‹ Procès de condamnation et de réhabilitation de Jeanne d'Arc, dite La Pucelle, publiés pour la première fois d'après les manuscrits de la Bibliothèque royale, suivis de tous les documents historiques qu'on a pu réunirChapitre 16 sur 52 · LE GREFFIER DE L'HOTEL DE VILLE D'ALBI · texte numérisé non relu

LE GREFFIER DE L'HOTEL DE VILLE D'ALBI

Relation du temps en langue romane , extraite du Cartulaire n° 4 de l'Hôtel de Ville d'Albi. Il y en a une copie à la Bibliothèque royale dans le tome IX (f° 287) des manuscrits de Doat. M. Compayré l'a récemment imprimée dans ses Etudes historiques et documents inédits sur l'Albigeois (in-4°, Albi , 1841).

Mémorial sia a totz presens et endevenidors d'una mirabilhoza cauza que Nostre Senhor Dieus Jehsus Christ mostret al noble prinsep et nostre sobiran senhor lo rey de Franssa, Karles, filh de Karles. So es assaber que en lo mes de mars, l'an mil cccc xxviii, venc al dich noble rey de Franssa una filha , Piuzela jobe de l'atge de quatorse a.quinse ans, la cal era del pais e del dugat de Loreyne, local pais es en las partidas d'Alamanha. Ed era ladicha Piuzela una pastorela ignossen , que tos tems avia gardadas las hobelhas. Et venc al rey ellos tems dessudihtz en la viala de Chino, acompanhada de sos dosfrayres; e d'autres ela companhian en petita companhia. Et cant ela foc de par delà, ela va dire que ela volia parlar am lo rey, local no l'apelaba pas rey, mas dalfi , per so car non era coronat. Don ly foron mostratz d'alqus cavaliers, dizen ly que aquo era lo rey ; es ela disia totzjorn que non era; e cant ela lo vigra, ela lo conogra be. Es ndonc lo rey ba bénir, ed ela, tantost que ela lo vie.

se ba aginolhar et ly ba dire que Dieus la tremetia a luy, et lo nouminaba gential rey de Fransa, e que se el volia creyre que ela era vienguda aqui per mandamen de Dieus, e recobriria tôt so que los Englezes , cnemicx ancras del rey , li avian près et asurpat. So es que tenian tots loz pais de Normandia et dePicardia fora Tornay, de Beubezi, de Mayna et d'Artois, de Bria , de Beussa et tota la Campanha , Paris et tota la dolsa Franssa , lo pais d'Aynaut et de Conibrazis, fins à la rebieyra de Leyre. Car en aquel tems los Englezes tenian assetiada la viala d'Orlhenx en que avia dendins cinq cens homes d'armas ; mas aquel seti era talament fort, que los homes d'armas, ni las gens de la viala, ni encara tôt lo poder del rey, no era abastan de lo levar; ans eron en prepaus los d'endedins desseredreà la merssi dels Englezes : don lo rey era ben torbat se perdes tan bona viala coma es aquella. Et vezen la Piuzela que lo rey era torbat, li ba dire aquestas paraulas : « Gential rey de Franssa , que avetz « vos? Vos ets corossat de vostra viala d'Orlhenx. « leu lour voli tramettre une lettra lacal fara mencio « que Dieus lor manda que se levon d'avant la viala « et s'en ano ; car se non ho fazian , els calria que s'en « levesso per forssa. » Et cant los capitanis agro legida la letra que la Piuzela lor trames , li diseron grans vituperis es enjurias. Es aguda la resposta de la dicha letra , la Piuzela va dire al rey que hages gens d'armas et de trach; et sis fes, et fec son mandamen; es ela se mes tota premieyra sus , armada de fer blanc tota de cap a pe; et te son estandart en que era Nostra Dona , et s'en va al seti am tota aquela companhia en que era Layra et lo bastar d'Orlhenx et d'autres

capitanis; mas non pas en tan gran companhia coma eran los Englezes a x per i; es avian gran paor de mètre se sus els , mas la Piuzela lor mes tal cor et se mes d'avas la plus forte part del seti , que davant que fosso xxiv oras, agro levât lodich seti et mort grant multitut d'Englezes, et gran cop d'aprionatz.

Page 1