‹ Œuvres de Leibniz: publiées pour la première fois d'après les manuscripts originauxChapitre 37 sur 51 · Et, puisque le secret est l'âme d'un tel pro · texte numérisé non relu

Et, puisque le secret est l'âme d'un tel pro

jet, dont l'exécution doit éclater en foudre, Fauteud^ se réserve de dire la meilleure partie et Tessentie^dl même en personne. Car si les Hollandois ou ceux qu^Kd tiennent leur parti en étoient tant soit peu informés ou avertis, ils en ôteroient aisément toute l'espérance de réussir pour jamais : ce qu'il leur sera impossible après le commencement de l'exécution, et sitôt qu'on aura mis la main à l'œuvre ;

20. La facilité est si grande et si visible, qu^au pis aller, contre toute vraisemblance, néanmoins,^B=3 une considérable partie doit réussir, sans qu'on eû^^ à craindre de la perdre par après à perpétuité ;

21. Et la sûreté en est si extraordinaire que, sE=^ tout alloit en fumée, ce qui ne peut être appréhend^^

avec raison, néanmoins la retraite seroit tout ou

verte, et la liberté tout entière de cesser et de rom^ — — pre le fil tous les jours, sans aucune diminution des^s la puissance de Sa Majesté ;

22. Enfin, l'auteur conclut que Tannée première^^ est la meilleure, et qu'on a toutes les raisons du monde à craindre, qu'en différant un peu trop, on perdra la plus belle occasion sans en pouvoir ries retenir, sinon le souvenir plein de regret de ce qu'on auroit pu faire.

Expositiim est nuper, esse certum quoddam expeditionis genus, q^od a rege Cbristianissimo mediocri virium parte intra anni spatium confici possit, quod prœseDtibus consiliis apparatibusque mire consentaneum ait, ut videri possit dici prœmeditatum ; quod HoUandos etiam sine beUo det in ruinam; quod eos ut nec motere se contra possint dejiciat possessione . nobiiissimœ commerciorum partis, quam in Franciam transférât ; quod regem Cbristianissimum reddat dominum maris, quod ei conférât arbitrium directionemque rerum : denique quod tutura sit, a quo etiam incepto desistere possit cum velit, sine auctoritatis jactura.

Ex eo tempore erupit manifestius, de quo tune etiamnum dubitari poterat, certum esse Régi Cbristianissimo, fœderatos ordines bello petere et uti conjunctionibus rerum tam praeclaris, ac terra marique hinc ex Ânglia propensa, iliinc ab ipso Rheno in eos ciere arma.

Fateor tune, cum scriberenturlitterae prioresnondum omnino Angliae inclinationem ad fœdus etiam offensivum cum Francia ineundum apparuisse.

Nunc ergo, posito in Hollandos bello, addendum est : cum finis ejus sit humiliatio aliqna insolentis erga ipsos reges cœtus mercatorum, qui se custodem quietis publicœ et pacis arbitrum propria auctoritate erexerat, etleges principibus prœscribebat et.omni-

âlO PROJET DE CONQUÊTE

bus sectis asylum prœbet et mooopolium per orbeir'^ exercet :

Et finèm illum, Anglia accedente, imperiique prin— •

cipibus \icinis conspirantibus, ac caetera Europa se

dente spectatrice, assequi regem ChristiamssimunKZ"^ posse, valde verisimile sit.

Sequitur, bellum HoUandicum non fore dîutur

num aut certe non fore diuturnius, quam rex Chris

tianissimus velit.

Nam si humiliationem eorum quœrit, habebit certe ^ ; si ruinam per beilum apertum, nec tam subito retnEnu conficiet, sed nec tam certo ; excitabit enim aemulo— -^ rum patientiam eousque non duraturam.

Potest ergo Rex Christianissimus eo, ut sic dicam^momento, quo pacem cum Hollandis facit, in illamcn» supradictam expeditionem transferre \ires, mira sa— — •• pientiœ fama in ordinandis tam praeclare occasionibus^ ^*

Ita absolvet hoc stratagemate, hoc obliquo ictu^ j id quod solo in ipsos bello non perfici facile poterit ^ Hollandicorum commerciorum finem ; cum tune ecu::^ jam eos redegerit, ut durante illa expeditione nihiL •' ab illis oppositum sit metuendum.

Et quod consideratu dignissimum est, non cogetur dimittere miiitem, exarraare se rursus, aut si retineat exercitum classem qui in pressenti statu, imma^ — - nés impensas sedendo consumere.

Sed novam slatim gloriae et exercendorum armo

rum et augendae, et in fastigium certe ingens, supra-^^ quam anle rem intellectam credi potest HoUandae^^ potentiœ habebit materiam.

Unum adjiciendum est, optandum fuisse, ut hoc anno potuisset ilia expeditio suscipi.

DE L'EGYPTE. 3ii

Sunt enim conjuDCtiones quaedam occasionum mire faventes quarum pars videtur prœteritura nisi expressa oura in eam impensa conservetur.

Poterit tamen Rex Ghristianissimus efficere non diffîcili opéra, imo maxime omnium ac Csesaris, imperii Italiaeque potissimum approbatione et applausuy ut idem rerum in iis locis status duret in annum sequentem ; qui si res sibi relinquuntur, mutabitur.

Et hoc quoque inter cœteras rationes habendum est cur, si non expeditionem ipsam, saltem eonsiliorum instructionem ac praeparationem jam nunc incipere, rationis esse videatur.

Posset fortasse ipso durante Hollandico bello etiain illud agi, sed non œque certa spes successus ; quia communicatio cumAnglianecessaria foret, quaenon Tidetur tempestiva, nisi Rex Anglicanarum intentionum sit omnino securus.

Page 1