoiam ab eo, deve bonis ejos, primo qaoqoè tempore exigito, ejusquè pecuni&quod receplam erit, partem dimidiam ei cujus unius opéra , maxime is condemnatus erit, partem dimidiam in publicum redigito. Quo ex loco terminus aberit , si quis in eam locum terminam restituera volet, sine suà fraude liceto facere : neve quid, cui is ob eam rem hâc lege damnas esto. »