IS 1IAU>0NAT

ai Ufiivenitas totam rem quibasdam selectis ?liis comitteret, qui Tiderent qiiibii3 modis nobis esset cura Universitate vivendum, qutqiie loto nîBgotto considerato , ooncîlio Univ^rsitatis referrent suam judicium. Durante hac deliberatione rector ille Theologas magistratum deponit» accepitqiie succenorem medicins quemd^nn studiosum, priore illo ut profi»sione» îta animo ab instituto nostro longe remotiorem. Ad hune ubî ddecti viri suum judicium retulîssentquo nos recipiendos pronuntîabant, nostrosque fratres ad gradua» ant gratis tanquam pauperes, aut mîaimis saltem impensis, ille a suis roedicis, qui plerique omnes nobis tenulter favent, instigatus, nostruro libellum rejecit. Quœres ut nobis favoris^ et ita illi invidiœ plurimum peperit , qui tam justa petentes rejecisset.

Nos tune prfmum classes ordinarias instruximus , audentius adversum hffic mala euntes. Ad nostras pnelectiones cum muiti ex aliis eoU^is confluèrent, nec possent a nd)is per primarios collegionim probiberi, rursus celebrata sunt varia comitia hoc mense contra dos, ibiqueetsi non eisdem vocibus (pari enim et non dissimili afRaetu cum IQlsqui olim Ghristi gloriffi invidebant)) contra nos damatum est: Videiis quia nihil proficimus : eœe mundi» Mm post eos abit. IlUc igitur ab omnibus in eam sententiam est itum , nos esse coram senatu conveniendosnobiscumqne esse jure agendum. Verum-cum nihil penitos habeant quod in senatu nobis objicere.queant, rem différant, nos intérim pmnibus modis in invidiam et contemptum adducere conantes. Nam contra nos satyrœ scribuntur tura gaUicœ, tum latins, argnmentum sumus dedamationum pueriiium. Parabantur in duobus coU^iis Gomoadi» et tragoediœ (quamquam ego non intdligam qno pacto objecta humilitas Jesuttarum cothurno tragico couTenire possit) , res in proçinctu erat, tum ecce tibi procuraUïr regius qui ad se. vocat istorum collegiorum gymnasiarchas, eosque gi-aviter increpat quod sinceritatis christianae, quae longissime a veteris oomœdiœ licentia et maledicendi rabie abesset, obliti, immérités nos imo de republica optime merentes contra civîlitatem et tranquillKatem etiam publicam traducerent. Quo sane focto satis ostenderent se non studia disciplinœ publics in hac Universitate conservandœ, ut ipsi videri volunt,-sed aliis causis non satis. honestis contra Jesuitas moveri : irent itaque et sua illa proscenfa atque theatra jam extructa demolirentur, fore alioqui nt ipse cujus interest videre ne mali quidlibet in hac republica contra bonos liceat , id vd ipsisinvitis efOciendum curaret. Paruerunt IIU tametsi inviti. Gttterum nos procuratori regio, etsi alias fréquenter sumus locuti, ei de hoc negotio ne verbum quidem fecimus unquam, nec eramos etiam facturi :

PIÈCES iCSTlFIGÀTlYES. ÔlS

cum hac adversàriorum maledicentia, prêter patientiœ meritum, plurimum commendalionis etiam favoris atque coâiinendalionisapudomnes bono^nobis acquiratar. Eoque modo fit, Deo nobis omnia in bonum converlcate, ui adversaiùi noQtrum nooieii penitus obfuscare niteotes, Qostrum insUtulum maxime illustrent. Videmur , Ghristo adjuvante , paulatim invidiam superare , quam tandem nos plane vrcturos speramus, modo Y. R. et suorum sacriûciis et oralionibus juVemur.

De cardinale, quod riimoribus apud eos jactabatur, non fuit omnino fitlsum. Evasit ille salvus cessitque malignantium furori, quœ ejus patientia et régi postea et bonis omnibus eo magis probatur quo illifiicilias fuissel injuriam egregie ulcisci, ni privatam causam publicae utilîtati posthabuisset 9 majorisque publicam tranquillitatem sua injuria sestimasset. Nibil unquam in vita sua gessii iu republica quod majorem sibi glorîam pepererit, quam quod ne mala in boc regno vix dam bene sopitaresuscitarety tam atroci accepta ù^uplapatientissimemalorum infàmis cesserit. Timuit postea hœe urbs , quod multi advei'sariorum armati undique huic confluèrent , sed rea ad regem delata efiecit at litteris ad adversarios delatis eos bine minis etiam per eam interpositls abigerent.

Hic igitur sumus extra non solum periculum; sed etiam timorem periculi, niai aliud denuo suboriatur quam possamus suspicari. Révérend. D. Gomissarius bine Tolosam est profectos, illic bac quadragesima condonatums y qnem universis sacrificiis et orationibus comendamus, una cum toto nostro GoUegio Parisiensi. Si qui isthic sint qui sues cupiant bac «tudiorum gratia mittere, sumus pro more nostne Societatis operam nosiram illis impendereparati, alimus nunc convictores. — Salaletis nostro nomine quotquot vobiscum Domino serviunt/Ludovîcus et Antonitts cum Rev. Pâtre comissario sont profecti.

Vale, mi Pater in Ghristo, R. Y. servus in Ghristo

Edmundus Hayos Scotus raptim Parisiis, idib.

fd>r. iS64. Si vel non tam multa, vel non tam bene quam volebatis scripserimus parcite quianegotiaimpediant {Extrait de Du Boulay, t. Yl, p. 589-590.)

AMOD. K^* F. mnomno hatau, ticauo «inbau McnTiTis,

p. BOMOlUMn lAVOI.

JRS.

Admodom bivbudidb Patbi^, Pax ChriHù

Lugdano in AlTeraiam profectua rain tieai a Y. ft. mibi |»rwcripitim Aiit; ao primum Billomi alîqaandiu oommoratoa Manriacttin me cou* tttli. Repart illud ooll^am aient et BiUomeùaey qnod ad dlicipliBain domeaticam atUnet, aatia beoe eonstlitttiiiiii adeo ut non judicarem mihi illicdiutîua luareDdum ; aed Itntmii oonatitatîa iiaqosneoefaaria ▼idebantur» Billomum redii , urgente me hyeroe qam Jam tum in montibua salis aapera erat. Noatri Maurfaeanaes partim sua pecnnia, partim bénéficie oppidanonmi,pnMUumqaoddam non procul aboppido aoqiUsierunty in que edendo cum fratrea noatri magis oceuparentnr quam decebat, dixi rectori ni impoalenim aut condaœreC operarioa ad oolendum prfidium, aut aiicui rualieo looarai qui flructua annoea persolveret. Id feci tum quia aliqui ex nostris dicerent se nimis diatrahi iUia curis et impediri ab offlclia qn» noatm Sodetetia annt magis propria» tum etiam quiamemoressem éententisB Y. R. cnm hicloqne* remur de pnsdio subnrbano ooemendo pro GoUegloPariaiensi : dicdiel enim tuno fi. Y. Deum non esse nobiacom in bqjoamodi negoUia, ad qufi nimirum non essemna ab iilo vocafi. Getemm talde me aedi- &arunt nostri Mauriacenses» et muHum in Domino aum ab illia conaolatus. Nam in looo deserto et pamm accommodato, si SBdificia apectea, et pamm amœno si eœlum et aerem, degmii non solum Kbenter, aed hilariter, et cum fnictu quantum patitar hominum infinequentia.

Billomum rediena, quantum patiebatur temporiabrevitea, statum illius collegU penitius introspexi. Etquod ad diaotpUnam domeaticam attinet coUegium satia bene babet^neqne ndiua fortaase unquam iiabuit) etiam tempore Patria Antonii dlrectoris. Sed qnod ad cxisti* mationem apud externes attinet et scbolas, non nihil eî diaoesaerat» nam scholœ per magnam partem anni superioris propemodum yacu» eranty et qui mala volebant coll^o nostro audaciores ea re facti cœperant nostris molestiores esse solito. Utrumque malum spero brevi diligentia et prudentia P. Odonii reparandum , qui cum tôt! illi populo sit gratus, tum episoopo claromontano est gratissimus« Nam episcopus, Billomum ingressus, nostrum coUegtum invisiti

PIÈCES IWTIFICiLTIVES. ' 615

ttbi cum P. Odone de controtenia inter nos et iiMum salis moUis contth lit, euinque rogavit ut an*epta a nobis anctoritate ineundi ooncordfam rem secum finiret; noUe enim se nobiscam babere controversiani) quoB cupit foTere ut filios et tueri tanquam bomines quorum opéra ipsi maxime necessaria est. Nos beri accepimus litleras a P. Odone deeare, etjam'cogitamus cum oonsilio P. Pontii de conditioriibui episcopo proponendtSy quas una euro potestate mittemus ad P. Odonem. Scribit et P. Odo prélatum esse yalde bonum et huiâanum, et Talde animatam ad reformandam suam dioBcesim, et quod bacteons nobis» cum ^erit summo Jure, non ab ipso profectum fuisse , eed ab aliis quibusdam qui sub umbra episcopi nobis conabantur extorquere tenditionem agrorum quos in Alyemia babemus. Itaque spero fore fer Oei Teniam ut sine nostro detrimento gratta inter nos et tlium bona sarciatur. *

Ad reparandum damnum scbolamm Billomensium » prsster pmoe* ptoressatiscommodosquosJambincmitto^magistrumTbomamScotum) qui ante me yenerat Lutetiam, in locum deftmeti P. Jacobi Silvestri, ut rillic agat pnefèctum siudiorum, et si <^U8 sit aliquid pralegat. Erit 4Ui eoUegiOy ut spero, yalde utilis et quia doctus est et acutus, et quia est bonus filius ad quodcumque paratus. Quseso Y. R. mittat ad P. Odonem patentes lltteras sui rectoratus ut poesit majori cum fructu ei coilegio pneesse, cui regendo, meo judicio, yalde aptus est.

Billomo discedens Lutetiam quam potui maiiniis iUneribus ccmtendiy suspicatus quod rei erat, fore ut negotium Gombii non expediretur ante meum adTentum^ de quo tamen Lugduno ad Parisienses scripseram. Itaque Lutetiam appuii ipso Die S. Dyonisti hora tertia post merft^ diem , et quamprimum potui pecuniam curavi pro nostra rata UUus summae quam a trapeieta romano accepimus , eamque pecuniam ab bine quindecim diebus Lugdunum transmisi ad P. PosseTinum; ita enim con?enerat inter nos.

* Yeniendo Lutetiam, cum Nivers» essem, Tidi iliud eollegium, locum et SMlificia qun 111"^ dux Societati destinavit et ad quœ videnda secum duxerat Lugduno P. Glandium, quem credo scripsisse ad Y. R. ea dere. Si dux apud tos instet denuo pro eo coilegio redpiendo, videtur omnibus modis acoeptandum maxime, quod Metense non sit habitunim successum, neque Rotbomagense, non etiam Pictayiense^ etnecesseait nos deducere aliquam coloniam, etiam si non valde abundemuspersonis qui prosint. Nam coliegia nostra omnia siudimii fi uofHiis plenasunt. Imo Collegiuro Parisiense redundat fortassis ad decem pertonamm

616 HAUMMUT,

«Itim Joiliim BnoMToni^ ei malti sont per Dei giHtem qui radpi copittiit. Itaque et quia habitalio Nivenitiisis nottris mîbiis jam propemodam ett acoommodata, et qaia fiindatio pro iO penonia salii ampla est et promptos animiis ducU ad bene merendum de nobû; et ^ia cupit coUegio soo principîain dari quamprimum^ ildaitttar in Domino omnino expedire nt coll^ginm illnd aoceptètor. Pro redon daUmus P. Garolam Sageriam, et ejos loeo pnefidemns magistniiB P. LDhieroin. Ministnun et aikn aun Dei gratia reperi^nas, nbi Y.R. admiaerit ad sacerdotium qooi hic dignoa jodicanmt P. Rector et alii conaidtorea. Rogamus V.R. utdehaciaadnoaqaamdtisBîmereNribat, ut nallam oocasioneai omittamos.

De P. Carok) Sagerio, Yidetnr Patriku qai hk sont yocandiim eae ad profenioneiii 4 Totonmiy quia dia in Societate labora^t, et est bonus vir. Gondonator satis ttiagni nominis, etian) Lutetiae, in litteris grsBds et latinîs prolw doctus , qnas professos est multo tempore, tom hic, tum Billomi. Hic docoit unum cursom in phîlosopliiay et jam totos quatuor annos audivit tbeologîam.

Valde laborat hsec provînda penuria saoerdotnm , et proinde rogo iterum V. R. ut hoc n^^otium de promoTendis ad piesbyteratom quamprimum expédiât.

Magister Petros de B^oribus hic leglt in magna freqnentia; habet enim plus minus trecentos auditores. Si ille débet promoveri ad prasbyteratum , neoesse est habeat dimissoriales vd brève a S. P<mtifîce ad quemcumque episcopom catholicum. Islas litteras copimus etiam quamprimum mitti , quia noUet ipsum, ut opinor, sacris inttiari nid •finito primo anno cursus. Eril, credo« huic coilegio omamentoet toti hnic nniverdtati utilis.

• Heri venit ad nos Gomoletus recreatus ex morbo in quem Logduni inciderat.

De GoU^io Virdunensi non habeo quod scribam in presentiaram, nid quod oporteat cum tempore, et forte quamprimum j illi coUegio pro* Tidere de rectore, quod P. Ludovlcus cum propter infirmaro Taletndinem, tum propter alias rationes, ei muneri non posât satisfkom. Deus, credo, juvabit nos ut aliquem inTaiiamusei muneri aptum. '

De hoc coUegio Parisiensi non aliud dicam quam prius- dixi V. R* esse hic viddioet quam maiimam occasionem bene meraidi de populo christiano per totam fere Europam ; et Deum hic cœpisse per sodetatem tngens quoddam opus quod in dies Tidetur promovere. Det ille nobis pro sua misericordia spiritum nostri Instituti , ut in ftindamento

PliCBS lOSTinCATIVES. 617

homilttatis et simpUeitatis consolidatt, tuti siœos ab insidiis inimld anti* qui illius peceatoris et pnepositimortis , cujcM yoluntati non traduntur nisi quibus ipae prius sinulitudinem voluntatis nue perwiaserit ; hoc est, 8nperi>iam, invidiam et SBmulatlonem. Si itaque fuerit în nobis hamtU^ tas 9 ïnutua chantas et unio voluntatum , tutl erimus ab ejus insidiis , et hoc opus, Deo ftivente, multum promovebimus. Ikec autem bona ut nobis donentur rogamus V. R. ut sanctis sacrtficiis et oralionibus et suiiKet aliorum nos apud Deum commendet. Vale^ admodum R^ Pater. V. R.

Servtts in Domino 9

Edmurdus Hayus.

Lutetiœ Parisioramy 30 octobris itFIi.

Imminet Francis sicut et caeteribus reglonibus famés y aut oerte magna jcan tas annonas , et proinde toti in hoc sumus at tempestive huic éoUegiO provideatur de Tino et tritico « yt jam ex aliqua parte negotium confectum est, accepta pecunia a Trapesitis ad intérim ut Yocant.

anSTOLà p. BDNUIfDI HATI| DATA PABISUSULTIMOFEBaVABn 1574, AD K, P. BV* KERCCKIAliUll, SOCIKTATIS JESU «mEKALEM.

ÂDMODOM REVBRSNDB PaTEB,

Paa Christi.

Avide expectabamus hestemo die tabellarium romanum, sed is, ut ▼ideo , impeditus est asperitate frigoris et difficultate itineris propter nives. Itaque cum nihil acceperim a Vestra Patemitate post eas litteras, quas 15^ abhinc die misi, nunc scribam ea tantum quae mihi sunt proponenda. Ac primum sciât Y. P. Illustrissimum cardihaiem Lotharingiim superioribus diebus P. Emundum , P. Maidonatum et me ad se Yocasse» in cubiculo qnodam secretiori, quod est in ledibus S. Dionysii : nobis sevocatis primum denuo ezposuisse rationem çonsilii sui de suo 4X>llegio Lotharingico, cur hoc anno distulerit illud auspicari. Summa rei fuit , dedissse se ^iscopo Virdunensi (cum hic esset ante pancos dies) negotium ut iret Pontero Mutionis, quolococoUegium.erigendum est; et illic executioni mandaret litteras pontifids et quidquid obten* tum erat in curia Romana pro collegii erectione. Mihi vero prœcepit ut a P. y. peterem ex nostris aliquem arehitectum non imperituro, et qui sciret cediOda yd nondum extructa nostris usibu9 componere , tel Jam

extrada apfare. Hune capit ^el mecani , yà corn alto, si V. P. ipfdêbilur, ad se Remos yenire post ferlas paschaies , ut una cum iUo in Lotbaringiam ^ficiscamur, et présentes delineemus totam machlnaiB ndium, sive a fundamentis extruendarum , siTe reparaodanun et antlquis , etc. Atque ita yix video quomodo in bac parte illi aalisfieri queat niai P. V. ex tôt fratribus quos Romae babemus , aut certe per Italiam» aiiquem impensis ipaius cardinalis ad noa nitlat; qnody at Tideo, maxime cupît ; existiraabitque , si boe fiât , non minorem baberi sni rationem quais si collegio jam extructo provideretur de preBcq>t0re aiiquo egregio pbilosopbi» vel grammaticte. V. P. novit principis ingenium , qui in omnibus rébus , quoad potest y perfectionem requirit. Adde etiam quod pro sua prudenlia facile pr»videt se arcbitecti imperitia posse multipliciter et cum magno incommodo Societatis in aedificiis errare , deinde impensas ftu^ere minime neccssarias , quod maxime nollet.

Quod attinet ad principlum exercitiorum in suo coQegIo, dixit nobis diserte magnopere se cupere uti exercitia auspicarentur ineunte octobri; sed ita dixit ut ipsemet videatur desperare istud fieri posse, cum nihîl adbuc cœptum sit de aediticiis. Addidit pi-œterea, quod raibi valde placuity initie velle se tantum paucos babere pneceptorea, eoeque in hama* nioribus litteris, non in pbilosopbia neque in tbeologia : donec coUegium sic cœptum paulatim acquireret famam pervicinaaregiones; et tune, concurrentibusauditoribus, addendum esse pbilosopbam et postea theologum , aique ita boc collegiam, etsi magnum futurom ait, non tàmen opprimel nos sua mole staiim initie, sed expectabit commoditatem Societatis. Dixit prseterea se.ita babtturum rationem ccmstitutienum Societatis, ut in nulle nos gravaret, et penitus liberaret noa a convictoribus, excepta superintendentia, quam vellet nobis dare qoalem vellemus, et cum eaautboritatequam vdlemus. Et bœc de ooUegio ipsius.

In gratiam tanti principis et tam bene de Societate et rdigione meriti; addo sequentia. Secundum quod nobiscum tractavit, fuit éa noviciatu aiiquo in&tituendo in bis regionibus, ubi nibil aliud ageretur. Et magna sane bumanitate sibi esse quaradem rationem juvandi Societatem , si, inquiebat, vos voletis. Res ita se babet. Decanus Ecdeslie Remensis , anle duos menscs moriens , cardinali testamento legavit œdes quas suis impensis extruxerat satis conunodas. Bas cardinalis cupiidare noviliis in usum Societatis, cum duobus miUibus librarum aunui reditus, si placet Vesli*» Pateraitati conditionem aocipere; et

piicES ii^miGATivES. 619

ita stataii dare, ut nullam ezigat oonditionem, niai ut sitibi magister novilioram cam novitio. De tiac re qaoque praecepit ut ad Y. P. 8cri« bereoiy ut possem ipsi referre quid Y. P. sentiret.

Vestra Patemitatis indignais in Ghristo filius ,

£0MUNDU9 Hatvs.

Latette Pariaioram, ulttmo februarii 1S74.

BPISTOLA P. BDM. HATl AD J. P ITERARDUM MBRCORUNUM. ADMODIM RBVBRBhDB PaTBR,

Paon Christi.

Gum Lutetia rediissem Mussipontutn , reperi litteras professoris jaris in hac Universitatequas nostris dederat mitii mittendas, quod crederet me non tam cito redituruin. Earum exemplum cum prœseniibus ad tuam P. mitto;ex quibus facile intelliget magis expedivisse ut id Heret per aliquem qui nostrsp Societatis non esset multis de causis, quas memini me ad Y. P. scripsisse superiori œstate; quarum illa prœcipua esly quod jam poetquam sciunt isti nos non cuperejurisperitos, tam instanter urserunt principem ut hic sint jurîsperiti , ut non conquteverint nisi re perfecla, neque jam consiliis nostris locus ullus reltctus esty quia clare satis ex facto P. Maldonati perspexerunt nos ab ea professione esse aliènes , et ob id nequaquam audiendos esse ut oonsiliarios. tJtut sit^ non parum nobis gratulor liberatis a Cujaeio ; et quamqnam multi non bene acceperint factum P. Maldonati , spero tamen fore per Dei misericordiam, cum teropore, ut sibi nobiscum gratttlentur. Etiam fùtururo spero ut quod a principe decretum est de vocandis aliis doctoribus, Tel non tam cito, vel nunquam exécution! mandetur. Nos quidam per nosipsos impedire non possumus , sed nobiles quidam amici nostri pnecipu» authoritatis facile efficient ut princeps Intelligat quam non expedit.

Intérim inteliigo principem , cum audivisset excusationcm Gujacii; respondisse non credere se Maldonatum ita loquutum esse de hac Academia. Unde facile conjicio fore ut cumprimum nos Tiderit interroget ex nobis rei veritatem. Et tum necesse erit simpliciter exponere veritatemi et una raliones exponere quibus permotus fuerit P. Maldonatus ut Gvâacio diasuaderet profecllonem Lolharnigicam ; atque ita oppoftmie satis sese.oGcasio offerret ut totum dlcamus principi de hoc

no .MàLDONàT,

DagoUo, quod V. P. âd P. Maldonatam flcrîpsU. Id autem cômniode fiel per P. ProvincialeiDy quem in dies jam expectamos, cam ille offidi causa ibit ad salutandum priocipem.

Menie aaginto et sept^abri grassata est pestis satis T^iemeiiter Métis, extinctiSy ut Dobis refertur, multis hiereticis, paucis admodum catholicis. Yriduni trepidatum fuit nonDihil ^ sed sine causa. Hic laboratum est jalio, augustoet septembri dissenterîa. Mortui snnt in nostris sdiolasticis quatuor ad summum. Ejus mali timor principes hinc abegit, quos expectamus ftitura septimana ex castro quodam hic prope in quo degunt.

RenovaTimus stndia nœtra initio hnjus mensis cum magna stadiosorum firequentia, quoram numerus in dies crescit. Aliud in pnesentiarom non occurril nisi ut nos sanctis sacrificiis V. P. multum in Domioo commendemus.