CHAPITRE XXII
Bcthencourt , et de Bonne de Lalain. IL avait quitté le parti des armes pour embrasser l'état ecclésiastique , et vivait retiré à Douai, Rappliquant à l'étude de la théologie et des Pères , et consacrant ses loisirs à traduire des ouvrages de piété. On eut beaucoup de peine à lui persuader d'accepter la dignité épiscopale ; car il redoutait la charge des âmes, et disait a que la mitre cache des épines plus poignantes que la couronne des rois. *> Il céda pourtant aux conseils et aux instances de ses amis , et fut sacré le 7 décembre 1597, dans l'église abbatiale de Saint-Martin de Tournai. Il était plein de vénération pour Jean Vendeville, et s'inspira de ses idées pour gouverner avec la même sagesse le diocèse de Tournai. Sur ses instances , Nicolas Zoës réunit les notes que , du vivant de ce pieux évêque , il avait rédigées pour son édification particulière, et publia sa biographie. On regrette que cet écrivain ne soit pas entré dans plus de détails sur la première partie de cette belle vie. Il paraît n'avoir pas compris que ces notes, suffisantes pour lui rappeler à lui-même et à ses contemporains les belles actions de ce grand homme , ne suffiraient pas à ceux qui viendraient après lui. Quant à la véracité de Zoës , elle n'a été révoquée en doute par personne; et de plus, nous en avons pour garant le célèbre Guillaume Estius , qui avait connu intimement l'évêque de Tournai, et qui, dans l'approbation du livre de Zoës, rend témoignage à la fidélité avec laquelle ce dernier parle de la haute vertu de Jean Vendeville et des grands exemples qu'il a donnés. Mais arrêtons-nous ; car nous nous sommes promis de ne pas nous occuper d'une malheu-
ifiO
JF.AW VESDEVILLE
reuse notice publiée il y a peu de mois dans un recueil passablement ignoré , et rédigé par des hommes qui ont probablement d'excellentes raisons pour affectionner le mystère : de pareilles débauches d'esprit ne méritent pas les honneurs d'une réfutation sérieuse.
NOTES
Ht»
LlTTERiC DOMINI JOANNIS VENDUILLU
AD PRJES1DBM V1GLIUM DB ADJUVAHD18 QU1BUSDAM AHGLIS.
S. P. Fecit singularis tua pietas , augustissime Domine Praeses , eximiumque Ecclesiam Dei adjuvandi studium , cum alias sœpè , tàm institutione prœstantis collegii in academià Lovaniensi , tàm evidenter declaratum , ut ego , re non indiligenter expensâ judicarim me rectè facturum esse , si de re quâdam pift , hic ad Dei gloriam iam inchoatjl , ad Àmplitudinem Vestram aliquid scriberem. Nam et , per Dei gratiam , me non frustrà scripturum esse , et , ut Ampli tudo Vestra , propter aliquam causam neque patrocinium neque auxilium hâc in re sibi prestandum judicet , me tamen apud virum pium et timentem Deum hoc meo facto peccare non posse. Mi Domine , res ità habet. Jam indè à sex aut septem mensibus , ▼isum est duobus aut tribus Yiris piis et zelum domus Dei habentibus , fore perutile ad juvandas multas animas , tîim in hoc Belgio . tùm in aliquot regionibus vicinis , iisque olim , tîim de hâc Gailiâ Belgicâ, tiim. de Germaniâ et bonâ parte orbis christiani optimè mentis ( inferendo in cas Evangelii lucem discussis paganismi tenebris per BoniPacios , Guillebrardos et alios ) , si hic in unam domum
colligerentur aliquot Angli , theologise studiosi , magnai indolis et spei , religionis causâ hic commorantes , et magnâ inopiâ pressi x ac in studio theologico provecti , et alio qui liberaliter institut! : iique, lecto adjuti (et suppeditato istis victu tenui et frugali) diligenter instituantur in controversiis ac non vulgari cognitione historiœ et anliquitatis ccclesiasticœ : et universœ quidem theologiœ cognitionem habeant non contemnandam (quam et jam plerique eorum habent ) , sed in eam quam modo dicebam theologiœ partem deinceps diligenter incumbant , ut per Dei gratiam in eâ excellant , vel certè multum possint ; ac deindè biennio , plus minus ad eum modum instituti et exercitati, in Angliâ religionis catholicœ negotium agant , etiam cum vitœ periculo , ac si Dominus Deus tandem Angliam respexerit , palàm magno celerique successu religionem orthodoxam in patriâ restituant , plurimasque animas lucrifaciant , quarum singulœ tàm sunt pretiosae in conspectu Domini. Visum est etiam fore perutile , si aliquot nostrates , theologiœ studiosi , fortunae tenuis, qui jam triennio aut quadriennio theologiœ studuerint, suntque magnœ indolis et spei , eis adjungantur, qui ad eum modum instituti et exercitati , illorumque exemplo excitati in eàdem discipliné, prœfici possint ecclesiis parochialibus vel pastoribus magno auxilio esse incredibili (ut videtur) multarum animarum fructu. Porrô cum taie quid fieri visum esset vehementer expedire , tentati sunt animi quatuor aut quinque piorum virorura f qui et possent, et pro suâ pietate viderentur non recusaturi, aliquam notabilem eleemosynam in eum usum conferre ; atque adeo Dei benefîcio jam aliquousque progressa res est et satis féliciter incœpta.
Nàm jam indè à festo S. Michaelis conducta est domus ampla satis et percommoda scholœque theologicœ admodum vicina ; jam in eâ sunt quinque aut sex Angli magnœ indolis et spei, partim vin, partim adolescentes viginti trium aut viginti quatuor annorum : item duo nostrates; et prœsidem habent virum doctissimum et prœstantissimum , D. Guilielmum Alanum theologiœ licentiatum, Anglum , et nuper hic factum catechistam publicum universitatis et raagistratûs rogatu, virum in controversiis exercitatissimum , solidèque et verè eleganter doctum , quique negotium religionis catholicœ proximè superioribus annis in Angliâ diligenter egit, cum evidentissimo vitœ suœ periculo , et multos tum nobiles tum ignobiles ab errorc in viam revocavit , ut testantur Angli qui sunt in Belgio . Illi itaque jam indè , ab aliquot septimanis , cœperunt unâ
NOTES X 03
viverc , in eâ quam dixi disciplina et frugalitatc , eâque ratione institutionis et exercitationum quam dixi : quae cum ità sint , amplissime Domine Praeses, et eleemosynœ addictœ procui dubio non sufficiant , humillimè supplico per Christum Dominum , ut Amplitudo Yestra dignetur operam dare , ut ab illustrissimo Domino duce Albano in hune usum tam pium summam aliquam ducentorum aut trecentorum coronatorum ex bonis conliscatis vel aliundè impetret.