‹ Raphael d'Urbin et son père, Giovanni Santi (volume 4)Chapitre 72 sur 76 · SUR DIFFÉRENTS TABLEAUX DE RAPHAËL · texte numérisé non relu

SUR DIFFÉRENTS TABLEAUX DE RAPHAËL

Nous n'avons vu cité nulle part un curieux volume dont voici le titre : Piriacoiheca sivc Romana pïctiira et sculptura, libri duo, in quihus excellentes quœdam, quam profanée, quam sacras, qiix Romx extant, picturœ ac statuas epigrammatis exornantur , auctore Joanne Micliaele silos, Betuntiuo. (Romaî, ex officina Phil. Marise Mancini, 1G79, in-8°.) — Ce recueil de vers latins en contient un certain nombre qui ont pour objet les tableaux de Raphaël existant à cette époque dans la ville de Rome. L'auteur nous apprend qu'il avait eu beaucoup de peine à voir ceux que possédaient les particuliers : « Hanc exhibeo poeticam Pinacothecam, quam prsecipuis e picturis, ac simulacris, quse sunt in templis, sive in virorum principum domibus, privatisque etiam musccis, sive in foris, compitis, villis Rom;e extant, conflatam volui. Plané in adyta principum penetrare, atque inde Bonarotas, Urbinates, Titianos, Caravagios, aliosque prseclari nominis pictores exccrpere, non ita facile mibi fuit. »

Nous avons laissé de côté les pièces de vers qui concernent les fresques de Raphaël, d'autant plus que ces fresques n'ont pas changé de place et qu'elles sont encore à peu près ce qu'elles étaient il y a deux cents ans ; mais quant aux descriptions de tableaux sur bois ou sur toile , elles nous paraissent dignes d'être conservées à titre de renseignement, ne serait-ce que pour bien constater l'endroit où ces tableaux se trouvaient au milieu du dix-septième siècle. Ces descriptions sont d'ailleurs exactes et empreintes d'un vif sentiment de l'art.

Raphaelis Urbinatis effigies ab ipsomet expressa, m villa Burghesiana.

Quam scitè Raphaël tui figuras Vultus effigiern manu peiita

Spiras hac tabula, lucetque fronte Argutum ingenium, indolesque mentis, Qua peracri animas colore telas Et facis tua palpitare lina.

Hanc pulchrè geminatus ore, vultus Quis sit verior, ambigis : videtur Forma namque pari, aut uterque fictus Prestanti ingenio, aut uterque verus.

Altero at pereunte, non peribit Alter : hinc eris et tui superstes Et vives meritum perennis aevum Phénix artificum peritiorum.

D. Catharina, virg. et mart., subharratur à puero Jesu, Raphaelis Urbinatis opus in templo Quir. Cler. Regul.

Hinc roseo suffusa gênas Catharina pudore

Infanti niveum porrigit articulum :

Leeta fronte puer sponsale hinc blandulus aurum

Porrigit, et niveis inserit articulis.

Sic nubit Catharina Deo : pulcherrima Virgo

Est sponsa, est dives dos, thalamus simul. Hoc etiam mirum, quod nupta, innuptaque sponsa est :

Inque thoro innupta est, nuptaque Virgo magis.

Chrîsti Domini cunabula, Raphaelis Urbinatis opus apud Patres D. Joannis Calybitœ,

Hinc matrem, hic cernis Puerum : at miracula mille Dant tibi spectanda hsec mater, et iste Puer.

Nectitur hic Virgo, et mater : fœcundaque Virgo Natum, haud exuta Virgine, mater alit.

Qui dat jura sevo, labenti antiquior aevo, Hic subit occidui temporis esse vices

ADDITIONS DE L'ÉDITEUR. 5f.:

Qui tonat, hic vagit : torquetque qui l'ulmina cœlo,

Blandulus hic tractât spicuia amoris Amor. Fasciolœ stringunt, qui cuncta infraque supraque

Nuniine tergemino summaque, et ima replet. Hic propè dehcias cœli stat lachryma nati ;

Slat cum regilico numine numen inops.

Deipara ambulare docet puerum Jesum, Raphaelis opus apiid Siietiœ Reginam.

Sese moliri lente, gressusque movere,

Edocet hic puerum candida Virgo suum.

Is qui cuncta movet nutu, et dat cuncta moveri,

Alternis discit passibus ire Puer.

Cauta régit Mater teneri vestigia nati.

Ne rudis insueto cœspitet iile pede.

Dat Raphaël motum Puero, magnœque Parenti

Curam auget, studio sollicitamque facit.

Ingenio hinc tanti artificis dum stare putaraus,

Ille movere gradus discit et illa docet.

Dido^ ^^nea abeimte. Jn aulœis Sen^wnetce ducis a Raphaële descriptis.

Tros abit, exaugent ventes suspicia Elisae

Urget et hœc, vellet quas retinere, rates. Haud voces miserae, lachrymae haud juvere tepentes,

Ille abit, et pelago surdior, et scopulis. Quisquis es, hic mutis audis lamenta tapetis,

Et raptare rates vêla secunda vides.

Die âge, quis sensus animât plorantis Elisse?

Hic quis muta loqui fusius ora docet?

Quis régit et classem? iEoliis quis legifer euris

Jura dat, immolas quis jubet ire trabes? Scilicet, hcPc Raphaël descripsit, crédite : motum

nie dat immotis, muta diserta facit.

y^neas ab incendio dilabitur Anchisem portans. Ibidem apud eundem. ■

Busta mihi patri'œ, mihi mille sequentia tela

Eripere egregium non potuere patrem.

Flamma atrox, Graium rabies et fervida Trojae

Laoemedontege tecta superba vorent.

Quod patrem eripui his humeris, mea jam bona cuncta

Ipse tero mecum; nec mihi Troja périt. Tros Anchisiade, quis te fugisse Pelasgas

Dixerit, hœc quando pulchra trophsea refers ? En qui te spoliis tam lautis pinxit onustum,

Victorem, invito Marte, fuisse docet.

Salvatoris vultus, Raphaelis apud eundem Princ. Justinianum.

Hic caput augustum, rorantem et sanguine frontem,

^ternique Dei hic ora cruenta vides.

Ipse sui pictor, minio hœc velamina finxit,

Ipse suo : externœ nil valuere manus.

Pellseus se dat juvenis pingendus Apelles;

lUum qui posset pingere, nulhis eiat; NuUus erat, Raphaël, qui numinis ora verendi

Exprimeret; tuus est nobihs iste labor.

Virgo cum pueroJesu^ Raphaelis apud ducem Salviatum.

Quem parères natum Gabriel tibi nuntiat olim

Et niveo mater concipis ipsa sinu.

At Raphaël natum tibi nunc appingit eundem,

Et colludentem colla per alba vides.

Ltri, Virgo, magis debes? Si vera fateris,

Munere te Raphaël splendidiore ligat; INamqiie latet natus, Gabriel quem nuiitiat, atque

Quem Raphaël pinxit, lacteus ore beat.

D. Catho.rina, virg. et martyr., Raphaelis apiid Cencios.

Hanc tabulam Urbinas^ si nescis, pinxit Apelles,

Admovet ille iterum te, Catharina, rotœ. Virgineum haud vexât corpus rosa ferrea : robur

Grande, sed intrepidi pectoris illa docet. Atfamen est pictor rigidus tibi, Diva, tyrannis :

Vexai et innocuus te propiore rota.

Namque pati cuperes, et quod te haud torqueat atrox

Tarn propè picta rota : hoc torquet et illa magis.

Christ l Domini in cœlum ascensus, Raphaelis opus in D. Pétri Montoril templo.

Mille per terumnas, per mille incommoda numen

Dira triumphali l'unere fata subit.

Post palraas aurata vocant capitolia cœli,

Ut méritas redimant sidéra texta comas.

Ergo abit : excipitur coelo plaudentibus astris :

Rident cuncta, mero nectare cuncta madent. Pompa nimis placuit Domino, voluitque triumphum

Instaurare suum, plausu iterumque frui, Scilicet, Urbinas ilJum dum pingit Apelles,

Hoc pompam, plausus hoc rénovasse fuit.

Page 1