Tome I, page 69, lignes
L'existence de cet Adam, ainsi que celle d'un prétendu Guy, mari d'Agnès, a pour unique preuve le don aux Hospitaliers publié ci-dessus, p. 317, auquel Bourjolly fait ici allusion. Rien dans cette pièce ne permet de penser qu'elle émane d'un Laval. Le ras. 87 de la Bibliothèque de Laval fait de cet Adam non le fils de Hugues, mais le fils de Yves II.
Page 103, lignes 16-21.
Voir p. 14 du Cartulaire de la Couture la charte de fondation d'Auvers-le-Hamon où le nom du fondateur est lu, non plus comme par dom Piolin de Davaseo, mais de Danazeio, ce qui ne
permet pas davantage de considérer Guy II comme auteur de l'acte ; et, en écartant le nom d'Avoise, admis par Y Histoire de l'Eglise du Mans, oblige à une autre identification. L'acte ne porte pas la date 1002.
Page 107, lignes 10-20.
En note nous avons renvoyé au document lui-même publié par dom Piolin. Nous eussions pu aussi indiquer la traduction qui en est donnée par M. La Beauluère à la page 4 de son Saint- Martin. Mais cette traduction est fautive sur plus d'un point. Le texte publié par dom Piolin est défiguré en plusieurs endroits, la liste des témoins, dont les noms ne sont pas tous bien lus, est coupée par une lacune. Nous avons eu la bonne fortune de rencontrer au folio 25 de la Généalogie des Laval (N° 87 de la Bibliothèque de Laval) un texte de l'acte. Nous le donnons ici.
PARTAGE ENTRE GUY DE LAVAL ET LES MOINES DE MARMOUTIER DU PROFIT DES MARCHÉS ET DES FOIRES DE LAVAL.
(Folio 25 du numéro 87 de la Bibliothèque de Laval).
Notum sit omnibus quod Guido de Valle dédit nobis — scilicet monachis Majoris Monasterii — quamdam terrain ad burgum faciendum juxta castrum suum — id est juxta Vallem — cum omnibus consuetudinibus ipsius terras, praater aliquas quas retinuit sibi et quas commemoramus :
Die igitur mercati, quidquid apud Vallem venditum fuerit sive intra Burgum sive extra — prœter panem et carnem mortuam — venditse rei teloneum Guido habebit.
Si autem homo noster (1) vendiderit panem aut carnem mortuam in ipso mercato aut in supradicto Castro Guidonis vel in Burgo ejusdem Gastri, antequam mercatum sit dispersum, habebit inde Guido teloneum. Posquam autem dispersns fuerit et portavertt panem aut carnem mortuam in Castrum vel in Burgum Guidonis et, ibi vendiderit, nihil inde Guido habebit.
1. Notre manuscrit porte non ; bien que avec ce mot l'acte présente un sens parfaitement compréhensible nous rétablissons le mot noster qui nous semble plus logique.
Quod si homines extranei, qui veniunt ad mercatum, hospitati fuerint in nostro Burgo et ibi in vigilia mercati aliquid vendiderint, erit a média die teloneum Guidonis.
Ubicumque Guido habet mercatum, si homines nostri vendidcrint intra banleucam mercati ipsa die mercati dabitur teloneum Guidoni ; aliis autem diebus nobis.
Solo die feriœ, quœ est ad festivitatem sancti Dionisii, omnium quse venduntur sive in Burgo nostro, sive in ahqua terra nostra apud Vallem, teloneum Guido habebit.
De aliis feriis non est ita ; sed si noster homo in eis vendiderit antequam feria dispersa sit dabit teloneum Guidoni ; aliter non.
Si burgenses, vel receptales Guidonis vencliderint in nostro Burgo, Guidonis erit teloneum; similiter, si homines nostri vendiderint ubicumque Guido habebit teloneum venditionis, nobis dabunt teloneum, non Guidoni.
Praster i'erias et mercata, ipsius burgenses vel receptales Guidonis non recipiemus ad habitandum in nostro Burgo, [nisi per licentiam ipsius Guidonis.
Et has quidem consuetudines de nostro Burgo] (1) et de nostris hominibus retinuit sibi Guido ; sed promisit nobis quod non emiteret eas de manu sua ad vellum alium nisi ad nos.
Donavit autem nobis ipse Guido ut in tota terra sua per nullum suum proprium vicarium vel quemlibet alium ministrum suum nostri homines justicientur, sed tantummodo per monachum nostrum nisi forte — quod absit — monachus rectum facere disfugiat ; quod si taie fuerit loris factum de quo oporteat prendere districtum ; nostra erit districtio sive grandis sive parva.
Dédit ctiam omnibus nostris tain monachis quain clericis et laicis de bosco viridi et sicco ad edificandum, coquendum, ad calefaciendum, postremo ad omnia necessaria sua sufiicienter.
Ubicumque Guido habet pedagium dédit nobis illud de nobis hominibus.
1. Les mots entre crochets manquent dans notre manuscrit : nous les empruntons à dom TMolin.
Quod si homo extraneus apportât aliquam rem, quam velit vendere in nostro Burgo, non dabit inde pedagium magis quam si portet illam vendere in Burgum Guidonis.
Prseterea omnes terras, quas jam in suo honore habebamus, idem Guido nobis concessit et omnes consuetudines quas in illis habebat nobis donavit ; similiter qusecumquae res in tota terra sua darentur nobis, aut emerentur a nobis, et res ipsus nobis concessit et omnes consuetudines quas ipse, vel suus hœres, in die qua darentur vel emerentur in illis rébus habuerit nobis donavit — tali tamen pacto ut ipsas res pertineant ad illam nostram obedientiam de Valle et ipsam obedientiam ita tractaret atque sedificaret abbas Majoris Monasterii sicut volet, et secundum voluntatem suam de reditibus ipsius obedientise faceret id est quantum volet ibi relinqueret, quantum volet juberet afferii ad mensam Monasterii, sicut facit de aliis obedientiis.
Dédit etiam nobis ne unquam pedagium sumeretur in ullo loco ex omnibus cujuscumque generis rébus quas per terram suam undecumque nobis adducerentur.
Ista omnia quas Guido nobis fecit pro sua, et suorum parentum et liberorum et conjuguin animabus, concesserunt filii ejus : Hamon, Hildelinda, Agnes, Hildeburgis et Guido et Gervasius.
Hujus rei testes :
De dono Guidonis et de concessu Hamonis et Guidonis :
Fulcodius de Ghemilleo.
Hamelinus, filius Yvonis.
Hubertus juvenis.
Drogo de St0 Dionysio.
Adheletinus, filius Hugonis.
Gonstantius de Genesto.
Garinus de Intramis.
Rotrudis, supradicti Guidonis uxor.
Gauterius, filius ejus.
Odo, filius Yvonis.
Gaufridus de Montemerdoso.
Garnerius, nepos Hermengardis.
Armericus, armiger Guidonis.
Arnoldus, filius Hamelini.
Fulcherius, presbiter.
Quanscelinus, presbiter.
Quanscelinus, seneschalus.
AUro, almiger Hamonis.
Guido, frater ejus.
Robertus de Monte Pironis.
Fulcherius de Asmariolis.
Guido, vicarius.
Osmundus, Richerii tilius.
Liseardus de Erqueneio.
De auctoramento Hildeline :
Hamo, frater ejus.
Hersendis, uxor ejus.
Hugo de Gadurcis.
Eudo, fîlius Quanselini.
Giraldus, cognatus Remundi.
Gauterius de Malo Gampo.
De auctoramento Agnetis :
Guidulfus de Gastello Gonterii.
Guido, fHius Lonneii.
Gaufridus, frater Adelardi.
Isembardus, iilius Hamelini.
De auctoramento Gervasii :
Guido, filius Salomonis de Sabolio.
Robertus, filius Gundini et Gevroniensi.