ARRÊT DU PARLEMENT DE PARIS

CONTRE ARCnAMBAUD Y, COSITB DE P1&RIG0RD.

Carolus , Die gracia Francorum rex , universis preseates litteras inspecturis salutem : Notum facimus quod cuni procurator noster generalis , pro nobis , nostre parlamenti corie exposaisset quod, licet omnes guerre et vie facti, inter nostros subditos faciende, fuissent et essent, sub pena perdicionis corporum et bonorum, per ordinaciones nostras regias, prohibile , nichilominus , ad ipsins procuratoris nostri , non solum ex fide dignorum relatn , sed ex fama publica et f^icti evidenti apparencia , noticiam devenerat quod Ârchambaldus , cornes petragoricensis , noster vassallns et subditus necnon quamplures ejus in bac parte complices et confederati in castris et fortaliciis de Albarupe, de Fossa-Manha et de Rossilha et in aliis fortaliciis atque locis ejusdem comilis habitantes et conversantes, quorum facta seu maleficia dictus comes rata et grata habuerat et habebat , in armis et equis , tam de die quam de nocte , congregati , terram ville et patrie

PRBUYBS. &

nostre petragoriceDsium ac loca circumvicina , more hoslili discurrerant subditos et benivolos nostros invaserant, vul* neraveraoty ncquiler occideranl et inlerfeceraDl et quamplures ex ipsis prisionarios ceperant , ligaverant , incarceraverant et ab ipsis magnas pecuniarum summas, causa seu colore redempcioois aut aliter, extorserant , perceperant et hahuerant , animaliaque et alia bona dictorum subditorum exponencium nostrorum, more predonio, rapuerant et ad dicta forlalicia ipsius comitis vel alibi , ad eorum temerariam Yolontatem , duxerant et portaverant ac sibi attrrbuerant , et , de hoc non contenti, molendina, domos, grangias et alia edificia plane patrie dictorum subditorum nostrorum ad terram prostraverant, ac ignis incendio concremaverant et eciam destruxerant » totque et tanta alia crimina horribilia, nephanda et detestabiiia , ut hostes seu latrones publid , contra nostros regnicolas, tam viros ecclesiasticos quam alios, absque causa racionabili sive justa , de voluutate , precepto et permissione dicti comitis aut aliter, fecerant , commiserant et perpetraverant quod ea in auribus justicie condolebat enarrare , et , licet eisdem complicibus , ex parte nostra , per certos officiarios nostros, preceptum fuisset et injunctum ut ab ipsis criminibus perpetrandis désistèrent et cessarent, ipsi tamen complices hoc facere recusaverant et contradixerant , ac erga nos inobedientes et rebelles se reddiderant , in suisque hujusmodi nepbandis criminibus et maleficiis perpetrandis, longo tempore, perseveraverant et, non abhorrentes majestatem noslram regiam offendere seu ledere , continue perseverabant ; que facta fuerant et erant in rei perniciose exemplum justicieque lesionem , scandalum et offensam , crimen lese-majestatis , rebellionem , armorum dclacionem , vim publicam, furlum, roberiam, depredacionem et incendia commiltendo et perpetrando, ac prediclas ordinacioncs nostras regias infringendo aliasque multipliciter dolinquendo. Pro quorum terrore seu periculo complicum et malcfactorum, subditi no6tri patrie supradicte suas agriculturas et alias ope-

10 PUBUVES.

racioaes ad eorum victum et ad bonura rei publiée pertinentes et necessarias , erant coacli descrere , in viaqae perpétue destruclionis cxistebant et existerc presumebantur, nisi, per nos! ram regiam poteneiam , celeriter subvenirelur eisdem ; et ob hoc diclus procuralor noster, super hoc, débite et sufficienter informalus , cum instancia requisivisset de opportune justicie remedio, per dictam curiam noslram, super hoc, proyideri; quaproplcr eadem curia nostra prefato procuratori nostro cerlas nostras liKeras décima quinta diejulii, anno Domini millesimo ccc"^ nonagesimo primo concessisset quarum virtute prefatus Archambaldus , cornes petragoricensis , magister Petrus Coges , magister Petrus de Gracia , Guillelmus Jaubert , Petrus del Bareilh , Jaufridus Barric , capitaneus de Rouffia, Colinus àc Buou villa, Johannes Cotet, capitaneus i'Aubarocha, Petrus de Ponte, ejusdem loci constafa^larius , Johannes de Turrc, Johannes Francisci , monachus, Merigotus d'Ërria, Audo} nelus, capitaneus de Fossa Manha, Johannes Girou, capitaneus de Bordeilha, Alanus du Marchez, capitaneus de Rossilha, Bigaudus, constabulaiius ipsius loci , Guiihonus Laurion, quidam vocatus Bastida, quidam vocatus Cossaudo -et quidam vocatus Pbelippot, necnon quidam vocatus le bort de Sancto-Petro , Johannes Buefcornut, procurator dicti comitis , et Oliverius Mcrcurii , qui de predictis maleficiis complices principabiliores et culpabiliores existebant ac existere prcsumebanlur, fuissent adjornati ut in eadem curia nostra, die vicesima septima novembrisi anno nonagesimo primo predicto personaliter comparèrent, dicto procuratori nostro generali ad omnes fines, et omnibus aiiis qui se partem, super hoc, constiluere vellent, ad fines quos eligerent, super criminibus et malefeciis antedictis et ea tangentibus, responsuri, ulteriusque processuri et facluri prout racio et juslicia suaderent ; et quia prenominati complices ad dictam vigesimam septiman diem novembris non venerunt nec se, in dicta curia nostra, personaliter, ut tenebantur, presentaverunt seu reperti extiterunt , pluries et sufficienter, ut

moris est , ad hosfium camere dicti parlamenli noslri et ad Tabiilan marmoream palacii nostrî regalis, Parisius, evocalii ipsî complices, ad instanciam et requeslam dicti procuratoris nostriy necnon capilulorum ecclesiarum pelragoricensis et Sancti-Frontonis petragoricensis ac eciam majons, consulum et communitalis dicte ville et civitalis pretragoricensium ac Guillermi de Botis , civis seu habitaloris ipsins ville pelragoricensis, qui dicto, procuratori nostro in premissis adheserunt , vicesima oclava die dicti mensis novembris positi fuissent in defeclu. Quo defectu sic oblento, dicti procurator noster et adhérentes , prout quemlibet eorum tangebat seu concemebat , crimina et malefîcia supradicla , contra dietos complices absentes et pro absentibus reputatos, lacius proposuissent et déclarassent, et, ex eodem defectu, sibi cerlam utilitatem , per dictam curiam nostram , adjudicari préciissent et cum instancia requisivissent , asserentes quod, de racione et per ordinaciones nostras regias , omnes vie facti et guerre inter subditos noslros , sub pena perdicionis corporum et bonorum, fuerant et erant, in regno nostro, probibite, dictaquc capitula et prefati major et consules ac Guillcrmus de Bolis et omnes alii babitatores dicte ville et civilatis petragoricensium fuerant et erant nostri justiciabiles et subditi ac in et sub nostra salva et speciali gardia, solemniter et débite publicata , et adeo dicto comiti , ad ejus personaro , suisque gentibus et officiariis et aliis , significala quod in contrarium ignorancia pretendi vel allegari non poterat vel debebat ; et nichilominus idem cornes, noster vassallus et subditus, ac ejus complices, capitanei et officiarii, nostri justiciabiles et subditi, predictis mojori , consulibus et habitatoribus , hos* tili more, guerram apertam et mortalem publiée fecemnt, quamplures ipsorum prisionarios ceperant et detinuerant, ac eis salvi-conductus litteras ut financias suarum redempcionum perquirerent , tanquam inimici capitales et publici , concesserant. Dicebant insuper quod anno Domini millesimo Gcc° decimo septimo, certum pariagium vel associamentum

concordatum 9 faclum, promissum et juratum exliterat inter comitem petragoriceusem , qui tune erat , ex una parle, et capitulum Sancli-Frontonis , ex parle altéra, occasione juridictionis et juslicie subdilorum et hominum ipsarum parcium ; quod quidem pariagium parles ipse, medio jura* mento et sub obligacione bonorum suorum , observare promiserant et tenere, oranesque comités petragoricenses qui ex lune fuerant, et presertim dielus Arehambaldus , in suo advenlu , promiserant et juraverant in eorum personis , dielum pariagium observare et nullatenus infringere; quibus non obstantibus, dictus Arcbambaldus, conlra suum juramenlum et fidelitalem, in qua nobis tenebalur, venire et attemplare non abhorrens , a tempore duodecim annorum citra, in suis caslris et fortaliciis de Aubarocha, de Foêse- Maigne, de Roussilla, de Bourdeilla, de Roulpkia et in aliis fortaliciis et locis ipsius comitalus, quamplures latrones, predones , murlrarios et alios criminosos homines maie vite et famé , continue tenuerat et adhuc lenebat et fovebat qui terras nostras et dictorum capitulorum dicteque ville et civitatis petragorieensis, per modum hoslililatis et guerre , cum armis, publice diseurrerant , omnia mala seu crimina , in guerris fieri solita, committcntes et perpétrantes, crimen lèsemajestatis incurrere non verentes. Proponebant insuper quod anno Domini millesimo ccc^ octogesimo secundo vel circiter, Raymundus del Perier et quamplures ejus complices, de garnisione vel slabilimento fortalieii de Radulpkie, ad diclum comitem perlinentis, per modum hostilitatis et cum armis patentibus, locum de Racheta, existentem in et sub obediencia nostra, invaserant, ceperant ac ignis incendio destruxerant , et quemdam qui vocabatur Guillermus Lavit ac nonnuUos alios ibidem existentes inhumaniter vulneraverant et verberaverant , bonaque ibidem existencia rapuerant depredatique fuerant ac sibi aplicaverant. Parique forma dicti Raymundus et sui complices ac alii eorum fau tores loci de Montinkaco perlinentis ad diclum comitem, anno Domini millesimo ccc*

octogesimo tercio, mense mardi, vel circiter, ecclesiam parrochialem de Cambio ^ro^e d*Alberoche, ciijus custodes et homines erant nostri subditi el benevoli , vi armorum invaserant , ceperaDt et occupaverant , ac, raptis oranibus bonis in ipsa exislentibus , ignis incendio combusserant ; et insuper Mondo Dartensa et plures alii, ejus complices^ de familia et genlibus dicti comilis existentes , et cum ipso in dicto loco de ilfontinhaco commorantes , circa mensem novembris anno Domini millesimo ggg° octogesimo tercio hostiliter et cum armis bargum Sancti'Laurencii de Manoire, subditum nostrum, cum armis, discurrerant et bona quecumque ibidem reperta ceperant et rapuerant, necnon in domibus Pétri de Calez et capellam ipsius loci incendium posuerant et destruxerant ; insuper, mense augusti, anno Domini mitlesimo ccc^ octogesimo quarto, Oliverius de Casiar, capitaneus, pro dicto comité , dicli fortalicii de Radulphie, et nonulli sui complices predictam ecclesiam Santi-Laurencii de Manoire uobis subditam hostiliter obsederant, et interse juraverant et promiserant se nullatenus ab inde recessuros donec omnes viri , femine et infantes, in ipsa ecclesia existentes, morte periissent, parrochiasque el loca vicina discurrerant et depredati fuerant, ac vestes mnlierum, per eos repertarum, scinderant et usque ad nates a parle inferiori àbreviaverant sea accurtaverant , et in hujusmodi obsidione tantam residenciam fecerant quod a subdilis nostris, in dicta ecclesia residentibus, triginta summatas frumenli , triginta summatas avene, quindecim dolia vini, quindecim quadrigatas feni, quatuor bacones sive lardos et plura alia , violenter et per modum redempcionis, extorseranl et habiierant. Ullerius proponebant quod mense septembris, dicto anno octogesimo quarto, Johannes d'Alvernh, capitaneus de Limeraco, pro dicto comité , et quamplures ejus complices dictam parrochiam de Sancto-Laurendo discurrerant et depredati fueranl, ac unam mulierera interfeceraut, quamplures subdilos nostros prisonarios ceperant , et ab ipsis nonnullas financias , per viam questionum et tpr-

Dienlorum, extorserant et habuerant , ac omnia bona ibidem reparla rapiierant et ceperant. Dicebaut iusuper quod anno millesimo ccc° ociogesimo quintOy mense julii, vel circiter, dictus cornes predictos majorem, consules et babitalores dicte ville petragoricensis fecerat , per dictum Oliverum de Caslar, capitaneuro de Radufphie, Pelrurn de Riparia etqiiosdam alios eorum complices, difïïdari, ac eis notiûcari quod, non obslante maou nostra, in suis redditibus , per senescailum nostrura petragoricensem , apposita, dictos suos redditus levari faceret, nec super hoc abslioeret, pro dicto senescallo, plus quam pio stercore canis immundo seu fetoso ; menseque augusli subséquente, Johanncs Girou, capitaneus de Bordelhe, pro dicto comité, Anglicos et inimicos nostros, cum suis pre< dis, in discursu regni nostri raptis ethabitis, receptaverat et eis cibos et pocula pluries miuistraverat seu fecerat roinistrari; et cum Helias Cauli , serviens noster, babitator dicte ville petragoricensis, cum certo cxecutore nostrorum mandalorum et lillcrarum regiarum ad locum de Insula, circa annum millesimum treceniesimum sepiuagesimum octavum, pro debito sui ofGcii , accessisset, Guilleimus Jagut, capitaneus de Bordelhe, pro dicto comité in odium associacionis hujusmodi, dictum servicntem ccperat, et ad patibulum de Bordelhe suspenderat aut suspendi et impie mori fecerat ; cumque dicto anno sepiuagesimo ociavo, mense decemhris, dicti major et consules, a dicto comité ad nos et ad predictam nostram parlamenli cnriam, appellasscnt, dictoque comiti et suis genlibus, sub pena mille marcharum argenli, fuisset inhibitum ne ab habitatoribus dicte ville petragoricensis certam redibenciam que ad^nos pcrtinebat et que vocabatur commune pacis , levare présumèrent, attamen, eisdem appellacione et inhibicione non obstantibus, quidam vocatus Cornelbia, capitaneus de Radulphie , pro dicto comité , et Johannes le Megre , ipsius comitis camerarius, ac nonnulli alii eorum complices, dictum commune pacis ad nos pertinens , vi et violencia ac invitis dictis appellantibus , levaverant et habuerant ; et una-

cum hoc anno millesitno trecentesimo ociogesimo quarto, circa feslum Pasche, dictus cornes, sua ductus inordinala voluntate et absque licencia nostra, novum transversum seu pedagiiim, super mercaturas , bona et personas , per dictum locum de Montinhaco transeunles, imposuerat et taxaverat ac de faclo levavcrat et levari fecerat , quod in prejudiciuoi nostrum et rei publiée redundabat. Ulleiius dicebant quod diclo anno ociogesimo quarto nonnuUi malefactores de fortaliciis dicti comitis exislentes, se dicenles et pretendenles fore génies armorum pro nobis ad locum de Monte-Hominis (1) in quo eral fabrica monete noslre, accesseranl ac tolam pecuniam , totumque biilonuin ipsius loci , ad nos et ad mercatores dicte monete pertinentes, vi et violencia ceperanl, rapuerant et secum detulerant, et ex hiis non contenti custodes et gentes ipsius monete verberaverant et vulneraveranl ; et deinde, anno ociogesimo quinio subséquente, complices et adjutores ejusdem comitis, in suis castris et fortaliciis résidentes, in maximo numéro congregali diclum locum de Monte ^ Hominis {Dôme) et castrum ipsius , qui locus et castrum ad nos , jure nostri proprii domanii, pertinebant, de precepto seu voluntate ipsius comitis impeluose , armorum virtute et potencia, invaserant, illudque castrum seu locum prediclum cepissent et occupassent nisi resistencia virtuosa gencium nostrarum, dictum locum seu castrum custodiencium , obstitisset. Parique forma, anno millesimo (:c€° ociogesimo sexto, prcfatus Mondo Dartensa , Bernardus de Guerra et quamplures alii familiares et gentes dicti comitis , fortalicium de Caussade, in et sub nostra subjeccione et obediencia existens, invaserant et agressi fueraut> et , ut illud caperent et occuparent , omnimodam suam diligenciam et potenciam adhibuerant.

(1) Ce mot hominis, quoique d'une écriture du temps, a été refait avec une encre plus foncée en couleur. C'est évidemment une faute , et il faut lire Dorne, ce qui nous donne de Monte-Dome; et c'est, en effet, m M<mt-de-Dome que se battait la monnaie du roi.

16 PBECVBS.

bona subditorum nostroram , more {iredonio , cep^ant et rapueranl , ac nonnuUos homioes ejusdem lod prisionarios ceperant et prisionarios duxerant, et ab ipsis plares redempciones et financias exlorserant et habuerant. Insaper Merigotus d'Arrie, associatus phiribas Anglicis, inimicis nostris, et aliis suis complicibus , bostili more , prope dictam viUam petragoricensem discurrentes , animalia subditorum nosirorum , usque ad valorem centum francorum auri, ceperant et rapuerant, ac, mense januarii, dicto anno aciogesimo $eœtOf dîctus Johannes d'Alvernh , capitaneusde Itmeroco, et sui complices , duos homines de Limeilh , subditos nostros , interfecerant et occiderant et ab ipsis triginta bestias sale oneratas amoverant. Preterea, Johannes Cotet alias d'AIvernh, capineus de Limeraco, pro dicto comité, et nonnulli alii sui fautores Marotum d'Abzac, domicelkim ac burgensem dicte ville, in et sub obediencia nostra existentem , incarceraverant et pênes dictum comitem , ad locum de Montinhaco, prisionarium duxerant , et ibidem diclus comes ipsum ad redempcionem sexcentum francorum auri posuerat et taxaverat una cura aliis sexcentum francis auri , pro expensis ejusdem domicelli, que omnia dictus armiger exsolverat , et, ana cum hoc, locum de Bello-Respectu, de domanio nostro ex&tentem , quem uxor ejusdem domicelli , ex donacione r^a » possidebat , in manu et potencia dicti comilis reddere et tradere compulsus extiterat , antequam posset a carcere seu detencione hujusmodi liberari. Insuper Gaufridus Barrilli, capitaneus fortalicii de Radulphie, pro dicto comité, et sui fautores et complices , mense septembris « anno aciogesimo ociavo , per modum hostilitatis et guerre prefatam ecclesiam SancH^Laurencii de Manoire, invaserant et, viribus armorom, nisi faerant occupare; dictusque Merigotus d'Arrie et complices ejusdem , prope dictam villam petragoricensem, quatuor boves et quatuor homines ceperant et ad dictum locum de Montinhaco , pênes dictum comitem , duxerant , ab ipsisque decem francos auri dictus comes , causa redempcionis , extorserat et habue-

rat, ac uniis ipsorum quatuor hominum in hujusmodi carcere seu detencione deces-crat. Dictoque anno octogesimo octaro, mense novembre, faulores et complices ipsius comitis in ejus garnisiooe seu fortalicio d'Auberoche résidentes , ecclesiam béate Marie de CMgnaco, armorum potencia, capere nisi fuerant, et plures persorias, a dicta villa petragoricensi recedentes, bonis suisdisrobaverant;nccnon, mense octobris, anno millcsimo ccc° octogesimo nono, gentes et ofBciarii dicti comitis, Petro de Meloya, dicto Roussignol , servienti nostro, minas intulerant, asserentes quod, si certum mandatum nostrum, ad requestam dicli capituli de Sancto-Frontone , contra Raymundum Tournier et lleliam llevel exequi , aut officium servientis, in terra dicti comitis, exercere presumerel , ipsum submergèrent , pre quorum minis diclus Petrus recesserat, dicto mandato nosiro nullatenus executo. Preterea, mense novembris, anno octogesimo nono predicto , Johannes Francisci , Bernardus de Ponte, constabularius d^Auberoche pro dicto comité, et nonnulli alii , bostili more, in itinere nostro publico et infra mêlas juridicionis dicte ville petragoricensis, Micbaelem Andrée, et Raymundum Lombardi, ipsius ville mercatores, scxdecim bobus pinguibus disrobaverant et spoliaverant, et ad dictum locum d'Auberoche^ dictos mer- ' catores prisionarios duxerant, dictosque boves idem cornes ad dictum locum de Montinhaco duci et postmoduro vendi fecerat , et precium vendicionis babuerat ; ipsequc comes pati noluerat nec volebat quod aliquis de partibus petragoricencibus, ab ipso vel ejus offîciariis, ad nos vel ad dictam curiam nostram appellaret, ac se dixerat et dicebat ac jactabat palam et publiée fore regem et dominum superiorem in to(a patria petragoricensi, absque eo quod ibidem baberemus superio^ ritatem aut ressorlum , certumquejudicem, pro appellacionibus decidendis et terminandis, constituerai et ordinaverat, a quo non permittebat ad nos vel ad dictam nostram curiam appeilare, et, si forte aliquis a dicto judice appellaverat vel appellabat, prosecuçionemy çuper bûc^ faccf^, propter mortis

periculum, aiisus non fueralnec audcbat; cl, quia diclus Petrus de iMeloja y servions nosler » offîcium suum débile exerceudo, cerlas personas, loci de Vernldo, ad assistas pelragoriceuses adjornaverat , Jobannes Buefcornut, alias ISieigret, procurator el baiilivus dicli comitis, in eodeni loco, metxse novembris anno miliesimo trecentisimo octogesimo nono diclum servienlem enormiter verberaverat , et insiiper mense maii anno miliesimo ccc" nonagesimo primo , in odiuni el conlemptum hujus quod ofOciarii noslri regii quendam vocalum le Brelonat, de gaivmsïone d'Alberoche , pro bono juslicie, capi feceranty génies armorum dicli comilis, degarnisione predicla, prope diclain viliaoi pelragoricensem hostililer discurrerant , et, in ilinere publico , prope ponlem ibidem exislcnlem , tanquam iniquitalis (ilii, Jobannem le Brocbarl, sexagenarium , interfecerant el occiderant , malaqiie nialis accumulando , domum seu boveriam Arnaldi de Roucel , burgcnsem pelragoriceusem , silualam in parroebia Sancii-Laurencii de Manoire, incendio destruxeraut, el Slepbanum Raine, boverium dicle domus, elduas mulieres, in eadcm domo existentes, ceperaut el lelalilcr vulneraverant, ac omnia bona ibidem reperla , more predonio , ceperant et sccum deluleraut , et , in contemplum juslicie , prefalum le Brelonat qui, pro suis deraerilis, morti tradilus fuerat, a palibulo dependerant el amoverantac eciani inbumaverant; el, anle seu prope diclam civitalem pelragoricensem discurrenles, très homines, quemlibet seplem plagis morlaiibus, in quadam vinea, vulneraverant , pluresque babilalores dicle ville incarceraverant , cl molas molendini dicli Arnaldi de Roussel, fregeranl et ruperanl, ac omnia bona ibidem reperla, ceperant. Prelerea, mense junii subséquente , génies armorum seu complices dicli comitis de garnisionc d'Auberoche el de la Roussille et alii, per modum guerre, prope locum de Plazac» perlinenlem ad episcopum pelragoricensem, discurrerant, altis vocibus, tanquam inimici nostri, clamantes Guienne ! et quadraginla animalia, tam boves quam vacas, vel amplius, ceperant, et ad diclum

locum d'Auberoche duxerant; necnon , în ilinere publico, prope locum de Moniinhaco qnendam equm ad Petrum de lluppc, domicellum, perlinenlem, una cum pluribusaliis bonis mobilibus ejusdem Pelri, do valore ducentornm francorum auri, violenter et more predonio ceperant, elabipsounam bustiam abstulerant , iii qua erant certe littere noslre, sigillo nostro majori sigillate, qiias quidem litteras et sigillum suis daguis seu cullellis cuspidcis etacutis penefraverant, et super imaginem nostram, in dicto sigiilo imprcssam , conspuerant, et pedibuSy ad terram, dictas litteras et sigillum conculcaverant. diccntes quod Deum abnegabant nisi dictas litteras et sigillum comburerent , in nostri vituperium et contemplum. Dicebant eciam quod , non ohstantc pariagio superius declarato, ad quod tenendum et observandum dictus comes fuerat et erat juramento astrictus, qt prefertur, ipse comes, circa festum nativitatis béate Marie virginis, anno Domini miile^ simo ccc° ociogesimo oclavo, omnes census, redditus et revenulas qnos et quas dicti de capitulo Sancti Frontinis, in dicto comitatu petragoricensi , possidebant et babebant , ad manum suam posuerat, ac, sub cerlis pénis, inbiberi fecerat ne dictis de capitulo aliquid exinde solveretur, ipsosque et ipsas y de facto temerario et injusto, suo nomine et pro ipso, levari et recepî fecerat et continue faciebat. Preterea , mense aprilis, anno milfesimo trecentesimo octogesimo guinto, dictus Oliverius de Casiar, capitaneus de Radulphie pro dicto comité, et quamplures sui complices, prope dictam villam petragoricensem dîscarrentes, certos boves, pertinentes ad Ajmericum de Valle, canonicum petragoricensem, violenter ceperant et secum duxerant , dictumque canonicum , dictus Oliverius de Casiar, gladio evaginato, interficere et occidere nisus fuerat ; dictus eciam comes, contra suum juramentum ef dictum pariagium veniens et faciens, justiciamcommunem dicti pariagii, inter ipsum et dictum capitulum Sancti-Frontonis communem, de facto ceperat, usurpaverat et occupaverat , ac emolumenta exinde proveniencia levaverat et adbuc

levabat. ProponebaDt uUerius quod dictiis cornes ferram quam diclus Gtiiilermus de Botis, burgensis pctragoricensis , habebat in castelfania de Bordeilhc, de valore ocloginla librariim per annum , ceperat et oecupaverat ipsainqiie suo domanio applicare nisus fuerat el nilebalur, et exiode fruelus, profeclus et emolumenla levaverat el, dédie in diem, levabal, necnon , tam per se quam per suos complices , fautores et confedcra tores, guerram pgbiicam et aperlaro , contra majeslalem uostram regiam diclaque capitula et prefalos majorem, consules et communitatem , terras, homines et subditos, fecerat et faciebat ; in qua quidem guerra sive facto dampnabili, quampluresbabitatores dicte viile pctragoricensis et alii interfecti fuerant nequiter et occisi, malefactoresque seu complices liujusmodi nonnullas ecciesias el alia edificia igois incendio combusserant et destruxerant , quamplures iQulieres rapuerant ac prêter el conlra earum voluntalem carnaliler cognoverant , nonnullos subditos nostros et diclorum capitulorum , majorisque consulum et communilatis ceperant, incarceraverant, queslionibus et tormenlis posuerant, ad redempciones taxavcrant et se redimere compulerant , enormiterque verberavcrant et vulneraverant, ex quibus vulneracionibus, violenciis et tormenlis, aliqui mortem subierant ac pre tormenlis hujusmodi nonnulle roulieres earum inferiora seu bodellos, per loca suarum naturarum, inhumaniler emiserant, necnon equos, boves, vacas et alia animalia et bona dictorum subditorum acpredictorummajoris, consulum et communitalis , hoslili et predonio more , rapuerant et secum detulerant ac sibi altribuerant; totque et taula alia crimina , scelera , delicta et maleficia enormia et detcstabilia fecerant , commiserant et perpetraverant quod difficile esset ea particulariter declarare vel specificare, ut , per débitas informaciones , clarius apparebat , ac patriam pelragoricensem adeo depopulaverant et dçstruxerant seu depauperaverant quod terre el hereditagia sine cultu et in deserto reman- ^rant, diclaque palria fuerat et erat in via perpétue désola-

cionis et deslruclionis, nisi, per nos et dictam curiam nostram, super hoc, provideretur; et licet prcdiclo comiti et ejus complicibiis, ex parte nostra, pluries injunctum et preceptuni fuisset ut a via facti et guerre et a criminibus bujusmodi pcnitus désistèrent et cessareiit , ipsi (amen hoc facere recusaverant et conlradixerant , acin eisdem criminibus perseveraverant et perseverabant , fuerantque et erant dicta crimina et maleficia adeo publica , notoria et manifesta , presertim in eisdem partibus, quod nullus ea potucrat aut poterat ignorarc , nec eciam poterant aliqua tergiversatione celari , ac ea dictus comes fecerat , commiserat et perpelraverat, ac, per suos complices , fautores et confedera tores, fieri et perpetrari preceperat et mandaverat, rataque et grata habuerat et habebat in premissis crimen lese-roajestatis , rourtra , occisiones homicidia , raptus incendia , sacrilegia , depredaciones , furta et latrocinia , vim publicam , conspirationes et congregacionés illicitas, armorum delacionem, inobediencias contra nos et mandata nostra commitlere et perpetrare non verendo, salvam-gardiam nostram infringendo, majestatemque noslram regiam offendere non verendo et alias multipliciler delinquendo. Insuper proponebant quod , post adjornamentum predictum , contra dictum comilem et suos complices superius nominatos executum, ac in odium et conteroptum ejusdem, gentes armorum seu complices in garnisionibus, stabilimentis , castris et fortaliciis dicti comitis résidentes, propter hoc coadunati, per modum hostilitatis et guerre, in maxime numéro et cum armis palentibus , dictam villam et civitatem petragoricenses invaserant et aggressi fuerant, satagentes, lotis viribus, ipsam inlercipere et occupare, vineas et arbores fructiferas incolarum ejusdem absciderant, molendina, circumcirca dictam villam et civitatem existéncia , fregerant , ruperant et destruxerant ac détériora mala et inconvenîencia quam antea commiserant et perpétra verant , murosque clausure Fratrum Predicalorum ipsius ville , in pluribus locis , ad terram prostraverant seu demoliri feceraot, ac bona et jocalia

ipsius eccicsîe ceperant et disrobaverant» prédis el maleficiis Gonsimilibus seu pejoribus, contra habitalores parroehie de Bertry, subdilos noslros, insequtis, quamvis eisdemdicti complices assecurameiilum antea preslitissenl, cl in hnjnsmodi criminibus et maleficiis seu deterioribus dicti cornes et ejiis complices diclam patriam et ejus incolas, pro viribus, dévastantes seu desd'uentes, perseveraverant ac perseverare et continuare nullalenus forroidabant; et idcirco pelebant et requirebant prefalus procurator noster capitulaque ac major, consules et eommunitas dicle ville et civilatis petragoricensium y et Guiilelmus de Botis, prout quemlibet eorum tangebat et tangere poterat, talem utililatem,ex dicto defectu, sibi, perdictam curiam nostram, adjudicari , videlicet quod omnes el singuli complices et malefaclores antedicli ab omnibus factis, defensis et racionibus suis, si que vcl quas, adversus eadem criminacl malcficia, dicere, proponere aut allegare quovismodo potuissent sive possent, omnino forent exclus! ac eciam cecidisseut, de ipsisque baberentur, lenercntur et reputarentor pro conviclis, superalis et condempnatis, et, hiis médiantibus, pelebant et reqnirebant quod criminibus, maleficiis, adjornamento et defeclu predictis unacum informacionibus , super bQC , factis , attentis el consideratis, prenominali complices et malefaclores et eorum quilibet, insolidum et pro loto, prout in casibus criminum et maleficiorum , ut erat in casu présent! , fuerat et erat fieri consuetum, ad cessandum et desistendum ab omn! via facti et guerre et ad reintegrandum dietam salvam-gardiam nostram, meliori modo quo fieri posset , ipsamque reintegrando, ad reddendum et reslituendum prc- &tis capilulis, majori, consulibus et communitati ac eorum hominibus et subditis, omnia bona sua, per diclos complices et malefaclores capta , levata et asportata, si in reram natura extarent, alioquin eorum legilimum valorem et estimacionem, sub majori precio quo valueranl et valere possent, usque ad plenariam restitucionem et satisfaccionem eonimdem , unacum fruclibus y profectibus ^ revènutis et emolumentis levatis,

vel que capitula , major, consules et communitas predicti , qualinus coruu) quemlibet concernebaty levasse, percepisse et habuisse potuissent de suis hereditagiis , ccnsibus redditibus et possessionibus, nisi obslilissentfacta dampnabilia complicum cl maiefiictorum predictorum, sub majori precio supradicto; necnon ad facieudum, plicandum et gagiauduni dictis capitulis , majori , consulibus et communitati aliisque hominibus et subditis prcdictis qui , propter hoc, injurias, dampna et incommoda passi fuerant , emendam honorabilem, in locis ac modo et forma quibus dicta curia nostra ordinaret, et eciam , pro dampnis et interesse , erga diclum capitulum ecclesie cathedralis petragoricensis, in quadraginta mille lihris parmensihus, et erga dictnm capitulum Sancti-Frontonis, in sexaginta mille lihris parisiensibus» et erga dictes majorera , consules et communitatem, in summa centum mille librarum pansiensium, necnon, pro emenda ulili, erga quodiibet dictorum capilulorum, in vigenii mille lihris, et erga dictos majorera , consules et communitatera , in quadraginta mille lihris, et, per benefici»m seu reintegracionem dicte salve-gardie nostre, erga subditos et horaines dictorum capitulorum, majoris, consulum et coraraunitatis in premissis dàmpnificatorura , in emendis honorabilibus et utilibus , ad arbitriura nostre curie supradicte, et insuper ad ediGcandura et fundandura, in dicta villa petragoricensi, decera capellas seu capellanias, libris, ca* licibus , vestibus , ornaraentis et aliis necessariis sufficienter munitas , qualibet ipsarum capellauiarum quadraginta lihris turoncnsibus annuî et perpetui redditus admortisati dotafa in quibus capellaniis divina celebrarentur officia, pro sainte et rcmedio animarum iilorura qui , per dictos coraplices , in hujusraodi factis dampnabilibus , .interfecti fuerant et occis! , per arrestura sive judiciuni dicte nostre curie , condempnarentur et condempnali compellerentur. Petebat eciam dictas Guillelraus de Botis quod idera coraes condemnaretur et corapelleretur ad sibi reddendum et restitueudura dictara terram suara , una cum fructibus , profectibus , revenutis et emola*

mentis ejusdcm, sub cs(i madone majoris precii, a tempore l'mpedimenli , in ipsa terra, per dictnm comilem , indebite apposilî ac cciam in emenda honorabili , ad arbitrium dicte nostre curie, et in emenda utili mille librarum, ac, pro dampnis et intéresse ipsins Guillehni, in aliis mille libris, Requirebant eciam dicta capitula , dictique major consules et communilas ac Guillelmus quod, de bonis, per dictos complices caplis, ablatis et babilis, tam super ipsos quam super homines et subditos antcdtctos , ac de suis dampnis et interesse, necnon de vaiore et estimacione eorumdem , attenta in premissis violencia, sibi, suo simplici juramento, absquc alia probacione, crederetur ac, in eorum expensis dicli complices et eorum quilibet in solidum , ut prefertur, condempnarentur in prisioneque (irmata, si capi valerent, detinerentur, quôusque, de omnibus sibi, in bac parte, adjudicandis, foret integraliler satisfaclum. De quibus omnibus et singulis requirebant, de et super bonis quibuscumque diclorum complicum seu malefactoruni et eorum cujusiibet in solidum, solucioncm et salisfacoionem assequi primitus et antequam , pro nobis aut alio quocumque , de et super ipsis bonis , causa confiscacionis vel emende , aliquid posset vel deberet exigi seu levari. Pelebant ulterius quod, in sighum perpétue memorie , attenta detestacione criminum predictorum, quod omnia castra et fortalicia dicti comitis suorumque complicum, fautorum et confederalorum, demolicioni et des truccioni perpétue subjacerent , el hoc eciam dictus procurator noster requirebat, quodque omnes census, redditus, pedagia et alia que dictus comes , super dictos majorem , consules , communitatem et Guillelraum ac super alios habi- (atores dicte ville et civitatis pelragoricensium , necnon super homines et subditos dictorum capitulorum et eorum cujusiibet, levare et percipere consueverat et adhuc percipiebat et levabat , adnullarenlur et abolirentur onmino ac , de ipsis , debilores predicli ac eorum heredes et successores quiltarentur et Hberarentur quiltique et liberati perpetuo tenerentur,

necnon qnod bomines et subditi capidiloruin , majoris, consulum ac communitatis predictorum ac eoriim cujusiibet, super quos dictus cornes ejnsve complices aut ûnitores seu confederali jusliciam , juiidicjonem seu cobercionem babere consueverant, necnon diclus Guilleinius de Botts et e)us beredes et ab ipso causam babiluri, a prefalo comité suisque corn* plicibus et fautôribus bujusmodi et suis sucoessoribus ac eorum polencia, juridicione et justicia tolaliter eximerentur, quodque preposilura et juslicia ac omnia jura diclo comiti , in predicla villa et civitale petragoricensibus , per dictum pariagium, spectancîa , tam super suos bomines et subditos quam super bomines et subditos dicti capituli Sancti-Fronlinis ac eciam dicte ville et civitalis , eisdem capitulo Sancli-Frontis , majori et consulibus ac communilali adjudicarentur, ad se perpetuo remanere. Pelebat insuper dicUis procuralor noster prefatos complices et malefaclores et eorum quemlibet, erga nos, condempnari et puniri, in corporibus atque bonis aut in aliis emendis atque pénis corporalibus , bonorabilibus et utilibus, prout eadem noslra curia ordinaret, aut alia (alis ulililas, ex prediclo defectu, contra dictos complices, prefatis procuralori hostro, capitulis, majori , consulibus et communitatiy per dîctam nostram curiam, adjudicaretur qualis ipsi nostre curie viderelur, protestando de addendo, diminuendo , mutando et corrigendo , in faclis, peliciouibus et conclusionibus suis supradictis, ante vel post conclusioncm cause, si , per ea que jam fada fuerant et erant, in bac parle, predicle sue peliciones et conciusiones sibi forsilan non Ge* rent, et adjudicarentur, dum et quocienseis videretur expedire;cujus defectus uliiitatem dicta curia nostra micius, ut semper consueverat, procedere volens in bac parîe, pro liMic adjudicare supersedisset , dictisque procuratori nostro, capitulis , majori, consulibus et commutiitati a^^ Guiilelmo certas nostras litteras predicia vicesima octava die novembris concessisset , quarum virtute fuissent iidem complices adjornali ut, sub pena bannimenti a regno nostro, confiscacionis-

quebonorum suoruin quorurncumque nobis applicandorum , necnon quod de prcdictis criminibus et maleficiîs baberentur et reputarentiir pro conviclis et condempnatis , in prefata curîa Dostra, die vicesima mensis februarii, anno domini rjnille" simo ireceniesimo nonagesimo primo predicto, personaliler comparèrent, dicli defcclus lUilifalem alias, ut predicitur, requisitam et îd predictis litteris nostris declaratam, per dictam curiam noslram , adjudicari visuri , necuon eîsdem prociiratori nostro, ad omnes fines, capilulisque , majori, consulibus, comnuinitati et Guiilelmo de Bolis, prout quemiibet ipsorum tangebat et tangere poterat, ad finena civilem, super criminibus et maleficiis antedictis et ea tangentibus, responsuri , ulteriusque processuri et facturi , prout racio et juslicia suaderent, cum inlimacione quod , si ad dictam diem venirent dicti complices sive non , ipsa noslra curia tune, ad prediciam ulilitatem dicti defectus judicandum , banuimentumque et confiscacionem bonorum bujusmodi faciendum aut alias, procederet, utsibi videretur expedire et esset racionis. Ad quam diem dicli complices non vonerunt nec se, in dicta curia noslra , personaliler, ut lenebantur, presentaverunt seu reperti extilerunt, pluries ac sufficienter, more solilo, ad boslium caraere dicli parlaroenti noslri , et ad Tabulam marmoream palacii noslri regalis pnrisiensis evocati , et, ob hoc, décima octava die junii, anno Domini miUesimo ireceniesimo nonagesimo secundo, ad requeslam et instanciam dicti procuralori^ noslri, necnon majoris , consulnm et communilalis ac Guillelmi de Bolis prediclorum , a consorcio dîclorum capitulorum , qnoad prosccucionem cause seu processus bujusmodi, disjungi el separari petencium et requirencîum , posîti extilissenl in secundo defeclu, per noslram curiam supradiclam , dicliquc procuralor nosler, major, consules et communitas ipsius loci pelragoricensis ac Guillelmus de Botis, sic disjuncll seu separali a predictis capilulis , ut prefertur, crimina et maleficia supradicta ilerato déclarassent, ac, in eisdem duobus defectibus , certam utilitatem sibi adjudicari

petivissent et reqiiisivisscnl , conlinenteni , in effeclu et subslancla , omnia que , pro parte sua , fuerant , ut premillilur, proposila, declarata ac eciam requisita, et, super eadem u(ililate, prefali procurator noster, major, consules el communitas ac Guillelmus de Bolis certas noslras lilleras, tam dicta décima octava die junii quam duodecima die maii anno millesimo ccc" nonagesimo tercio, a dic(a curia nostra reportassent, et earura virtule, dicti complices, in predicla curia nostra , sub pénis et cum intimacionibus antediclis, fuissent tam ad duodecimam diem augusii, anno dicto nonagesimo secundo, quam ad quartam diem ejnsdem mensis augusti anni subsequentis , personaliter comparituri, adjornali, diclorum defectuum utilitatem adjudicari visuri, responsurique , processuri et facturi , prout superius est expressum. Quibus diebus dicti complices nunquam venerunt aut présentes vel in dicta nostra curia reperti personaliter extiterunt, more solito predicto débite et sufBcienler evocati ; quapropter iidera procurator noster, major, consules et communitas ac Guillelmus, dicta duodecima die maii contra predictos complices tercium defcclum, a dicta nostra curia, reportassent. Dicta vero qttarta die augusti, anno nonagesimo tiercio, Almarricus de Ruppe ,* domicellus , dicens se procuratorem dicti comitis petragoricensis, eidem nostre curie exposuissel, et , medio juramento, asseruisset quod dictum comitcm , in suo Castro Montinhaci antiqum , ponderosum et debilem dimiserat, ad predictamquc curiam nostram , de precepto dicti comitis, venerat, quodque, propter incursus el pericula inimicorum nostrorum, in partibus petragoricensibus hostifiler, treugis non obstantibus, discurrencium , dictus cornes ad dictam nostram curiam personaliter accedere nequiverat, nec ausus fuerat bono modo, quibus de causis , satagebat idem domicellus prefatum comitem excusare seu essoniare ; qua qiiidem cssonia vel excusacione non obstante, quam dicta curia nostra nullatenus admiserat , (fictus comes ejusque complices superius nominati , ad instanciam et requestam predictorum procuratoris nostri ,

majoris el consulura et communitatis petragoricensis ac Guillelmi de Bolis, ocfava die augnsli, dicio anno nonagesimo tercio, posili fuissscnt in quarto defectu, per nostram curiam supradictam, prout premissa dicii procurator noster, major, consules, communilas ac Guillelmus de Bolis asserebant, per littcras nostras , informaciones et cxpicta , super hoc , confectas et confccta, plenius apparcre, et ideirco petebant et requirebant ulililalem, de prediclis quatuor defectibus, superius déclaralam , sibi > per diclam curiam nostram, adjudicari aut aliam, de qua dicte nostre curie videretur expedire, usum, stilum et observanciam dicte nostre curie, una cum plunbus racionibus, ad hujusmodi fines, allegando : Tandem, visis, per dictam curiam nostram , adjornamentis , relacionibus, expletis, defectibus et utiiilate exinde requisita ac cciam informacionibus et aliis, in bac parte, agitatis atque factis una cum cerlis lilteris noslris apertis et clausis, per quas eidem curie nostre mandavimus justiciam, super hoc, ministrari , consideralisque omnibus, circa hoc, atlendendis et que dictam nostram curiam, in hac parte, movere poterant et debebant, convocatis cciam, propter hoc, consiliariis nostris laycis parlamenti et inquestarum , ut securius procederelur in hac parte, per arrcstum cjusdem curie nostre, diclum fuit quod dicti procurator noster, majorque, consules, communilas et Guillelmus de Bolis contra Archambaldum , comilem pelragoricenscm , magistrum Petrum Cogcs, magislrum Petrum de Gracia , Guillelmum Jaubcrt, Petrum del Barclb, Jauffrcdum Barrii , capitaneum de Rophia, Colinum de Buouvilla, Johannem Colet, capitaneum à' Auberoc/ta , Petrum de Ponte, ejusdem loci constabularium, Johannem de Turre, Johannem Francisci , monachum, Merigotum d'Aria, Audoynum, capilaneum de Fossamaingna , Johanem Girou , capitaneum de Bordelha, Alanum du Marchez, capitaneum de Roussillia, Rigaudum , constabularium ipsius loci, Guillonum Lauriou , quemdam vocatum Bastida , quemdam Yocatum Cossaudo et quemdam vocatum Philippot , necnon

quemdam vocalum lo Bort de Sanclo-Petro, Johannem Buefcornut, procuralorem dicli comitis, el Olivcrium Mercurii, complices el nialefaclorcs supcrius nominalos, (alem ulililatem ex prediclis quatuor dei'eclibus reporlabunl et habebunt, videlicct quod iideni complices, ab omnibus faclis, defensionibus et racionibus suis, si que vel quas adversns predicta crimina el malefîcia dicere, proponere aut allegare poluissent sive possent, omiiino erant et sunt exclusi ac eciam ceciderunt, ipsaquc ciimina et maleficia tenuit et reputavit ac lenel el repulal, eadem cuiia noslra, pro verificalis seu averalis, et idcirco prefala curia noslra diclos complices et eorum queralibet, in solidum et pro loto, ad reinlegrandum diclam salvam-gardiam nostram et, ipsam reinlegrando, ad reddendum et dimilteudum diclo Gui!le(mo de Bolis sua heredilagia supradiçla, una cum fructibus, profeclibus et emolumenlis eorumdem , a lempore occupacionis et delenciotiis ipsorum usque ad plenariam liberacionem el resiilulionem eorumdem, sub majori valore quo valuerant et valebant, necnon ad fundandum, in dicta villa seu civilale petragoricensi, duas capel* las seu capellanias, calicibus, veslibus, ornaraenlisy libris et aliis,ad divinum servicium necessariis, munilas, qualibet ipsarurg triginta librarum parisiensium , annui et perpelui rcddilus admorlisali , dolata , in quibus capellaniis divina celebrabunlur ofllicia, pro remedio et salute illorum qui , per faclum et culpam ipsorum complicum , decesserant, ut preferlur, quarum collacio ad nos et successores nostros perpctuo pertinebit , et unacum hoc, erga diclos majorem, consuies, communilalem et Guillelmum de Bolis, tam pro suis bonis caplis, depredalis et devastatis, ul est diclum, quam pro suis injuriis, dampnis, intéresse et expensis, in summa triginta mille librarum turonensium , el ad lenendum prisionem Grmatam, si reperiri elapprehendi vaIeant,quousque, de premissis, fueril plenarie satisfactum, condempnavil el coqdempnat ; ordinavil insuper el ordinal quod, de et super bonis quibuscumque dictorum coniplicum et eorum cujuslibet, ca-

pientiir et levabundir primitus et ante ornnem confîscacionem , fondaciones et dolaciones dictaruni duarum capellania* rum et alie condeninacioncs superius dcclarate; in quantum vero punicionem justicie et dicliim procuralorem noslriim tangebat atquc tangit, eadem curia noslra dictos complices et eorum quomlibet lenuit et reputavit ac tenet et reputat pro conviclis cl supcralis de criminibiis et maleficiis supradîctis, ac eosdem complices, excepto dicto monacho, quem dicta curia nostra in et sub prediclis condempnacionibus civilibus diimlaxat comprehendit , a regno noslro perpetuo bannivit dtquc bannit , ac residuiira bonorum suorura confiscavit et conPiscat. In cnjus rei testimonium nostrum hiis presentibus jussiniiis apponi sigillum.

Dalum , Parisins, in parlamenlo nostio, die tercia februarii , anno Domini miilesimo Iresenlesimo nonagcsiaso sexto, regoi vero noslri decimo seplimo.

(Arch, du roy„ sect, JuiL accorih, et Reg, du criminel, coté li, fol. 171.;