Me ramembre? Delius
« Quant me remembre île ma gent.
Oui ont de moi grant marrement. »
2. Achevons le panégyrique latin de saint Nicolas par Honorius d’Autun, dont nous avons réservé pour cet endroit la partie relative aux miracles posthumes. Elle commence précisément par l'histoire du hanap et du petit garçon (fol. 210 v°, sqq.). Cf. supra, p. 57, sv.
« Quidam præpotens vir, accersito aurifiee, aureum vas lier i
[imperat.
Quoil sancto Nicolao pro voto offerendum députât.
Quod ut aurifex miro modo sculpsit Ac variis gemmis distinxit,
Vir ille insigne opus miratus concupivit lit suis usibus retinendum censuit;
Aliudque vas ad instar prioris fieri voluit,
Quod, pro illo, sancto Nicolao deferendum disposuit.
Aurifex vero summam diligentiam adbibuit,
Sed nullo modo secuudum formant prioris insignire valuit.
Ut autein opus minime processif, vir idem aurum tulit;
Cum uxore et filio multisque aliis navem intravit,
Aurum pro vase sancto Nicolao offert e cogitavit.
Maxinta autem parte pelagi emensa, sitiit;
Et de aureo vase, sibi male retento, bibere voluit.
Quod ftlius ejus accipiens, cui soli lioc tangere licuit,
In uudis lavandum tenuit.
Sed de manu incauti juvenis elabitur;
Ipseque hoc apprehendere nisus, Huctibns maris immergitui . Quo casu omîtes nimium contristati portum attingunt,
Mœsti basilicam sancti Nicolai introeunt.
Dominus muuus {aun pondus) altari imponit,
Sed divinitus repulsum longius resilit.
Omnibus stupentibus ipse per ordinem retulit Qualiter vas promissum sibi retinuerit,
Et ob liane causant filium cunt vase in mari amiserit;
Istud vero sanctus accipere respuerit.
Unde quum omîtes laudes Deo et s° Nicolao personarent. l’ater vero et mater pro reatu suo et filii antissioiie fletibus
[graviter instarent
Et vota votis multiplicarent,
Ecce repente juvenis Cum vase incolumis Advolat;
Qui, cunctis mirantibus, sm Niçolaum in gurgite apparuisse,
Se in pelagus cadentem excepisse,
Ad littus illæsum detulisse,
Ad Ecclesiam suant ducatum præbuisse Narrat
Pater itaque adoleseentis, vas cum pretiosis muneribus sancto
[Nicolao obtulit;
Ac lætus cum suis ad propria rediit.
Quidam etiam locuples mercator prodige et improvide vixit, Quem incuria ad ultimara egestatem perduxit; llic petit a judæo Pecuiiiant sibi dari mutuo.
L’enperères si l’esgarda,
Plorer le vit, si demanda :
« Que as, que plores devant moi? »
— « Sire, fait-il, faire le doi « Quant remamenbre 1 de ma gent « Qui ont por moi grant marement,
« Et grant dolor et grant anui,
« Car il ne sèvent ou jou sui a;
Cui judæus ait, si vadimoniuin ponat,
Pecuniam commodet quant petat.
Ille negat se baltere vadimoniuin,
Nisi forte fidejussorem velit recipere Niçolaum.
Postquam autem ille abundantia pecuniarum excrevit,
Judæus datant pecuniam repetivit.
Quein [cui P) ille inducias poscit,
Et judæus... tribus vicibus præstolando concedit.
Deinde repetenti pecuniam denegat,
Seque reddidisse jurât.
Res ante judices ventilatur,
Et ut... sacramento abneget. . . promulgatur.
Cliristianus itaque acceptant aurum Baculo calliditer inclusum,
Judæo portandum tradit;
Cumque omni populi frequentia ad ecclesiam si Nicolai juratu-
[rus vadit.
Quo perveniens, super altare jurât. . .
Se aurum reddidisse cjuod mutuo acceperat.
Tune vero judæus :
Confido, inquit, quod me viudicabit Nicolaus.
Ille autem baculum a judæo recipit,
Ilomum lætus cum suis repetit;
Qui inox divina ultione mulctatur Quia de proximi læsione gloriabatur.
In itinere quippe ingens sopor eum occupât,
Ut se putat animam exhalare nisi parum dormiat.
Itaque collocat se dormiturus in bivio, l’osito juxta se baculo;
Et ecce carrum onustum advenit,
Quod in neutram partent declinare nequit.
Quumque bubulci uec clamando,
Nec pulsando
Sternentem ( stertentem P) excitare valerent (valueritnt ?). Super letbifero somno pressum cum teliiculo transierunt. Animaque excussa fraudulentum baculum contrit erunt ;
Qui ut aurum de fracto baculo splendere videruut,
Kes cunctis patuit
Pro qua. . . Dei judicio occubuit.
Concurrente undique populo,
Aurum redditur judæo.
Qui ecclesiam cum populo intrat,
Laudes lleo et sancto Nicolao resonat.
Deinde voto se constringit, si vita æinulo suo reddatur,
Ipse inox baptismate abluatur.
Item quidam telonearius paganus llabuit sancti Nicolai imaginera (statuam P), Cui quadam die profecturus Suant commendabat pecuniam.
lu nocte latrones adveniunt,
Cunctam viri pecuniam auferunt;
Qui dum reversus, pecuniam sublalam invenit, Magnis ululatibus domum implevit.
Deinde accepto flagello imaginem cædit, Pecuniam ab illo poscit.
Interea latronibus Prædam dividentibus
VITRAUX, MIRACLES DE S. NICOLAS
» Enblé lor fui, dolant en sont.
« Et en chest jor grant feste font « De S. Nicolas, i seingnor;
« Et jou fui nés sor ichest jor b « Grant joie seut1 2 faire mon père « Sor ichel jor aveuc ma mère :
« Mult ont or fait grant assanblée « Des clers de toute la contrée,
« Si font chanter et haut et bas « Hautement por S. Nicolas. »
Li enpereires le feri,
Por maltalent ( colère ) li desfendi
Que mais ( plus jamais) devant lui ne plorast,
Ne sa gent 3 * * ne regrétast.
Deudoné ne s’en pot tairre Trait soi en sus, ne sot que faire,
A tout le hanap que il tint.
S. Nicolas devant lui vint;
Deudoné prist, si l’en porta,
Droit en Corande l’enmena.
Encore iert son père al mostier {l’église), Tout seul reniés {resté) por Dieu proier; Portes closes, dedens oroit Et S. Nicolas réclamoit Qui s feste il iert à itel jor ;
Por son fil iert en grant tristor.
Es vus devant lui Dieudoné;
S. Nicolas l’ot amené Que onques porte n’i ovri,
Ne onques cliil ne s’en senti :
Encor quicloit estre outre mer Et el palais le vin porter Al seingnor que servir devoit ; Encore le hanap tenoit.
Quant Jotro d’orisons leva,
Aseis longement l'esgarda Anchois que conoistre peust Que chou son fil Deudoné fust;
Mais puisque il ot enterné 6 Corut vers lui, si l’a baisié,
Cascon d’aus n grant joie fîst.
Dont voa (voua) Jotro et promist Que cascun an que il vivroit Feste S. Nicolas feroit.
Dont mena son fil à maison,
Grant joie et grant feste eu list on ; Adont a Deudoné conté Commue.'’] S. Nicolas l’ot porté D’outre la mer en si poi d’eure.
La mère l’ot, de pitié plore 7; Cascun an, tant que il vesquirent La feste S. Nicolas firent,
Devant elle ne trovons nous pas Que si servist S. Nicolas De feste faire et Dieu orer,
De clers faire lire et canter.
Etc., etc.
Ce qui suit parle de deux morts ressuscités, du baume que l’on recueillait dans le tombeau de saint Nicolas, ou qui s’en épanchait8; d’un palasineus 9 (paralytique) guéri, d’un possédé rendu à son libre arbitre ,0. Mais, sauf la sainte huile du sépulcre, il ne parait pas que ces prodiges aient occupé les artistes; et je n’ai pas été si encouragé dans mes efforts
Sanctus Nicolaus apparuit,
Minis. . . cuncta in noete reportare coegit.
Telonearius itaque mane surgens Et pecuniani suam cernens,
Gaudio replelur;
lmaginem amplexans deosculatur.
Gui sanctus Nicolaus apparuit,
De salute auiinæ admonuit.
Qui mox eum omnibus suis baptizatur,
Et... Christo Domino famulatur. Etc. »
1. On retrouve une trace de cette locution dans la phrase qui se dit encore : Je suis né, ouf habite sur la paroisse de...