‹ Monographie de la SaôneChapitre 46 sur 47 · ISA · texte numérisé non relu

ISA

ripa Sequanorum silam Arar alluit, quam Ludouicu» \j. paco cum Sequanis facta vniuit Burgundiæ Gallicæ , id est in posterum suæ. Nec Âssona sola cessit, verura etiam Sancti Laurentij vicina lurisdictio vicos atque oppidula aliqiiot complectcns. Est Assona pama quideni vrbs , sed diues ob portum nauigabilis fluuij onera mercimoniorum sine periculo et damno vehentis. Castellum quoque egregie niunitum ac longum ponlem habet, dis- Doii. tantem a Diuione quinque aut se\ tantum leucis, a Dola Sequanorum primaris vrhe tribus : Estque in ea Senatus toti comitatui Burgundiæ superioris imperans , sicul Diiiionensis Heduoruin prouinciam vniuersam, id est totum ducatum Burgundiæ régit in vrbe ampliofi quam 'ttene' ' Dola. Postmodum Arar quinque quoque fluuios ar- OuteHr.r. Tÿliam, Beiuatn, Otcharum, Susionem, Naui- 5km», r. gennam , de quibus separatim mihi agendum puto. In AoKijom», cjji-onico Besuensis Monasterij, quod ab est a Diuione quinque tantum leucis, et cuius Glaber historiens lib. A. cap, 6. mentionem facit, hæc verba de Besuæ et Tylæ Huiiiis in Ararim influentibus reperi, quæ subiieio. E*t loçu» inter fluuium Avarie vel Sagunnte et flutiium quetn Tylam vocam ab emergente ibidem fonte non modico gui Beeuue dicitur, dictue et ipee Beeua. Fone eet ipee limpidieeimue, ad polandum habilie, ac mul- ' timoda piecium copia fertilieeimue, nec eicut alii fontee, guiplurimi , decurrende et augmentando nomen aceepit fluuij : Sed ibidem ubi oritur prœ magnitudine /lumen dicitur. Naeeuntur in eo diverei generie herhee, quæ ei frugum alimonia minue abundauerit, pauperibtte eubeidium preebeant nilte. Siegue fone iele iotiue eui irrigane con/inia, ad omnia gutecungueibi

Arar.

seruntur rel colunlur confruenda loca reddit habilia.

Terra ealis opima , et nisi dent qui laboret frugttm feracisrima ; prala quoque eunl abunde, gvibus pottunt nulriri pecora, et euppleri alia quteque privala necessaria. Syluaa habei in procinctu locus, et contiguas , quœ ad construenda adificia, seu ad otnnia guce generi humano necessaria suni sufficiani. Talem igitur locum Amalgarius Dux Deo et sanctis eius Apostolis Peiro et Paulo dignum dttxU offerre, et sub manu filig sui Fvaldaleni , monachos , qui ibi Deo et sanctis eius deseruirent sub régula BeatiColumbani studuit aggregare. Quid plura? Vvaldalenum Abba- Utm ibi prœfecii Tyla amnLs lon^u circuitu flexuque facto per Solducium , Isideni et Casiellum super Tyla accipil Bcsuensis fontis riuuluni , priusquam in Ararini labatiir. Innoeentius tertius epislolaruiu T)ecretnlium libro primo Alberto Besuensi scribens. Quia, inquit, Besuensis Ecclesia pro incendio quod sustinuit ad tantam deuenit inopiam , rt monachis et confratribus tuis ad ohedientias Cluniacenses pro vitœ susteniatiotie transmittere, et aliquot de monachis Cluniacensibm ad Ecelesiam tuampro reformations et conseruatione ordinis conuocare donec Ecclesia tua reformeiur. Os- Oiucbf, r. cara, fontem hal>et septiina aut octaua supra Diuionem præclarain vrbem diœcesis Lin^onensis leuca surgens, contiuuatoque cursu misretiir Arari apiid Laudtmam ^ «ancft /oannû a nomine Prioratus ila dictam, distantemque a Diuione quinque leucis. Appendix ad Gregorium Turonensem narrat Flauchatum aduerso Arari veiiisse a Cabilono ciuitate vs(]ue Lodonatn S. loannis oppidum bis verbis. Flauchatus vexatus febri euectu tiauali per

Arab.

Araritn fhtuium qui rognominatur Saugona, Laudonam properans, ilinere emeruo mortuiu »epuUu*que in Eccletia sancti Benigni in ruhurbiù Diuion. Su-gio, riunlus vel potias torrens non perennis oriliir apud altissimam vallem Siisionis tribus milliaribns supra Diuionem , eamque vrbcm intus percurrit , misceturque Oscharæ ; extra caiii progressus, de quo vulgo dicitur — Swton

Quelque tour nagera Dijon.

Qiiœ vrbs dcpingit\ir a Gregorio Turonensi lib. 3. oap. 19. Erat tune et beatu* Gregoriu» apud rrbem Lingonicam magnue Dei eacerdoe signi» et virlutibue claru». Sed quia huius pontifici* tneminimue, gralum arbitratue tutn, vt silum loci Diuionenti» in quo maxime erat ateiduug, huic interam leclioni. Eet autem cattrum firmietimi» mûri», in media planifie et satis ioeunda eompoxitum , terra raide fertilit atque faecunda , ita ut aruit temel teien* rornere xemina iaciantur,et magna fruetuum opulentia subtequaiur. A meridie habet Oecarum fluuium piscibu» raide prtediuilem. Ab Aquilone rero, aliu» fluuiolug venit, qui per portam ingredien», ac rub ponte deeurren» , per aliam rureu» portam egreditur, totum munitio- HÙ locum placida vnda circumfluene : Ante portum autem molendina mira velocitate diuertit. Quatuor porta à quatuor plagie mundi eunt positœ : totumque edificium triginta tre* turrea exomanl : murue rero ilUue de quadrie lapidibue vaque in riginti pedea deeuper e minuta lapida adipeatur, habena in altum pedea triginta, in latum pedea quinderim. Quœ cur non eiuitaa dicta ait, ignora, habet enim in circuitu

Aràr.

precioto* fonte* : A parte auletn Occidenti* monte* *unt vberrimi, vineisyue repleli, yui tam nobile incolU fa- ^ lernurnporriÿunt, vt reepuant xcalonum. yarnvetere* ferunt ab Aureliano hoc imperatore fui»»e œdi/icatum. Aimoinus hLsturicus luulto post Grefforiiini de Diuione, deque duobus fluuiis ila loquiUir, capitc vi^csiiiio quarto libri secundi. £ra/ tune tempori* lieatu» Gregoriu* lÀngonicte rrbis Præsu! xumtnux.Sed guia huiuspontifei* meminimu», dignum est vt situm Diuionenti* Castri, ubi maxime orabatur pandamus. Est denigue illud castrum in campi planicie mûris firmissimi* circundatum,turribus triginla tribus ho/iestaturn, ter ras habens fertiles, perguas a tneridie Oscarus haud procul a muro finit piscibus diues : ab Aguilone alter fiuuiu* per portam ingreditur, ac sub ponte decurrens, pergue aliam porlame grediens, molendina surnma vertit velocitate. Mums ad viginti pedes guadratis œdificatus lapidibus , desuper minores super positos habens lapides, in altitudinem pedibus triginla, in latitudinem guindecim porrigitur. Porta- ibi guatuor, à guatuor plagie ceeli. Quod cum lantœ sit magnitudinis , cur rrbis cocabulo caruerit mirum habetur. Hoc idem ab Aureliano Imperatore constructum antiguiias asseruit. limvitaGreftorijTuronensis luKC legi : (Juodam effectum est vt ad renerabilem mat rem suam in Burgundia properaret, in syluis vero abiegnis guœ traits Verberitn fiuuiurn sita- sunt , latrones incurrit. liicaiileiu locus opinor ila legendus,\l Arariin non Verberini dicainus, error enim exscriplonim est, queni proplerea iiolo auctoribus adscribere. Cistercium Monasterium , capitlque ordinis sui exædiücatmu est iiiediis in syluis ex laitide cu-

JT

IJiS Ar*r.

rihns eo vecto iiiiportatoqiie a noueni fere leiicis, mirum- ^ que est ({uomoilo tanins areruns lapiduni eo trahi potuerit ,

cuni nullus il)i validus ainnis sil, sed soins rimihis qui in Valgiam amncm defluit,et Valgia ipse in Ararini induit ^ Cæsarins monarhns iliius ordinis hspc ail lib. iO. miraculoruni. Apud Cinterium rbi caput est ordinis nostri. plurimæ nidificant riconiie, quod ideo a fratribus religiosis permitlitur, qteia per i/las non solum monaslerium , sed- omnia in circuitu fora ab immnndis vermibus tnundanlur, hyeme appropinquante recedunt\ et tempore eerto redeunt. Die quadam cum aeies suas ardinassent ad peregrinandum , ne hospitalitatis roneesstpimmemores esse viderentur, conuentum, qui eadem hora in agro laborabat pet entes , ^ eumque crebrius grtittilando circumuolantes, omnes in admirationem rerlerunt, ignorantes quid peterent. Ad quos Prior, psrto quod licentiam pétant reeedendi, eteuansque manutn benedixit eis. Mox mirtim in modumcummulta alacritate sitnul auol antes monachis exeuntibus in riam, qui regularem benedictionem accipere, siue expectare paruipeddunt , magnam vererundiam incusserunt. De hoc etiam Monasterio Parailinus, lih.de anlupio statu Biir^ndiæ; Monasterium Cisterciense in agro Belnensi, loeo rliginoso et thmore raslissimo quod a cisternis credunt sortitum nomen. seurrr. SurTPgium quoquc habet ab vno latere Ararim du- Tiirrin.r t coquc alluitur, ab alio palude munitur. Thaero riunlus est qui oppidum ipsum, interluit , et vno parte elaudit abluendo. Belna vero Cabilonensis diœcesis ad Uannrr.r. Arariiii sita duuiolum Bursoriam habet, qui in eandem labilur. Peirarrha aduersus Galli nescio coins calumnias

AkAB.

negare non audet Belnense viuum suis teinpuribug in prelio apud Gallos fuisse, prout hodie quoquo est , reslatque vêtus prouerbium quod de eo vini genere dici solel :

Vinum Belnetue poH omnia vina recense.

Exin Ferdunum florens oppidum attmgil in ripa quæ ^Monsnrem Vicecomitatum aspicit. Z)ni>o fluuius qui Vc LrUo«z.r suntionem excellentissiniam vrbem Sequanorum alluit,et Dolam intersecat apud Verdununi in Ararim labitur. Ooit. DeindeC«fr(7ûiu*n munitissimam vrbem Episcopatum or- chatm. natam ailnil in ripa Heduorum. Habet et lapidem pontem, et in vitaMarcelli ita scriptum legimus: Sepultu* eit beatitrimu* martir Marcelluue eecundo ab vrbe Cabilonenei milliaro, id est duobue pattuum millibus. Postmodum Tumochium Monasterium Benedictini Ordinis, roBnfui. atque oppidulum ei adiunctum alliiit. De quo Gregorius ' Turoneusis libro primo de gloria Confessoruni . Apud ceutrum, inquit, Trinorciense quadragetimo a Cabillonenei vrbe milliario. Quibus verbis exprimitur quantum absit a Cabilino. Hodie enim distal sex aut quinque leucis nimium longis.

Grona lluuius fontem habet in parrochia Auenarii

* ^ iiettuitu,

regionis Bellijocensium, sub diæcesi Martisconensi. Sur- s.Pzrdoaz git aulem duobus ex ea locis vnus apud Calotio», aller maneio sancti Perdulcie appellatur, inde versus Cluniacum fluit in testamento Vvilielmi cognomento Pij Aniemorum Comitis et Ducis Aquitanorum, qui anno Domini nonogentesimo decimo, Cluniacum monasterium instituit : eius mentio Dt his verbis : /?m iurie mei SS. Apostolie Petro videlicel et Pauto de propria trado donatione, Cluniacum videlicel villam quæ poeita ett

Ahar.

mper /luuium qui Gravna vocatur, cum otnnibut rebut ad iptam villam periinentibut. Qtiœ etiam ret ritœ tant in ciuilate Maliscohenti vel circa tuit vnaquœqùe lerminit conclusœ. Glahcr Koiliilphus Grauna nuiiij et Gliiniaci monaslurij institut! incniinit in luinc inuduni , Monasleriurn cognomento Cluniacum , in page Malitconenti tuper Graunam fluuium ex titu eiutdem loci accliui algue bumili laie torlilum et! nomen, vel eliam guod apUut UH rongruil, a cluendo dicium . quoniam cluere cretcere dicimux ; intigni quippe incremenio diuertorum donorutn in diet lovait idem oblinuit. Cnnfltixil igitur prædirlum cænobium primilus paler monachorum Balmentit tnonatlerij ( in tuperiore Burgundia locali ) Berna rocatus iubenle Vvilielmo piittimo Aquitanorumduce. Graona auteni versus Septenlriones fluoré perseuerans, ((iiarta parle leiica; a Gabillino infliiil in Arariin , loco cui portai! Graonæ nonicn est. Arar enini non contra Septenriantiie.r. triones, vt Graona, sed versus ineridieni fluif. Pianela nommai), fluuius 6 Casellis lapsus prope Bomenaium decurril. Ha'c parrocliia dicpcesis Lngdiinensis Episeopo Matiseonensi olini Iradila est , euius fructus annui (juingontos aureos quotannis ei afferunt, et (]ui ordines Ecclesiasticos appetunl , Icnenlur dimissorias litteras ab Areliiepiseopo Lugdunensi accipere. Parrochia S. Mauricij vbi vircmtiuni pratoruni copia est in diœcesi Matisconensi distat duabus lencis a Turnorliio nionasterio ordinis I). Bened. iuxta Ararim silo, in alia tamen diœcesi: ad Gabilonensem eniin perlinet. Ad eiusdem parrochiæ ' teiiipluni Huit riinis ad poleni Taulinum qui séparai iurisdietionem Mauricinam ab Vrinionsi Regij iuris, indeque,

Arar.

versus Sallon castrum properans in Ararini infliiit. uo«gc. Cuius templi chorus ex quadrato lapide exædifieatus est, visiturque tuniulus Philippi Caprarij et PhiliberUi* Lusrniensis vxoris eius, eorumque filij inatri cognominis. A castroTrinorcicnsi quodGreg.sic appellaiiit, A/a<wc<wj«m Arar fluendo peruenit, quæ est Episcopalis ciuilas Arari apposita, pontemque fomicatum hahet. Tribus fen; inilliaribus ab ea distat sylua Catianedi ; ila enim rem habere Glaber liis paucissiniis verbis ostendit ; Egt Eccletia a ciuitaie MatUcone tribu» fere milliaribu» ditlan» in nylua Castanedi nia, »ine plebe solitaria, Sancti loanni dicata.Qno ex ioco quantum spatij contineat lonÿtitudo cuiusiibet milliarij facile est, eriUjue colligero atque æstimare locorum distantiam. Exin Arar BeUamuillam Biiiniiit. fertur ita dictant a nomine monasterij ordinis sancti Augustini, quod in fertili pinguique agro sita sit, non quod pulchra pluuio cœlo videri possit, propter lutum quod intra extraque eam viatoribus molestum sit. Eam tennis fluuiolus præterlluit, moxque in Ararim labitur, vt Muryo ifoiirjoM.r (juoque amniculus Villamfrancam interluit, sic dictant ynit/ranquod olim exempta essettributis atque oneribits. In quo oppido situ eleganti ac pttichro, viaque inUtrntcdia tanta latitudine vt ab vna porta oppidi oppositam facile videas, primas litterasProfessorePetroGodofredoTrecassino fœliciterdidici procurante auunculo matris meæ Antoninæ, fratre ædihto S. Stephani in Eccicsia Lugdunensi , cuitis memoriam diligenter conseniare debeo , faxintque superi vt probus ille vir cognoinento Philibcrtus Girinetius tnollis.sinie qtiicscat. Inter hoc oppidum et An»atn vêtus ittunicipiitm non ignolunt luoni Camotcnsi , duo sunt passuuni ittillia , et quod excurrit : quo spatio iiihil

162 Arar.

ad oblectationani gratius esse potest , et iuxta Ansam , Àstrguf, Il A»ergiu! præceps ac nocens, periculosusque torrens præsertim hyeme , viatorum molestias auget , atque in Ararini se offundit, verumque videtur esse quod de torrenübus poëta ait;

per taxa citati

Torrentetgue ruunt.

Asergij ortus debetur syluæ Aionia , à Clauesolis saxeum pontoni Guilermeri» hahet, deinde Chameletum Tamef. oppidulum, postea Tanneium locutn nobilitatis, famisarne, r. üifique Caprariorum alluit. Suena vorn riuus incipit apud S. Apollinarem, AecwmXqw.Voltonnam et S. Clemenlem vicos, vhi hi duo amncs concurrunt, etquilibet eorum lapideum pontem ostendit, quos Taretiot vocant ; Longius progressi ad duos riuos veniunt , vbi est prioratus virginum sacrarum ordinis S. Bcnedicti , Aterutngue ; oppidulum et MatUliacum , vbi necesse est nauicula fluuiuni præterire, Antatn vêtus tnunicipum in epistolis luonisCarnotensis memoratum, Varennat apud quas tluuius iterum lombo traiicitur poslremo in Ara- Tsttrt. rim præceps se effundit. A pede autem montis Taratri vaque ad fontem vnica tantum louca est, qui fons peremnem aquam et multum perspicuam fundit. Eius vna pars fluuij initium est in Ligerim Oceanumque properantis, altéra in Ararim , inque Rhodanura ac Mediterraneum. Igitur Lugduno Rodumnam contendenti primæ très leucæ ad Arhrelam oppidulum occummt , tantumdcm ad sancti Simphuriani Layensis, et Rodumnam vsque quatuor, addo Capellam quæ semileuca tanrrmoii/. lum abost. In diucrsa autem ripa Araris Triuolliutn nomba. oppidum visitur ædito situm loco, caputque f^mbarum

Arar.

regionis Lugdnno vtüissimæ propter viciniani, etrerum quibus abundat aflluenlem copiam . Postmodum RupemgcUsam in cadcm Vmbensi ripa alluit, patriam loannis Cardinalis a ücissa nipo, cpiod ibi natiis cssct. Denique Inntla nomine Barbara, quam prope Lngdimum Arar facit, recreationi ciuiuin seruiens. Vnde Ausonij opéra fere omnia habuimus. Descriptionis huius fluuij fineni faciam, vbi dixero tantaiu vrbem ab eo intersecari, pontemquc eius ex nouem fomicibus structum esse magno totius vrbis conïmodo, et carpiones omnium delicatissimos iudicio coquorum, qui aulam principis asseC' tanlur, in eo generari. Nec prouerbium de Lugdunen-

Ue.

1 . De Ouviis. — Arar.— Ce livre faussemeDt attribué à Plutarque a été traduit du grec eu latin par Maussac, président de ta Cour des Comptes à Montpellier. Voir, en ce qui concerne ta Saône, Dom Bouquet, t. 1 . p. 96, du Recueil des historiens des Gaules et de la France.

2. Descriptio fluminum Galliœ. — Arar. — Par Jean Papire Masson. Paris, 1618.

3. Les rivières de France. — La Saône, par Coulon. Paris, 1664.

4. Réglement général des péages qui se lèvent le long de la rivière de Saône. Lyon, 1672.

5. Notitia Calliarura. — Arar fluvius, .par Adrien Valois. Paris,

6. Recherches sur le carpot de Lyon, par M. de l.atourette. — Extrait du Journal de Physique. 1760.

7. Ichtyologie de la Saône, par M. Monnier. D. H. Mentionnée par Girault dans son Mémoire sur les noms et sources de ta Saône.

8. Dissertation sur l’ancienne navigation des rivières du Doubs, de la Saône et du Rhône, par M. Coste, bibliothécaire de de Besançon. Besançon, 1805.

9. Essais historiques et géographiques la Saône , par l'abbé Courtépée. — Manuscrit qui n’embrasse la Saône que depuis sa source jusqu’à Chamilly. Il est mentionné dans le Mémoire de la Saône et de sa navigation, par M. Baudot.

10. Recherches sur l’origine, les moeurs et les usages de quel-

1()<î BIBLIOGRAPHIE DE LA SaAnE.

ques communes voisines de la SaOne ; par Thomas Riboud. Bourii, 1808.

11. Mémoire sur les noms et la source de la Saône; par Cl. Xavier Girault. Paris, 1812.

12. De la .Saône et de sa navigation, par H. Baudot aîné, maire de Lagny-le-Chateau. Dijon, 1813.

13. Itinéraire ou passe-temps de Lyon à MAcon, par la diligence d'eau, parMazade d'Avèse. Lyon, 1812.

14. Voyage de Lyon à Chalon par la Saône, par J.-C. Berthier. Lyon, 1814.

15. Ordonnance de police du 24 octobre 1817, concernant la remonte des bateaux sur la Saône. Lyon, 1817.

16. Mémoire de MM. Baudrier et Menoux, avocats , pour Chèze et Dubost, contre Beaudin, Aynard. Lyon, 1826.

17. Slatistique minéralogique et géologique du département de la Haute-Saône, par M. Tbirria. Besançon, 1833.

18. La Saône et ses bords, par Alex. Mure de Pélanne. Paris, 1836. (On attribue cet ouvrage à Charles Nodier).

19. Pèlerinage sur la Saône, par Marandon de Montyel. CliAlon,

20. Observations sur les montagnes qui séparent la Loire du Rbône et de la Saône. Bulletin géologique, 1837.

21. Statistique du département de Saône et Loire, par Bagut. MAcon, 1838.

22. Ordonnance du roi du 9 décembre 1 839, relative à la perception des droits de navigation. — Voir le tableau dressé pour la Saône.

23. Rapports des Préfets de Lyon, au Conseil général du Rbône, de 18.39 A 1852. — Navigation, Saône. — Imprimerie de V> Ayné.

24. Situation des travaux publics, de 1839 A 1847. — Saône. Paris, imprimerie royale.

25. Des bateaux A vapeur, etc. par M. Ach. JoufTroy. Paris, 1839.

26. De la nécessité de rendre la Saône navigable pour les bateaux A vapeur, dans la traversée de Lyon, par M. Alph. Hodieu. Lyon, 1839.

27. Des eaux de source et des eaux de rivières, et spécialement des eaux de source de la rive gauche de la .SaOne, par Alpli. Dupasquier. Lyon, 1810.

28. Mémoires sur les montagnes qui séparent la Loire de la SaOoe. Mémoires d» la Société géologique de France, 1810.

29. Lyon inondé en 1810 et à diverses époques, par H. Léon Boitei. Lyon, 1810.

30. Du choix à faire entre les moyens proposés ponr améliorer la navigation dans la traversée de Lyon, par M. Alph. Hodieu. Lyon, 1810.

31 . Explication de la carte géologique de France, par MM. Dufrénoy et Élie de Beaumont. 1811.

32. Rapports divers sur l'inondation de Lyon et des bords de la SaOne en 1810. Lyon, 1811.

.33. Observations sur l'inondation de 1810, par M. Laval, ingénieur de la SaOne. Voir Annales de la Société d’agriculture de Lyon, 1811, 1. VI, p. 216.

31 . Ararica et Rbodanica. Archéologie des deux fleuves de Lyon , par H. Creppo, grand vicaire de Belley. Voir Revue du Lyonnats, 1812, t. XVI, p. 265.

35. Lyon ancien et moderne. — Ponts sur la SaOne. Lyon, 1813.

36. Sur le Diluvium de la France, par M. J. Foumet, professeur 0 la Faculté des sciences de Lyon. Lyon, 1813.

37. Bateaux à vapeur de la SaOne et du RliOne, par M. Manés, ingénieur en chef des mines. Annales des mines, 1813.

38. Documents pour servir à la géographie physique du bassin du RbOne, par M. Lorlct, docteur-médecin. Lyon, 1813.

39. Des eaux potables à distribuer pour l'usage des particuliers et le service public. — Sources de la rive gauche de la SaOne, par M. Terme, maire de Lyon. Lyon, 1813.

10. Rapport sur le projet de dérivation et de distribution des eaux de source à Lyon, par .M. Louis Bonnardet. Lyon,

11. Guide historique et pittoresque de Lyon à Chalon, par M. Achard-James, président de la Cour d'Appel de Lyon. Lyon, 1811.

RlBUUr.RAPHIE UE LA SAtÏNE.

4'2. Premier essai des bateaux à vapeur à l.yon, par Dumas. Revue du Lyonnais, 1844, p. 257.

43. Rapports sur les observations recueillies par la Commission hydruniétri([ue de Lyon, de 1844 à 1852 suivis de tableaux présentant le résultat de ces observations. Voir Annales de la Société d'agriculture de Lyon.

Page 1