MONUMENTS HISTORIQUES
BuUe du Pape Innocent II, par laquelle il confère ^n fief à Roger 11 le royaume de Sicile (1139),
iNiroccirrins episcopus serras seirorum Dei, charîssimo in Christo filio, Rogerio, illastri,€t glorioso Siciliae régi, «jusque ha^redibus in perpetunm.
Quos dispeusatio dmni consilii ad regimen et salutem populi ab alto elegit, et prudentia, justitia, aliarumque virtutum décore decenter ornavit , dignum et rationabile est , ^t sponsa Christi, sancta et apostolica romana mater £cclesia affectione sincera diligat , et de sublimibus ad soblimiora promoveat. Manifestas siquidem probatum est argumentis , quod egregiae memoriae strenuus et fidelis miles B. Pétri, Robertus Guiscardus, praedecessor tuus, dux Apuli», magnificos et potentes bostes Ecclesiae TÎriliter expugnavit y et posteritati suae dignum memoria nomen , et imitabile probitatis exemplom reliquit. Pater quoque tuus , illustris recordationis , Rogerius per bellicos sudpres et militaria certamina inimicornm Cbristiani nominis intrepidus extirpator, et Christianae religionis diligens propagaf or , utpote bonus et devotus filius , multimoda obseqnia matri suae S. R> Ë. impertiyit. Unde et praedecessor noster religiosus et prudens papa Honorius nobilitatem tuam de praedicta generositate descendentem ûituitus , plurimum de te speraos, et prudentia orna tum , justitia munitum, atqne
4l8 KONUMENTS '
ad regimen populi te idoneum esse credens, yalde dilexit, et ad altiora provexit.
Nos ergo ejus Testigiis inhaerentes, et de potentia tua ad decorem et utiiitatem sanctae Dei £cclesiae spem atque fiduciam obtinentes : Regnum Siciliae , quod utique ( prout in antiquis refertur historiis ) regnum fuisse non dubium est, libi ab eodem antecessore nostro concessum, cum integrîtate honoris regii , et dignitate regibus pertinente ,excellentiae tnse coRcedimus, et apostolica anctoritate firmamus. Ducatum quoque Apuliae tibi ab eodem collatum , et insuper principatum Capuanum integri nihilominus nostri favoris fobore communimus, tibique cxmcedimus. £t ut ad amorem atqûe obsequiom beati Pétri, apo^stolorum principis, et nostrum ac successorum nottrorumvebementius astriiigaris, hstc ipsa, id est, regnum Siciliœ , ducatum Apuliae et principatum Capuae , hteriedibus tuis , qui nobis et sttccessoribus ii0Stris^(msi per nos et successores fiostros r^nanserit) iigiutti bomagimn feceritit, et fideiitatem quatu tu jurasti, juraverintftempore videlicet competenti, et loco non suspeeto , de tuto nobis et ipsis atque salubri , duximus con- «sedenda : eosque super fais, qnœ concessa suât, Deo pro- |Âlâo nKanutenebimus. Quod ^i per eos forte remanserit : iidem baeredes tui nibiiominus teneant , quod tesebant sine diminutione. Census autem, «icut ut statutumest, id. est sexeentorum scbifatorum , a te . tuisque h«redibus nobis tiostrisque successoribus singuUs annis reddatur, nisi forte împedimentum interreniat : reraoTente vero te impediRientpm, nihilominus persolTeivtar. Tua ergo , fili Charissime y iaterest, ita te erga hon<Nrem atque servitium matris ta« S. R. £. iderotum et humilem exhibere , ita tetnelipsum in ejus opportunitatibus exerc^re , ut de tam devot-o et glo- TÎoso £llio 9ede8( apostolica gaudeat, et in ejus amore ipûescat. Si qua siye «cclesiaatica , seculansve potentia
huic nostrae coucessioni temere contra ire tentaverit , donee praesumptionem suam congraa satisfactione coërceat , indignationem Dei omnipotentis et beàtorum Pétri et Pauli apostolonim ejus incurrat , et quousque resipuerit , anathematis sententia parcellatur. Amen.
Ego Innocentius, catholiçae ecclesiae episcopns.
Ego Albericus,' ostiensis episcopus. ^
Haimericus S. R. £. diaconus cardinalis.
Dat. in territorio Mamanensî per manum H. Cancell. sexto kalendas augusti , indictione secunda , incarna tionis Dominicae anno mtllesimo centesimo trigesimo nono pontificatus yero Domini Innocentii papse secundi anno decimo.
JPrqtestation de ^empereur Fré44ricII^ contre le pouvoir que le pape s^ arroge sur le^ souy^rçtins ( ia45).
Fs.ii>£Ricus ^ Dei gratia Romanorum imperaltor sempei: augustus , Bierusalem «t Siciliae rex , uniyersis prsesente^ literas inspecturis per regnum Fxagaciae c<>pâtituti$, dilectis :sibi salutein et om^ne l>on^yp.
XZum per aliquos rétro actos Rom,aaae .sedjls aAtlstit^etpras- ^ntem , nos et alios reges , principes o^l>is et nobUes, j^'^^no^ principatus , honores quoâliJbet et jwri3dictio]xem ^^ante^ ^ravatos merito çesiseamns, ex eo, quod ipsicontr^a peum «t jnstitiam posse, sibi jari&dictionem et aut^rita^teiçi usurpant instituendi et destituendi, ^eu. remo.Tendi ab imperio, regnis, principai,ibv5.etlionoribus suis imperajtores, reges et pi^incipes, seu quotcunque magnfites , temporajein autoritatem in eos temporaliter exercendo , ab&olTend»
420 MOIfOMElfTS .
etiam a «acramfntis , quibus dominis suis Tàsalll tenentiir, contra dominos ezcommunicadonis tantummodo sententia promnl^ta.
Quodque qnaestione , sive dissensione inter dominos et vasallos , seu inter duos nobiles et yicinos inTÎcem con-* tendentes, prout assolet, émergente, praedicti summij)ontifices ad petitionem unias partis tantummodo partes suas temporaliter interponunt , volendo ipsos invitos in se comptomittere , yel aliter ad concordiam coërcere , et alligando te fidelibus contra dominos, aut uni de partibus supradictis , qaod non prius pacem cum aliîs faciant', quam alligatos sibi ponant in pace , recipiendo similiter promisvionem 'de non f aciendo pacem cum dominis ac yasallis.
Item in eo , quod praedicti summi pontifices in praEJndicium jurisdictionis et honoris regum et principum prsedictorum ad petitionem clericorum seu laicorum , cognitionem causarum de rébus temporalibus ^ possessionibus féudalibus , seu burgensaticis , in ecclesiastico foro tractandas , recipiunt et committunt»
ïcce quod nos ad prsedictam injuriam documentis evidentibus ostendendam , et ipsam a nobis in eîs rationabiliter remoYcndam, magrstrum Petrum de Vinea, magnae curîse nostrae judicem , et G. de Ocra , clericum , dilectos fidèles nostros ad Ludovicum illustrem regém Francorum^ carissimum àmicum nostrnm providimus destinandos , affectuose rogantes , ac ob tuitionem et conserva tionem ju^ rium nostrorum et imperii , regum aliorum et principum )ea quorumcumque nobîlium efQcaciter requirentes eun- *dem , ut congregatis coram se laîcis paribus regni sui , aliisqtie 'nobilibus tanto negotio opportunis , per se cum eis super omnibu» praedictis etsinguHs audiat jura nostra.
Caeternm si ipse praedicta non dnxerit assumenda , cum nos i qui I auctore domino , Romani imperii , regnorum Hîe«
rusalem et Skiliae moderàmut habenas, tani enormem injur riam, et tam informem usurpationem diebus no&trift tolerare nolimus, regem eundem justa precum intercessione rogamuSy.quatenus nobis causam nos tram , suam et alioram prmcipum, -virilîter proseqaentibus se contrarium non opponat; nec de regno suo aliquos laicos seu clericos, temporaliter nobis opponi permittat ; nullumque praesenti * summo pontiûci , seu suecessoribus suis contra nos , discrimine pressenti durante, in regno, -vel de regno suo praesidium seu receptaculum tribuat , aut tribui patiatur.
Forro si forsitan rex praedietus una cum paribus et nobilibus regiii sut , prout tantum regem et regnum. condecet, partes suas inteiponendas viderit in praedictis , summumqUe pontificem sive per justitiae debitum , vel modo quolibet., id istud induxerit., ut yelit praedicta graxamina nobis et aliis cLristianis primatibusirroga'ta,^et ad specialiter , quod contra nos nuper in Lugdtmensi.conciUo statuit, qua tenus de facto processit, eum^p^orsus de jure non valeat , rer Yocare.
Nos, ob bonorem et reyerentiam Del et redemp loris nostri, nec non ob amorem, quem ad regem et regnum Franciafr prae^ caeteris singularem babemus , causam , quae in ter nos , et summum pontificem vertitur supradictum , qualenus contingit, eamdem in manibiis ponimus régis ejusdem; parati omnia quaecumque per nos idem rex de Gonsilio parium , nobiliumque supnim , yisis et diligenter auditi» nostris et imperii juribus , ecclesiae viderit emendanda corrigere , et in statum debitum intègre reformare , ac deinde pace per boc in ter nos et ecclesiam procedente , et reliquis Longobardorum , prout tenentur et debent, vel ad mandatum nostrum et imperii redeuntibus , vel prorsus ab ecclesiae defensione seclusis , promptos nos offerimus et paratos , vel praedicto rege ad defensionem christianitatis et
4at XÔirUMBNTS
sUtnm ptcificam conserTandam in cismarinb partibus rémanente , yel una cum eo , si hoc mdias viderit eligeodnm ad transmarinaa partes per nos , ant Conradum , carissimnm filiom noatnim Rotnanomm in regem electum, et regni Hierosolymitani baeredem , omni prospero transfretare , ad hoc nos obligantes specialiter et expres&im , qnod Tel cum rege Francidp , sire sine eo terram totam Hierosoiymitanam , et quicqnid nnquam & diebus antiqttis regno Hierosolymitano pertinuity ad proprietatem et ditionem regni ipeius et christianitatis eultum , nostris , imperii et regnorum nostrorum viribus , laboribas et samptibus curahimus revocare. Ifihilomilitts tamen, si forte (qnod absit) discrimen praesentîs discordi^ inter nos , ecclesiam et Lombardos durare contigerit ^ pr»dicto régi , ac omnibus cmce signatis cum eo quatenus praesentinm negotionun et temporttm qaaiitas x^ititur eC tempestas, praraidia nostra terra manque , tam in navibus , quam victaaiibns promptis affectibus offerimus per praesentes; superque omnibus et singulis supradictis, quicquid praesentium séries continet literarum , audoritatem et mandiitum plénum praedictis ma- •gistro Petro de Yinea , et G., de Ocra duximas conferendam, ratum habentes , et firmum , qaicquid per eosdem in his pro parte nostti cnlminis exdterit ordinatum. Datnm Cre- • monae , vigesimo secundo sepceadosris , quarta indictione.
îî^ II I.
Traité conclu entre Charles iPJiyQU. ai^ec le pape Clément Fil y qui lui accorde le royaume de Naples»
Nous ue donnerons qu'un simple, extxaik de cet acte solennel, titre priiairif des droits de \^ maison d'Anjou, au tr^ne des Deux-Siciles.
Il j est àj^, : I. Que C/6/n«/i/.inyestit Charles^, co;aitQ de Provence du rqyau^ie de Sicile, i^Ura etci^ra; c'es.t-à-dire tant de cette île que de toute Ifi terre qui est en- deçà, du Phare jusqu'aux confins de Tétajt d^ TÉglisç , à la réserve de la ville de Bénéven.t , avec toi^t son territoire et dépendances^; et qiu'il en est investi pro se et descendentibus nuisculis et fœminis : sed masculis ea:tantibus y Joemina? non succédant et inter masculos primogeaitus reghet. Quitus omnibus dsficientibus velin çliquç contrafacientibus ^regnum ipsjum reyertatur ad ecclesiam Romanam (i) ;
II. Que le royaume ne pourra ei^ aucune manière être démembré ;
III. Que Charles prêterait serment de fidélité , et ferait hommage-lige à l'église >
lY. Que le pape se ressouvenant des inquiétudes qu'avaient eues ses prédécesseurs, lorsque les princes de la maison de Suabe réunissaient en leurs personnes les deux qualités d'empereur et roi de Sicile; il est stipulé que Charles ne pourrait absolument point prétendre à se faire élire ou oindre comme roi et empereur romain , ou roi des Teutons ,
(i) Voyez Rainaldus adan. ii65 , où il rapporte des conyeations plus étendues par rapport aux féçlement.s de \^ succession au royaume.
4^4 MOICUMElfTS
pM même ponr «eigneur de la Lombardie , ou de la Toscane y ni de la plus grande partie de ces provinces; et qu'atr cas qu'il vint a être élu y et qu'il ne renonçât pas dans le terme de quatre mois à cette élection ^ il serait censé déchiL de la couronne de Sicile;
V. Qu'il n'aspirerait point à posséder l'empire romain , le royaume des Teutons , la Toscane, ni la Lombardie;
VI. Qu'au cas , que vu les contestations qu'il y avait alors pour rélection d'un empereur d'Occident , Charles vînt à être élu, il émanciperait son fiTs entre les mains du pape et renoncerait au royaume de Sicile , sans rien retenir-, en fa* ▼eur de ce fils qui devrait lui succéder ;
VIL Que les rois , parvenus à t'&ge de dix-buit ans , pourraient gouverner par eux - mêmes le royaume ; mais qu'au dessous de cet âge, la. garde et l'administration en serait soumise à l'église jusqu'à la majorité du roi ; ' VIIL Qu'au cas qu'une des tilles du roi viendrait à se marier, pendant te vivant de son père , avec l'empereur, et qu'ensuite après la mort du roi son père elle fût son héritière , elle ne pourrait cependant point succéder au royaume de Sicile; que de même si une fille, à laquelle la succession du royaume serait déférée, venait à se marier avec l'empereur , elle serait déchue de ce droit d'y succéder ;
IX. Que le royaume de Sicile ne pourrait jamais être joint à l'empire ;
X. Que le roi serait obligé de payer à l'église cinq mille marcs sterling tous les six mois;
XL Que pour le maintien et secours des terres' de Féglise, il enverrait, sur la réquisition du pape, trois cents chevaliers bien armés , en sorte que chacun d'eux entretint à ses dépens au moins trois chevaux pendant trois mois de chaque année ; et qu'en leur place le saint-siége pourrait demander un secours de vaisseaux ;
XII. Que le roi se soumettrait à ce que le pape réglerait au sujet de la détermination qui était à faire des limites du territoire de Bénévent ;
Xin. Que les Bénéventains ne seraient point inquiétés' dans tout le xoyaume ; que leurs privilèges y seraient observés , et qu'ils pourraient dispo^r librement d€ leurs biens;
XrV. Que le roi ne pourrait à aucun titre acquérir aucune chose dans les terres de l'église ^ y posséder aucun gouvernement , ni charge qui lui donnât juridiction ;
XV. Que l'on restituerait aux églises du royaume tous les biens qui leur avaient été pris ;
XVI. Que toutes les églises , ainsi que leurs prélats et administrateurs , jouiraient des libertés ecclésiastiques , et notamment dans les élections ;
XVII. Que les causes ecclésiastiques seront poursuivies par-devant les ordinaires et par appel par-devant le siège apostolique ;
XVIII. Que tous les règlements faits contre la liberté ecclésiastique seront révoqués ;
XIX. Que les clercs ne pourront être cités par-devant le juge séculier tant au civil qu'au criminel , à moins qu'il ne fût question d'un procès civil regardant les fiefs ;
XX. Que personne ne pourra imposer des charges sur les églises ;
XXÎ. Que les rois ne pourront prétendre, ni avoir aucun droit de régale ni de fruits sur les églises vacantes ; ^
XXII. Que les exilés de la Sicile rentreront dans le royaume , suivant ce que prescrira l'église ;
XXIII. Que le roi ne pourra faire aucune ligue ou alliance avec quelqu'un contre l'église ;
XXIV. Qu'il «era obligé de tenir sur pied mille cavaliers ultramontains pour le service de la Terre -Sain te , ou de telle autre affaire qui intéresse la foi.
• No I V.
Serment de fidélité de Charles d'Anjou au pape ( 1276)*
In Domine Domini amen. £go Caroliis Dei gratia rex Siclliae , ducatus ApuUae , et principatns Capuse y ad honorem Dei omnipotentis patris et filii et spiritus sancli , et beatae ac glorios» i^irginis Mariae , beatorum quoque apostolorum Pétri et Paull , et eccle$iae Romanae , ligium homagium facio , tibi Domina meo Joanni papse vigesimo primo tuisque successoribus canonice intrantibus et ipsi ecclesiaç pro regno Siciliae et tota terra , quae e&t citra Pharum usque ad confinia terrarum ejusdem ecclesiae, quae utique regnum et terram , excepta civitate Bene^entana , cum toto terri* torio et omnibus districtibus et pevtinentiis suis mihi et baeredibus meis praedicta ecclesia Romana concessit.
Ego Carolus , Dei gra'tia rex Siciliae , plénum et ligium Tasallagium faciens ecclesiae Romanae pro regno Siciliae et tota terra , quae est citra Pharum usque ad confinia terrarfim ipsius ecclesiae, excepta civitate Beneventana cum toto territorio , et omnibus districtibus et pertinentiis suis , se~ cundum antiquos fines terri torii pertinentiarum et dis trietus civitatis ejusdem, per Romanum pontificem distinctes. Tel in posterum distinguendos , ab hac hora in antea fidelis et obcdiens ero B. Petro et tibi Domino meo Joanni papae vigesimo primo , tuisqne successoribus canonice intrantibus sanctaeque apostolicae Romanae ecclesiae. Non in consilio, aut in consensu , vel facto , ut vitam perdatis aut membrum , aut capiamini mala captione. Consilium quod mihi credituri estis per vos aut nuntios vestros sive per literas, ad vestr^m damnum, me sciente, nemini pandam. Et si scivero (îeri, vel procurari, sive tractari aliquid, quod sit
Historiques. 42^7
in yestrnm damnum , illad pro posse impêâiam : et si impedire non possem , illad vobis significare curabo. Papatum romannm , et regalia S. Pétri tam in regno Siciliae et terra , prsedictis , quam alibi existentia, adjutor ero vobis ad retinendum et defendendum^ ac récupéra ta manutenendum contra omnem hominem (i).
Omnia ac singtila qu» continentnr in eisdem instrumento seu literis, plenariè adimplebo et inTiolabiliter obserrabo ; nec nllo unquam tempore feniam contra iila , sic me Deus adjuyet , et h»c sancta Dei evangelia. In hujusmodi autem rei testimoninm perpetuamque memoriam praesens scriptum exinde confici jussi , et anrea bulla regiae majestatis impressa, typario communiri. Actum Yiterbii in palalio papali , anno Domini MCCLXXVI , die VU mensis octobris , quinta indictionis, regni mai anno duodecimo.
^/*^%^%i%/*t%,'*.^^/%if%>
Manifeste de Conrcidin contre Vusurpation de Charles
if Anjou*
£x abundantia cordis os Ipquitur , et injuriae nobis iilata^ TÎolentia reserat ostiiun labiorum,quain nequivimus nul* la tenus ulterioris patientise silentio praeterire : salva tamen in omnibus, et per omnia catholicae ecclesiae sanctitate,
(i) Dans le reste de l'acte , Charles copie pour ainsi dire , ^ accepte toutes les dispositions de la précédente investiture. Il au-^ rait été superflu de les r^éter.
4^8 MOirUMENTS
quam calta sacro et débita reverentia toto corde et coi^
pore 9 quod ad nos tram cautelam ulterias insidias et 'ver^
sutias aucUs , fastusque partis alterius mérite formidantes;
coram Deo, qui corda scrutatur omnium, coram Yobis
christianis omnibus publiée pro tes tamur. Cum enim magnif.
rex Conradus D. mémorise « charis. Pater noster , testa-
roento solemniter condito quondam tempore mortis suae
nos tenellum infantem in cunabulis vagientem, nondum
nutricis ab uberibus ablactatum, in manibos S. Matris
ecclesi» reliquisset : sperans, ut nos bénigne suscipef^t
in brachiis charitatis , susceptum tractaret benignius, et
tractatum fideliter honoribus promoveret. Audite qualiter
summus ille pontifex , qui tune erat , Dom. Innocentins ,
' qui nocuit innocenti : nam repente plus , quam decuerit
papam , currens , et ardentibus desideriis sstuans , quod a
pâtre nobis in pace remanserat, et pro nobis pacilice tene-
batur , haereditarium regnum nostrum , quodque dudum
antiquitus primogenitores {Fors, progenitdres ) uostri pro-
priis aspersis sanguinibus, quaesitum possedere diutius ,
et possessum yariis decorayerunt ornatibus , et diversis
• décora tionibus ornayerunt, ipsum eripiens de manu Man-
fredi , tune principis Tarantini , inyasit , qualiter eum exer-
citu numeroso , et sub prsetextu iiciti , qui se nostrum ba--
lium praetendebat , totum suo Dominio yendicayit confes-
tim. Yerum tamen apprehensa possessione prayum inten-
tionis nefarij» propositum manifestans , et dicti regni ,
tamquam in ejus regem , totam in se précise transfèrent
potestatem paulatim nomen ibi delere nostrum , extin-*
guère fidem nostram , et jura pupilli regii suffocare pcr-
petuo satagebat ; adeo quod jam ibi non sinebatur fieri de
nobis mentionem omnino , terras nostras magnifice distri-
buere cœpit in suos consanguineos , et nepotes , yelut qui
corrigias partitur amplas in corium alternum. £cce quali^
HïàTORÏQUES. 4^^
tet , ptoh dolor ! nobis exercuit pietatem : ecct quomodo nostrae tutelae decenter officio satisfecit. O severa patris acerbitas , qui filium sine fraude doli sui , filium suis curis expositum , sine cura postposuit : qui filium innoxium se. ûbnoxium potius exbsèredatiônis pœna. perperam condemna^it. Postmodum cum ille noster patruus Manfredus , priuceps Tarautinus , qui forte bona fide pro nobis a p^indpio laborabat, s^fferre diutius tantam nequitiam nequivisset, potenter resumpsit denuo causam nostram , et sub-speciç fidelitatis nostrae^ sub nostri nominis titulo baliatus , per multos bellicos strepitus, post diros confiictus , post alter-^ cationes innumeras , regnûm ipsum , non praeter eorum in^^ jariam directorum ab ecclesise manibus violenter eripuit; et illud aliquandiu nostra pro parte rexit , qui tandem sucçedentibus sibi prosperis , quae fréquenter hominum animos soient ad insolentias alterare , oblitus sui sanguinis , oblitus Domini naturalis , fidem in perfidiam permutans, reciprocavit ad se negotium dicti regni : menti tus est regnicolis mortem nostram, et sophisticans in eo dominium pseudoregem se fecit, ubi nobis ex hujusmodi fraudolentia supplantatis , et ita fuit error pejor priore ; nam graviorem fecit, in eo nobis adversitas prseterita , et récidiva. O dolor ! o^ nef as ! o misera conditio puptllorum , quibus indc plus offensionis nascitur , unde defensio sperabatur : o tœcSL cupiditas domini temporâlis , qua summi pontifices et consanguinei leviter ad iniquam fallaciam secunàantur. Excessu praedicto taliter a prsedicto Manfredo temere perpetrato, licet B. memoriae Dominus Alexander, qui in «ede apostolica prsesidebat , contra illum graviter indignatus , non quod a nobis inique regnum nostrum subtraxerat, sed quod ab eis extorserat ; regnum nostrum in ejns -confusionem intendete voluit , et pio spiritu motus ( ut credimus)fad nos super ipso tractatu venerab. direxit
43o TtfONUMElTTS
spiritum yemlannm : nihilominus tamen eodem présente nobU cmn ad snggestionein forte fratrom , de nobis gerentium contra nostram Toluntatem, per nantios suos, et literas. Reges et principes alios ad idem regni nos tri cornaiercium invitaliat , sive quia non erat datum a Deo de anper, et praedestinatum a fatis, ut per eos nancisceremur gratins et honores : qnod quidem aperte patuit per effectvm operum subsequentium ; Domiuo Urbano , qui nobis extitit inurbanus , ad pontificatus officium elato : nam dum inter eum , et ipsum principem , de pace diutius ageretur , ▼entumque foret ad punctum finaliter , confîrmanda concordia credd>atur : profecto secundum ipsius formam idem apostolîcus équus pater ad jus nostrum prsedictum sibi , et suis haeredibus concedebat : ultra quod stipulabatur eidem, ut contra nos in regni defensione juxta posse suum ecclesia non deesset , ut ob ita ligatam simul geminam nostrorum potentiam fidelium baliorum ad ejus regni solium resurgère non possemus. Ah Deus ! non sufficiebat eisdem baliis pupillum exhaeredasse solummodo ; nisi conjurati sic in-vicem perpetuo déprimèrent exhœredem. €um ergo iractatus ipse (sicut Domino placuit) caderei imperfectus, seu incompletus : et idemsummus pontifexinexcidiam dicti principis exardesceret , non personam nostram , cui regnum nostrum rationabiliter debebatur; quae magis accomoda , magis apta , magisque sufficiens extitisset , unde sopita discordia quievisset pace tranquilla populus christianus , ac veluti , qui non venit mittere pacem sed gladium , delectatus 'scandalis , ex quibus effusio sanguinis sequeretur. Ilominem extraneum , et a regno prsedicto penitus alienum, Carolum scil. in nos tri praejudicium , ad nostrum negotium invocavit , et animans ipsum consiliis , et auxiliis, contra illum quem post ejus felicem obitum, iste .&ancii^s. P. N. Dom. Clemens (non clementiam sed inds-
HISTORÎQHBS. 4^1
menliam opcrains ) in nobis erexit in régno prsed. nequiter tiostrum temerarium antiregem, qui demum per omne nefas regnum ipse obtinull , nt nobis incognitum non «xîstit. Sed audite , proh Deiis<! perfidaam , per Deum et domines deftestandam ! nam Carolus Saracenos Noceriae , contra quos Domînuï papa suoietidain cruceoi f^cerat prsedîcare , in quorum gentem excidium seducti fuerant ^ et aâducti; salvos ill»»osque aeryavit : et cbristianos regni pTsedicti misèros non solum exhausit rébus, sed occidit înnumeros cum mille generibus tormentorum. Aperite ocuios , et videie , qualiter isti sub specie recti mundum deci* piunt et eludunt. Videle , si eis ilerum in eodem negotio Bit credendum : videte quomodo eruce Christi fallaeiter in christianorum perniciem abutuntur. Heu, heu ! quanti« înjur. quantis fraudibus , qnantis dolis baereditas nostra conviersa est ad altenos , et regnum nostrum transiit ad indebitnm possessorem. Postquam autem in ipsum Manfredum irruit ira Dei , propter in nos commissum pec- «atum , ut firmiter opinamur , fuit per ipsum Carolum ^t^ratus , et eliam interemptus , regno prœdicto nobis et sîbi cum sua perso^na prodito culpa fui , dum nos mtra sepem imperii lateamus jacentes humilitet attoniti et ab isconditi sub obscuro ; factis , et dictis neminem offendentes; tamqiiam pupillus fere desperatus ab omnibus, et etiam infaonorus^ idem pontifex generalis rimatus est, ad instar soUiciti yenatoris , et ubi nos in Germania yiyentes inyenit, ferens abominabilem yitam nostram, et yerens ne ali- ^uando caput altius leyaremus , yelut qui quserit in oyo pilum , ut habeat nocendi materiam , et occasionem invenit malignandi , pro eo quod noMs in literis regni nos tri Sieiliae titulus scribebatur , intendebat ( ut audivimus , licet tantam malitiam non crederemus) in nos puerum innocentem, incuipabilem , insontem de pbaretra sua sagittam
43t ItfOtr'UMENTâ
«nittere , tt eicommohicationis séntenliand ifolmiiiatié ^ non reputani esse satis , qnod contra Deum , et omnem jostitiam ablatum fuerat nobis regnom, nisiti talus tolleretar. Ah Dens 1 quomodo sic nniv^rsi pontifices in nostri juns injuriam juraverunt. Ah Dens , quomodo nullam in eis justitiam, nullam misericordiam potuimus in^enire I AhDeus, si hoc in viridi, in arido quid fiet ? Si hoc in nostra pueritia passi sumus , quid ab eis hinc in antea praestolabimur ? Ah hue etiam idem pater a persecutionum instantia non desistens , sed omnem Tiam et modum excogitans , quibus non posset perpetuo conculcare, si dici liceret, ex* tendit ad illicita manus suas , et falcem mittens in nostram messem , praedictum Carolum per totam Italiam Rom : îroperii yicarium statuit in nostram injuriam manifestam , ut commodius vires nostras opprimeret, et accessum nostrum ad regnum facilius impediret , sed dnm ad id déficit in potestate auctoritas , et in auctoritate potestas , inane pro certo redditur nomen et officium magistratus. Quid inquam mali fecimus, sancta Mater ecclesia ?- Quid in nos tuum devotum iilium , olim pupillum tuae tutelae commissum per tuos rectores sic aspere noyercaris? In que te unquam o yenerande pater laesimus , quod ita conversas in novercam nos multimode persequeris , et injuste forte gravem offeosam reputas , quod vivimus super terram. Denique non vivere nequiremus*, nuUatenus contra tôt molestias et pressuras ignorantes penitus , quid facere deberemus : ille Deus , qui non relinquit in se sperantes , ecce suam nobis aperuit viâm : nam muiti et innumeri nostri fidèles , tam de imperio , quam de regno zelo nimiae fidelitatis accensi innostrumadjutoriumsurrexerunt, reponentes pro pobis non solum bona , sed etiam personas , ut nos ad recuperationem nostrorum jurium magnifiée incitareot : qui apertis thesauris suis pretiosa nobis munera obtulerunt,
HISTORIQUES. l\3
aurum sicut régi magno pro stipendiis genlis nostrae nobis ad affluentiam ministrantes. Nos ifaque, cognito, quod omnimode necessarium erat nobis , apprehendimus arma , scutum et giadium ad bellam , et militum copiis armayimus JQStitiam causae nostrae et magnificum genus nostrum, quod jam longis «t anliqais temporibus imperavit, nostra non d«generet in personâ , et injuriose taliter ipsum pessundari contingat , sed alta potentia domùs nostrae , Deus annuerit, temporibus nostris relevetur, non ut adversùs eumdem pontifieem generalem contrarium aliquîd cogitemus , quem patrem reput amus ac Dominum , ut nos filium, «t devotum relations débita recognosceret , ut deceret ; sed in Carolum, cbarum amicum nostrum, nostrorum jurium injuria detentorem , nostram omnino Tolumus potentiam expériri machinationibus , secum pro justitià nostrâ ludere, et de nostris cum eo juribus in gladiis disputare. Deus «nim respiciens de cœlo justitiam, abominetur superbiam, feren^ de sancto suo throno sententiam judicet aequitatem. Vestram igitur dilectionem deprecamur attenté ^ quoad pos^ sumus, quatenùs super bis amodo, quam vobis nudam claramque describimus cognitam veritatem , pênes vestram epnscientiam habeatis nos tram innocentiam incusatam, et ad falsam suggestionem forsitàn aliquorum de nobis contrarium aliquid ( asseratur ) non credatis , imo nobis in hac justissimâ causa nostrâ dare velitis auxîlium , consilium et fayorem eumdemque summum pontifieem prodesse nobis utinam pcr vestras spéciales litteras exhortantes , ut erga nos se gerens bénigne furorem suum mitiget , et intuitu nostro mitigans melus suos , correptam contra nos iram indignationis indigne , dignetur , yobis intercedentibus ^ disarmare.
434 MomrtiHEîfTà