SUR DIFFÉRENTS TABLEAUX DE RAPHAËL
Nous n'ayons vu cité nulle part un curieux volume dont voici le titre : Pinacotheca sive Romana piclura et sculptura, libri duo, in guibus excellentes quxdamy quam profanas, qtuim sacrx, qux Romx extant, picluras ac statua epigrammatis exomantur^ auctore Joanne Micbaele silos, Betuntino. (Romse, ex officina Phil. Mariœ Maucini, 1679, in-8°.) — Ce recueil de vers latins en contient un certain nombre qui ont pour objet les tableaux de Raphaël existant à cette époque dans la ville de Rome. L*auteur nous apprend qu*il avait eu beaucoup de peine à voir ceux que possédaient les particuliers : « Hanc exUibeo poeticam Piuacothecam , quam praecipuis e picturis, ac simulacris, qux sunt in templis, sive in virorum principum domibus, privatisque etiam musseis, sive in foris, compitis, villis Romie extant, conflatam volui. Plané in adyta principum penetrare, atque inde Bonarotas, Urbiuates, Titianos, Caravagios, aliosque prseclari nominis pictores exccrpere, non ita facile mihi fuit. »
Nous avons laissé de côté les pièces de vers qui concernent les fresques de Rapbaël, d'autant plus que ces fresques n'ont pas changé de place et qu'elles sont encore à peu près ce qu'elles étaient il y a deux cents ans ; mais quant aux descriptions de tableaux sur bois ou sur toile , elles nous paraissent dignes d'être conservées à titre de renseignement, ne serait-ce que pour bien constater l'endroit où ces tableaux se trouvaient au milieu du dix-septième siècle. Ces descriptions sont d'ailleurs exactes et empreintes d'un vif sentiment de l'art.
Ràphaelis Urbinatis effigies ab ipsomet expressa, in villa
Burghesiana.
Quam scitè Raphaël lui figuras Vullus effigiem manu perita
Spiras hac tabula^ lucetque fronte Argutum ingenium, indolesque mentis, Qaa peracri animas colore telas Et facis tua palpitare lina.
Hanc pulchrè geminatus ore, vultus Quis sit Yerior, ambigis : videtur Forma namque pari, aut uterque fictus Prestanti ingenio, aut uterque Terus.
Aitero at pereunte, non peribil Alter : hinc eris et tui superstes Et vives meritum perennis svum Phénix artificuro peritiorum.
D. Catharinay virg, et mart., subkarratur à puero Jesu, itcgahaelis Urbinatîs opus in templo Quir. Cler. ReguL
Hinc roseo sufTusa gênas Catharina pudore
Infanti niveum porrigit arliculum :
Lsta fronte puer sponsaie hinc blandulus aurmn
Porrigit, et niveis inscrit articulis.
Sic nubit Ciatharina Deo : pulcherrinia Virgo
Est sponsa, est dives dos, thalamus simul. Hoc etiaro mirum, quod nupta, innuptaque sponsa est :
Inque thoro innupta est, nuptaque Yirgo magis.
Christi Domini cunabula, Raphaelis Urbinatîs opus apud
Patres D. Joannis Calybitœ^
Hinc matrem, hic cemis Puerum : at miracula mille Dant tibi spectanda haec mater, et iste Puer.
Nectitur hic Yirgo, et mater : fœcundaque Yirgo Natum, haud exuta Yirgine, mater alit.
Qui dat jura sbvo, labenti antiquior aevo, Hic subit occidoi temporis esse vices
Qui tODat, hic Tagil : torquetque qui fulmina cœlo^
Blandulus hic tractât spicuia amoris Amor. FasciolaB stringunt, qui cuncta inlraque supraque
Numine tergemino summaque^ et iroa replet. Hic propè delicias coBli stat lachi^ma nati;
Slat cum regifico numine numen inops.
Deipara ambulare docet puetiim Jesum, RaphaelU opus apud
Suetiœ Iteginam.
Sese moliri lentè^ gressusque movere^
. Edocet hic puerura candida Virgo suum. Is qui cuncta movet nutu, et dat cuncta moveri^
Alternis discit passibus ire Puer.
Cauta régit Mater teneri vestigia natî,
Ne rudis insueto cœspitet ille pede.
Dat Raphaël motum Puero, magnxque Parenti
Curam auget, studio soilicitamque facit.
Ingenio hinc tanti artificis dum slare putamus^
Ille movere gradus discit et illa docet.
Dido, jEnea abeunte. In aulœis Sermonetœ ducis a Raphaële
descriptis,
Tros abit, exaugent ventos suspicia Elisœ
Urget et h»c, vellet quas retinere, rates. Haud voces miseras^ lachrymae haud juvere tepentes,
Ille abit, et pelago surdior^ et scopulis. Quisquis es, hic mutis audis lamenta tapetis^
Et raptare rates vêla secunda vides.
Die age^ quis sensus animât plorantis Elisœ?
Hic quis muta loqui fusius ora docet?
Quis régit et classem ? iEoliis quis legifer euris
Jura dat^ immotas quis jubet ire trabes? Scilicet^ ha^c Raphaël descripsit, crédite : motum
Ille dat immotis, muta diserta facit.
JEneus ab incendio dilabitur Anchisein portant. Ibidem apud
eundem.
BuBta mihi patriac, milii mille sequcntia tela
Eripere egregium non potuere patrem.
Flamma atrox, Graium râbies et fervida Trojœ
Laoemedonteœ tecta superba vorent.
Quod pairem eripui his humeris, mea jam booa cuncta
Ipse fero mecum; nec mihi Troja périt.
Tros Anchisiade^ quis te lugisse Pelasgas
Dixerity haec quando pulchra trophaia refers? En qui te spoliis tam laulis pinxit onustum^
Yictorem, invito Marte, fuisse docet.
Salvatoris vultuSy Raphaelis apud ettndem Princ. Justinianum,
Hic caput augustum, rorantera et sanguine fronteoi^
iCternique Dei hic ora cruenta vides.
Ipse sui pictor, minio hacc vciamina finxit,
Ipse suo : externae ni! valuere roanus. Pellœus se dat juvenis pingendus Apellcs;
lllum qui posset pingere^ nuiius ciat; Nullus erat, Raphaël, qui numinis ora verendi
Ëxprimeret; tuus est nobilis istc iabor.
D. Virgo cum puero Jesu^ Raphaelis apud ducem Salviatum.
Quem parères natum Gabriel tibi nuntiat olim
Et niveo mater concipis ipsa sinu.
At Raphaël natum tibi nunc appingit eundem,
Et coliudentem colla per alba vides.
ADDITIONS hE L'ÉDITEUR. 669
Ulri, Virgo, magis debes? Si vera fateris»
Munere te Raphaël splendidiore ligat; Namque latet natus, Gabriel quem nuntiat^ atque
Quem Raphaël pinxit^ lacleus ore beat.
/>• Catharina^ virg. et martyr, y liaphaelis apud C endos •
Hanc tabulam Urbinas^ si nescis, pinxit Apelles^
Admovet ille iterum te, Catharina, rotœ. Yirgineum haud vexât corpus rosa ferrea : robur
Grande, sed intrepidi pectoris illa docet. Attamen est pictor rigidus tibi, Diva, tyraonis :
Vexât et innocuus te propiore rota.
Namque pati eu pères, et quod te haud torqueat atrox
Tain propè picta rota : hoc torquet et illa magis.
Christ i Domini in cœlum ascetisus, liaphaelis opus in D, Pétri
Montorii tempto.
Mille per œrumnas, per mille incommoda numen
Dira triumphali funere fata subit.
Post palmas aurata vocant capitolia cœli.
Ut méritas redimant sidéra texta comas.
Ergo abit : excipitur cœlo plaudentibus astris :
Rident cuncta, mero nectare cuncta madent. Pompa nirais placuit Domino, voluitque triumphum
Instaurare suum , plausu iterumque frui , Scilicet, Urbinas illum dum pingit Apelles,
Hoc pompam, plausus hoc rénovasse fuit»