AD JUVENES

STUDIORUM CAUSA , LUTETIAM E PROVINCIIS ACCERSITOS.

{De vitandis periculis quæ m pïimariâ urbe passim oçcuvrunt, in eoque præseFtim loco qui vulgô dieitur Regale Palatium , le Palais- Royal.

Hinc fugite, ô Juvenes, nea tetruni inlrate lupanar, Scorta ubi fœda vaguai noclu mercanlur amorem;

Falsus amor, falsæ Charités, raentilaque Cypris Perfida fucato promittunt gaudia vultu ,

Gaudia væ ! miseris longos paritura dolores.

Prudentes pestera liane vitabitis ? altéra surget,

Ingrue t altéra vis , falsà sub imagine ludi ,

Anxia corda premens, lucri malè suada cupido.

Tartarea hîc Nernesis , personâ induta serenà , jMobilibus talis, pictisque inslructa tabellis,

Ipsa dolos meditans , fatalibus assidet aris ;

Ipsa movet sortes , fallaci conscia dextrâ ;

Et spes deceptas, et quæ dédit omina, ridet.

Heu sacras vitiis ædes, delendaque tecta Perdit ubi noctesque diesque incauta juventus.

Mollibus illecebris et ludo dedita turpi!

AD JÜYENES, etc.

Sollieiti intereà absentera flevêre parentes Natum; felieem, salvum, reducemque precantur,

Et cœlum votis onerant; tu projieis amens

Vitam et opes ; quid mille malis , quid mille periclis

Objecisse juvat cariun caput? Ah! meliori

Utere consilio ; Scillam bine fuge et indè Charybdim;

Perge viam médius , celerique elabere pro’râ.

Littora tu ta pete , et sanctos invade recessus Quos Musæ, quos Phæbus amant ; ubi laurea circùm Sylva viret, studiis felicibus exornantur Ingénia, atque vigent doctrinâ exculta magistrâ.

Hic veræ asservantur opes , hic vera voluptas , Fontibus et plenis innoxia gaudia manant.

IV. B. L’autear traversait le Palais-Royal avec un de ses camarades de college (M. Jullien , ancien professeur de l’Université de Paris ) , qui le défia de faire des vers latins , ce qui , depuis longtemps , ne lui était pas arrivé. Resté seul un moment après , il voulut répondre au défi , et composa les premiers vers de cette pièce. Le lieu où il était , l’intérêt qu’il porte à la jeunesse , déterminèrent le choix du sujet de cette petite composition.

k. XL

FELES EM UN CT Æ NARIS ,

SIYE FELES ËTKNHMI2 ,

id est, BELLÈ OCREATA. (i)

P istrinarius quidam moriens tribus suis filiis reliquerat modieas opes , pistrinum scilicet , asellum et felem. Haud longa fuit hæreditati dividendæ mora ; caverunt fratres ut avida gens tabellionum et pragmaticorum abesset, à quibus citiùs dévora ta fuissel patrimonii exiguitas. Maximusnatu pistrinum liabuit; altersuum fecit asellum ; tertio feles tantum obtigit.

Hic se ipsum consolari nequibat , qui tantulam hæreditatis partem sortitus fuisset : « Fratres mei , inquiebat , « dùm societatem inter se ineant, sustentare vitam po- « terunt honesto quæstu ; milii verô , postquàm meam « comedero felem , et ex illius pelle manicam liibernam « confecero , famé et inopiâ pereundum erit. »

Quæ quùm audiisset feles, quanquàm auribus niliil accepisse et aliud agere consulté simulabat, sic herum

(i) Cette traduction du Maître Chat , ou le Chat botté de Perrault, a été faite pour amuser des enfants auxquels on enseignait le'latin.

FELES BELLE OCREATA.

compellavit vultu serio et gravi : « Here mi, quæso, 11e plus æquo doleas ; sed cura tantum ut mihi detur saecus et eonsuantur ocreæ , quarum ope possim per dumos , salvis tibiis , vagari : et jamjàm cognosces te in hâc hæreditatis partitione non omninô fuisse læsum. »

In his verbis herus parùm posuit fiduciæ , quamvis sæpiùs vidisset felem innumeris artibus et dolis ad capiendos mures ac sorices callidè et féliciter usam , sive se a laqueari pendulo capite demitteret, sive se in farina tanquàm mortuam sepeliret : aliquid tamen indè sibi fore auxilii egenus juvenis non desperavit.

Ubi prompta fuêre quæ feles petiverat, sese subdola strenuè ocreavit, ac demisit è collo saccum cujus funiculos pedibus antieis retinebat. Sic composita et vivarium quoddam ingressa cuniculis refertum , furfurem et sonclios hianti sacco ingessit ; ergô se liumi stemens , veluti exanimem , exspectabat donec aliquis junior cuniculus, rerum hujusce vitæ ac fraudum nescius, ciborum nidore in saccum illiceretur. Vixdùm erat in excubiis , quùm illius malignam spem non fefellit exitus; quidam enim inconsultus et petulantior cuniculus saccum ingressus est. Astuta verô feles, funiculis simul adductis, excepit incautum , et necavit illico.

Præda superbiens feles, recta ad regias ædes pergit, rogalque ut sibi regem adiré liceat. Introducta in remotius cubiculum , post plurimas et obsequiosissimas salutationes :« Rex invictissime , inquit, liunc tuæ majestati cuniculum , munus ainoris et iidei indicium dominus

FELES BELLE OCREATA. 3 7 r

marchio à Carabas ( nam hoc liero nomen affingere feli collibuit ) per me è suo mittit vivario. — « Hero U10 renuntia, respondit rex, lioc mihi rnunus vidcri accepîissimum , et me ipsi cumulatè gratias agere. »

Rursùs in altâ et luxurianti segete sese occnltavit feles, saccum tenens apertnm; quem quùm par perdicum intrâsset , funiculos properè strinxit , et unà duas sihi habuit. Captas régi obtulit eodem modo quo cuniculum obtnlerat. Per *!ces quoque rex accepit libenter, et jussit aliquot ex ærario suo feli nummos erogari, undè largitionis memor lætè potitaret. Sic duobus aut tribus mensibus prædam venaticam ab hero, ut prædicabat, exceptam régi vafra feles subindè dono dare non omittebat.

Quâdam autem die , quùm audivisset regem in fluminis ripâ deambulaturum cum filiâ, regiarum virginum longe speciosissimâ , sicherum commonuit : « Si quidem nostro consilio uti volueris, amplissimam rem tuam feceris. I tantum lavatum in eâ ûuminis parle quam tibi monstravero , et meo arbitrio permitte cætera. » Marchio felis dicto obediens fuit, quanquam ignorabat quorsùm res evaderet.

Dùm lavabat, rex illàc fortè transiit ; statim feles voce maximâ clamitare cœpit : « Adeste, adeste cives; ferte opem , ferte auxilium , dominus marchio à Carabas aquis præceps rapitur. » Quibus clamoribus excitus rex rhedâ caput protulit, et agnitâ fele quæ sibi toties munera venatoria adportaverat , imperavit ut corporis sui custodes quàm celerrimè marcbioni subvenirent.

3 72 FELES BELLE OCREATÀ.

Dùm ab aquis uvidus retrahebatur , feles ad rhedam accedens narrai régi heri lavantis vestes à latronibus fuisse subreptas, etsi totâ voce « tenete fures, tenete fores » clamaverat : révéra eas saxo occuîuerat clanculùm.

Rex statim jussit à vestiarii sui ministris unam è suis ipsius splendidissimam tunicam afferri , quâ indueretur nobilissimus marcbio à Carabas ; plurimaque addidit amoris in eum et benevolentiæ indicia. Vestium nitor juveni , ut erat facie eximiâ et forma elegan; * ; tantum decoris et venus tatis conciliavit , ut virgini regiæ admodùm placeret; in quam simul atque marchio cum summâ quidem reverentiâ , nec non cum quâdam amoris signiflcatione bis terve oculos conjecit furtim, puella eum perditè adamavit. Pater marchionem ascendere regiam rhedam voluit , ambulatiunculæ comitem.

Feles exultans quôd consilium suum tàm febciter succedere inciperet , celerrimo cursu rhedam prævèrtit: et quùm incidisset in quosdam rusticos pratum cædentes , « Heus! inquit, rustici qui pratum cæditis, nisi dixeritis régi hoc pratum esse domini marchionis à Carabas, quotquot estis , frustillatim in minutai omnes concidemini. »

Rex circumspectans rusticos interrogavit cujusnam esse t pratum quod cæderent : « Domini marchionis à Carabas », extemplo omnes unâ voce exclamaverunt; namfelis ocreatæ minis fuerant vehementer pertemti : « Næ lu, inquit rex, pingui prædio frueris. — Satis pingui , ut cernis , retulit marchio ; hoc pratum valdè herbiferum , et magni reditûs quotannis est. »

FELES BELLÈ OCREATA. 373

Intereà feles , usque præcurrens , messoribus ob iter inventis : « Heus ! inquit , rustici , qui agrum metitis , nisi dixeritis régi totam banc segetem esse domini marchionis à Carabas , quotquot estis , frustillatim in minutai omnes eoncidemini. »

Neque multô post rex transiit, et percontatus est ex messoribus cujusnam esset tam læta seges; « domini marchionis à Carabas » , responderunt messores : et iterùm rex marchioni gratulatus est.

Rhedam prægressa feles obvium quemque territando ad idem cogebat responsum, ità ut tôt et tantas opesmarichionis à Carabas rex obstupesceret.

Tandem pervenit feles ad nobile quoddam castellum , cujus dominus erat giganteâ proceritate quidam pædophagus , peritus artis magicæ , et pædopliagorum longé ditissimus ; omnes enim agri quos rex pertransiverat illius castelli dominio serviebant. Feles sédulè sciscitata quisnam esset iste magus, et quibus artibus valeret , rogat ut sibi liceat ipsum adiré ; præfaîa scilicet se juxtà castellum iter facientem offïcii sui duxisse, ut dominum inviseret atque revercntissimè salutaret. Magus felem , tam urbanè quàm in monstrum cadit, exceptam apud se quiescere jussit.

» Mihi à nonnullis, inquit feles, affirmatum est tiba cam esse facultatem quâ te ipsum in omnes animantium formas immutare possis, ità ut repente fias, verbi gratiâ , sive leo , sive elephantus. — « Yera prædicant , respondit magus, voce asperà; et, ut credas oculis, leori. 3 a

374 FELES BELLÈ OCRE AT A.

nem me conspicito. » Ità præsentem feram expavit feles ut ad tecta celeri fugâ se proriperet, non sine labore et periculo , quùm ocreae prohibèrent ne per tegulas secura figeret vestigia.

Mox quùm videret magum adpriorem forma m rediisse, descendit feles , et pavorem confessa : « Mihi rursùs narraverunt, inquit, et liane fabulam omnino incredula audivi, te etiam minimorum animalium corpora, prout libet, induere, videlicet mûris, imo soricis; equidem fateor lioe mihi extrà vires magicas omnes visum esse , et etiam nunc videri. — » Nostras ne extrà vires, ait ille ? jam rem compertam liabe ; et statim conversus in soricem , per cubiculi tabulatum cœpit cursitare. Quem subito feles insiliens dentihus arreptum necavit , voravitque.

Interèà rex transiens, quùm tam spectabile castellum animadvertisset , ingredi voluit : feles , audito strepitu rhedæ per arreclariüm pontem devectæ, régi obviàm properat, et «■ auspicatissimè , ait, tua majestas hoc ingreditur castellum domini marchionis à Carahas. » — Papæ, ô marchio , exclamavit rex, hoccine quoque castellum tuum est ? nihil usquàm potest conspici pulchrius hàc area, et omnibus ædificiis quibus area cingitur. Interiores ædes. si per te licet, exploremus.

Marchio regiæ virgini manum porrexit, et regem seeu tus est qui prior incedebat. Magnum cænaculum intraverunt ubi lautas invenerunt epulas quas pædophagus amicis compluribus paraverat , qui eâ ipsâ die vocati,

FELES BELLÈ OCRE ATA. 3 7 5

castellum intrare non ausi fuerant, quùm regem adessc rescivissent.

Rex denique egregiis marchionis dotibus valdc commolus , nec non filiæ amori indulgens , quæ procum deperibat , ratione item habitâ tôt et tantarum divitiarum quibus marchio affluebat, postquàm quintum vel sextnm vini poculum hausisset : « Mi marchio, inquit , si gener meus esse velis , per me non stabit quominùs kl bat. » Tantum honorent , plurimis salutationibus gratum animura testatus , arripuit marchio , et antè noctem regis filiam uxorem duxit.

Feles inter optimates regni adscripta , soricibus deinceps nusquàm insidiata est , nisi ut genio indulgeret.

fix; nu SIXIÈME VOLUME.